Trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, thế hệ sinh từ năm 1995 đến năm 2012 đang ngày càng khẳng định vai trò trong các lĩnh vực học tập, lao động và đời sống cộng đồng. Trưởng thành trong môi trường có sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và các phương tiện truyền thông số, thế hệ này có những trải nghiệm xã hội, phương thức tương tác và định hướng giá trị mang những nét đặc trưng. Việc nghiên cứu, nhận diện các đặc điểm tâm lý xã hội của thế hệ trẻ vì vậy có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Xuất phát từ yêu cầu đó, đề tài tập trung làm rõ đặc điểm tâm lý xã hội của thế hệ sinh từ năm 1995–2012 đang cư trú tại hai đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành giữa tâm lý học và xã hội học, nhóm nghiên cứu xây dựng khung phân tích tập trung vào ba phương diện: cảm xúc xã hội, hành vi xã hội và trách nhiệm xã hội. Đây là những thành phần có ý nghĩa quan trọng trong việc phản ánh cách thức cá nhân nhận thức, thiết lập mối quan hệ, tương tác và thực hiện trách nhiệm đối với người khác cũng như cộng đồng.

Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, nhóm đề tài đã tiến hành khảo sát 1.242 khách thể thuộc thế hệ sinh từ năm 1995–2012 đang cư trú tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Trong đó, có 737 học sinh (59,3%), 296 sinh viên (23,8%) và 209 người lao động (16,8%). Xét theo địa bàn khảo sát, có 613 người tại Hà Nội (49,4%) và 629 người tại Thành phố Hồ Chí Minh (50,6%). Độ tuổi của khách thể dao động từ 14 đến 31 tuổi, với tuổi trung bình là 19,4. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích thống kê nhằm nhận diện đặc điểm cảm xúc xã hội, hành vi xã hội và trách nhiệm xã hội của thế hệ trẻ, đồng thời xem xét những khác biệt và mối liên hệ giữa các thành phần nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm tâm lý xã hội của thế hệ trẻ được biểu hiện đa dạng trên các phương diện cảm xúc, hành vi và trách nhiệm xã hội. Một số biểu hiện liên quan đến sự gắn kết với người thân, ứng xử trong môi trường số và ý thức trách nhiệm công dân có xu hướng tương đối tích cực. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận những phương diện cần tiếp tục được quan tâm, đặc biệt là khả năng hợp tác nhóm và trách nhiệm đối với tổ chức. Những kết quả này cho thấy sự phát triển tâm lý xã hội của thế hệ trẻ không đồng đều giữa các lĩnh vực mà có sự khác biệt gắn với bối cảnh và hình thức tương tác xã hội.

Đáng chú ý, nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ tích cực giữa trách nhiệm đối với cộng đồng với các biểu hiện hành vi hướng đến người khác, sự đồng cảm, lòng tin và khả năng hợp tác. Phát hiện này góp phần làm rõ ý nghĩa của các nguồn lực tâm lý xã hội trong việc thúc đẩy sự gắn kết, tinh thần trách nhiệm và sự tham gia tích cực của người trẻ vào đời sống cộng đồng.

Tại buổi bảo vệ, Hội đồng nghiệm thu đã nghe nhóm nghiên cứu trình bày những nội dung và kết quả chính của đề tài, đồng thời trao đổi, nhận xét và góp ý về cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu, kết quả thực nghiệm cũng như những đóng góp khoa học và khả năng ứng dụng của đề tài. Các ý kiến chuyên môn của Hội đồng là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện báo cáo tổng kết và các sản phẩm khoa học liên quan.

Kết thúc buổi làm việc, đề tài được Hội đồng đánh giá đạt yêu cầu và thông qua nghiệm thu. Kết quả này ghi nhận những nỗ lực của nhóm nghiên cứu trong việc tiếp cận và làm rõ các đặc điểm tâm lý xã hội của thế hệ trẻ, đồng thời khẳng định giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Các kết quả nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho việc xây dựng các chương trình giáo dục, phát triển kỹ năng xã hội, hỗ trợ tâm lý và thúc đẩy trách nhiệm cộng đồng của thanh niên. Đồng thời, đề tài góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc xây dựng chính sách và các giải pháp phát triển con người trong bối cảnh xã hội đang có nhiều biến đổi.

Việc nghiệm thu thành công đề tài tiếp tục khẳng định vai trò của Viện Xã hội học và Tâm lý học trong nghiên cứu những vấn đề tâm lý xã hội đương đại, gắn kết hoạt động nghiên cứu khoa học với yêu cầu thực tiễn, góp phần phục vụ sự phát triển bền vững của con người và xã hội Việt Nam.