Khảo sát nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện khó khăn và tìm kiếm các giải pháp toàn diện để định hướng nghề nghiệp cho học sinh dân tộc thiểu số (DTTS) khu vực biên giới - nơi học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin thị trường lao động và trải nghiệm nghề nghiệp thực tế. Đoàn nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại hai cơ sở giáo dục gồm Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT thành phố Quảng Ninh và Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và THCS Bình Liêu.

Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT thành phố Quảng Ninh, Đoàn công tác đã làm việc cùng cùng Ban giám hiệu nhà trường và đại diện các tổ bộ môn để nắm bắt tình hình tổ chức giảng dạy và công tác tư vấn hướng nghiệp. Thầy Nguyễn Văn Triều, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trong năm học 2026  - 2027, nhà trường có 885 học sinh với 27 lớp (12 lớp THCS và 15 lớp THPT). Thành phần học sinh là con em đồng bào các DTTS như: Dao (495 em), Tày (203 em), Sán Chay (108 em), Sán Dìu (64 em), cùng các dân tộc khác như Mường, Nùng, Thái... Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường gồm 98 người (nữ chiếm 65,3%), trong đó người DTTS chiếm khoảng 15%. Nhiều giáo viên có chứng chỉ tiếng DTTS tạo thuận lợi trong công tác giáo dục và kết nối với học sinh.

Hiện nay, nhà trường đang vận hành với hai cơ sở: trụ sở chính ở phường Hạ Long, cơ sở 2 tại xã Tiên Yên. Cả hai địa điểm đều được đầu tư đồng bộ công trình học tập, khu nội trú, nhà ăn và khu thể thao; tuy nhiên việc hai cơ sở nằm cách xa nhau tạo ra khó khăn cho công tác điều hành, quản lý thống nhất cũng như tổ chức các hoạt động hướng nghiệp tập trung.

Đoàn công tác trao đổi với Ban giám hiệu và giáo viên

Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT thành phố Quảng Ninh

Qua trao đổi, đoàn nghiên cứu ghi nhận một số điểm nghẽn chính trong công tác hướng nghiệp tại trường: học sinh còn hạn chế về kỹ năng mềm, thiếu thông tin định hướng nghề nghiệp, hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn; nhận thức về việc chọn nghề chưa đồng đều. Cơ sở vật chất, trang thiết bị riêng cho tư vấn hướng nghiệp còn khiêm tốn; đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng tư vấn. Mối liên kết giữa nhà trường với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn chưa thường xuyên, dẫn đến thiếu hụt không gian trải nghiệm thực tế cho học sinh.

Tiếp tục chương trình công tác, đoàn đã tới khảo sát tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và THCS Bình Liêu (tại thôn Nà Phạ, xã Bình Liêu). Làm việc với đoàn có cô Ngô Thị Thanh Ninh, Hiệu trưởng nhà trường, cùng các thầy cô trong Ban Giám hiệu, Trưởng/Phó bộ môn và giáo viên chủ nhiệm. Với lịch sử 50 năm xây dựng và phát triển, nhà trường có đội ngũ cán bộ, giáo viên giỏi chuyên môn; trong đó trên 70% cán bộ, giáo viên là người DTTS. Trường là đơn vị nòng cốt triển khai “Đề án Phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển huyện Bình Liêu đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.

Đoàn công tác chụp ảnh lưu niệm cùng các thầy cô giáo và các em học sinh

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Bình Liêu

Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và THCS Bình Liêu gồm có hệ nội trú (dành cho học sinh đến từ các xã Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô), bán trú (ở cách trường từ 7 km trở lên) và học sinh ngoại trú. Học sinh chủ yếu là con em đồng bào DTTS, sống xa cha mẹ từ nhỏ, hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Gánh nặng lo toan cuộc sống thường nhật cũng khiến nhiều gia đình dè dặt, chưa tự tin tạo điều kiện cho con em tiếp tục con đường học nghề, cao đẳng hay đại học. Thực trạng nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp THPT gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm.

Đoàn nghiên cứu hướng dẫn các em học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú

 THCS Bình Liêu thực hiện phiếu khảo sát của nhiệm vụ

Thực tiễn khảo sát tại hai cơ sở giáo dục ở tỉnh Quảng Ninh cho thấy học sinh DTTS vùng biên giới hiện đang gặp nhiều rào cản trong định hướng việc làm một cách bền vững do thiếu thông tin hướng nghiệp, ít cơ hội tiếp cận thị trường lao động và chưa được hỗ trợ tư vấn bài bản. Do đó, công tác hướng nghiệp vùng biên giới cần được nhìn nhận và xây dựng như một quá trình hỗ trợ toàn diện, định hướng này cần giúp các em hiểu rõ năng lực bản thân, đồng thời mở ra các cơ hội trải nghiệm thực tế sát với nhu cầu lao động địa phương. Những dữ liệu thực địa thu thập được tại tỉnh Quảng Ninh sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để các nhà khoa học thực hiện nhiệm vụ tổng hợp, phân tích, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục hướng nghiệp cho học sinh DTTS vùng biên giới Việt Nam - Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay.