Đền thờ Tô Hiến Thành tại xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa

Trong khuôn khổ chuyến công tác, Chủ nhiệm nhiệm vụ đã làm việc với lãnh đạo địa phương, cán bộ văn hóa xã Hoằng Tiến, thủ từ và một số thông tín viên là cư dân đang sinh sống tại địa bàn nghiên cứu để tìm hiểu thực trạng hoạt động của các cơ sở tín ngưỡng tiêu biểu trên địa bàn. Nội dung khảo sát tập trung vào thực trạng hoạt động của các cơ sở thờ tự gắn với nghề biển như Đền thờ Tô Hiến Thành, Chùa Bụt (Thờ Phật và phối thờ các vị thần khác như Tô Hiến Thành, Cá Ông, Tứ vị Thánh Nương), Nghè đỏ (thờ Tứ vị Thánh Nương), Phủ Eo (thờ Bảo Anh phu nhân); vai trò của các nghi lễ, lễ hội truyền thống ở các cơ sở tín ngưỡng này trong đời sống cộng đồng; cũng như sự biến đổi về thực hành tín ngưỡng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.

Bằng các phương pháp nghiên cứu như phỏng vấn sâu, quan sát tham dự và so sánh, phân tích, ThS. Phạm Thị Hà Xuyên đã thu thập được nhiều thông tin quan trọng phản ánh vai trò của tín ngưỡng dân gian trong việc gắn kết cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa và hỗ trợ đời sống tinh thần của cư dân ven biển. Kết quả bước đầu cho thấy, mặc dù chịu tác động của quá trình đô thị hóa, phát triển du lịch và chuyển đổi sinh kế, các cơ sở tín ngưỡng tại xã Hoằng Tiến vẫn được duy trì và phát huy được giá trị lịch sử, tâm linh, giáo dục vốn có. Các cơ sở tín ngưỡng này gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của các dòng họ, ngư dân và người dân vùng biển nơi đây, nhận được sự tham gia và ủng hộ tích cực của cộng đồng. Các đền, chùa, nghè, phủ đều đã được trùng tu, xây dựng lại, nhận được nhiều đóng góp vật chất từ cư dân địa phương nói chung và cư dân các xã ven biển thuộc huyện Hậu Lộc (cũ) nói riêng.

Thời gian qua, các cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn đã được quan tâm gìn giữ, bảo tồn và từng bước phát huy giá trị thông qua việc duy trì thường xuyên các nghi lễ truyền thống, tổ chức các hoạt động lễ hội gắn với sinh hoạt văn hóa cộng đồng; thực hiện tu bổ, tôn tạo một số hạng mục di tích; đồng thời bước đầu được khai thác phục vụ tham quan, trải nghiệm, góp phần phát triển du lịch địa phương. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia bảo vệ và phát huy giá trị tín ngưỡng cũng được chú trọng triển khai. Hiện nay, Đền thờ Tô Hiến Thành đang trong quá trình trùng tu, tôn tạo, dự kiến hoàn thành trong quý IV/2026 với tổng kinh phí lên đến 14 tỷ đồng. Chùa Bụt được xem là cơ sở tín ngưỡng quan trọng, được xây dựng bên cạnh khu du lịch Flamingo Hải Tiến, nhằm kích cầu tham quan du lịch tâm linh, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

Hai cơ sở tín ngưỡng là Nghè Đỏ và Phủ Eo hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt đội ngũ kế cận đảm nhiệm việc trông nom, hương khói; nguyên nhân chủ yếu do các cơ sở này không thuộc diện quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã mà chủ yếu do cá nhân đứng ra quản lý, các cá nhân này hiện đã cao tuổi. Sau khi thực hiện sáp nhập, chính quyền địa phương hai cấp đã nhanh chóng triển khai và từng bước ổn định công tác quản lý các cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn xã Hải Tiến. Tuy nhiên, do nguồn nhân lực còn hạn chế, hiện chỉ có một cán bộ chuyên trách lĩnh vực này, đồng thời kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác, nên việc khảo sát toàn diện các cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn chưa được thực hiện bài bản; công tác quản lý hiện vẫn chủ yếu được thực hiện thông qua các đầu mối tại cơ sở.

Kết quả phỏng vấn sâu tại địa bàn nghiên cứu cho thấy, nhiều cư dân đánh giá cao vai trò của các cơ sở tín ngưỡng trong đời sống của họ, không chỉ là nơi đáp ứng nhu cầu tâm linh mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và tạo điểm tựa tinh thần trong đời sống thường nhật, đặc biệt đối với những người gắn bó với nghề biển không chỉ ở xã Hải Tiến mà còn đối với các xã, thành phố ven biển lân cận như Ngư Lộc, Sầm Sơn.

Trong thời gian tới, chính quyền xã cần tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước; đẩy mạnh bảo tồn gắn với khai thác du lịch tâm linh bền vững; nâng cao chất lượng hoạt động lễ hội theo hướng văn minh, tiết kiệm; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong gìn giữ và khai thác các giá trị văn hóa - tín ngưỡng, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.