Hội thảo do TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới chủ trì, với sự tham gia trình bày của TS. Phan Thanh Thanh, TS. Phạm Thị Tính và TS. Bạch Tân Sinh, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên nước và Môi trường Đông Nam Á, cùng sự tham dự các nhà nghiên cứu của Viện.                

Toàn cảnh Hội thảo

TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, phát biểu khai mạc Hội thảo

Tại Hội thảo, các diễn giả tập trung trao đổi về quyền tiếp cận nguồn nước, năng lực chủ động nước, công bằng trong quản trị nước và mối liên hệ giữa nguồn nước với sinh kế. TS. Bạch Tân Sinh đề xuất khung Quyền - Năng lực - Sinh kế - An ninh nguồn nước, nhấn mạnh chuyển từ cách tiếp cận “cung cấp nước” sang trao quyền và xây dựng năng lực, kết hợp hạ tầng với các giải pháp phân tán và dựa vào tự nhiên.

TS. Phạm Thị Tính trình bày cơ sở lý luận và khung phân tích về quyền tiếp cận nguồn nước, mở rộng cách tiếp cận quyền về nước sang sản xuất nông nghiệp. Khung phân tích tập trung vào tính sẵn có, chất lượng/an toàn và khả năng tiếp cận nguồn nước, trong đó xem xét các yếu tố vật lý, kinh tế, không phân biệt đối xử, thông tin, hạ tầng – công nghệ và thể chế, gắn với các nguyên tắc công bằng.

Trình bày kết quả nghiên cứu tại An Giang, TS. Phan Thanh Thanh cho biết nghiên cứu được thực hiện thông qua 94 cuộc phỏng vấn sâu tại An Cư, Tri Tôn và Thoại Sơn. Kết quả bước đầu cho thấy sự khác biệt về khả năng tiếp cận nguồn nước giữa các địa bàn, đồng thời chỉ ra những khó khăn mà một số nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có phụ nữ, người Khmer nghèo và người cao tuổi, đang gặp phải. Nhóm nghiên cứu đề xuất một số hướng giải pháp như thể chế hóa quyền về nước, thúc đẩy đồng quản trị cộng đồng, mở rộng tín dụng xanh và phát triển các mô hình sinh kế thích ứng.

Phần thảo luận tập trung vào công bằng trong tiếp cận và quản trị nguồn nước, tri thức bản địa, năng lực thích ứng và cách tiếp cận “thuận thiên”. Các đại biểu đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục làm rõ sự khác biệt giữa các địa bàn và nhóm dân cư, khai thác sâu dữ liệu phỏng vấn, lựa chọn các trường hợp nghiên cứu điển hình và bổ sung bằng chứng định lượng. Đồng thời, các giải pháp cần gắn với điều kiện tự nhiên, sinh kế và đặc điểm cụ thể của từng địa bàn, cũng như làm rõ chủ thể và điều kiện thực hiện.

Kết luận Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Tuấn nhấn mạnh rằng có nguồn nước không đồng nghĩa với việc người dân có thể thực sự tiếp cận và sử dụng nguồn nước. Việc bảo đảm quyền tiếp cận cần gắn với cơ sở hạ tầng, năng lực, thông tin, công nghệ và sự tham gia của người dân; đồng thời cần đặt công bằng ở vị trí quan trọng trong quản trị nước và gắn bảo đảm sinh kế với năng lực thích ứng.

Tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo, TS. Phan Thanh Thanh cho biết nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục hoàn thiện báo cáo, chú trọng làm rõ cách tiếp cận, khai thác sâu dữ liệu phỏng vấn và xây dựng các trường hợp nghiên cứu phù hợp. Hội thảo đã góp phần thúc đẩy trao đổi liên ngành về quyền tiếp cận nguồn nước, sinh kế và khả năng thích ứng của cộng đồng tại Đồng bằng sông Cửu Long.