Tọa đàm nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học trọng điểm cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số” do TS. Ngô Quốc Đông làm chủ nhiệm. Tham gia tọa đàm có đại diện các cơ quan của tỉnh: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Khoa học và Công nghệ, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh cùng đoàn công tác của Viện.

Sau phần khai mạc và phát biểu đề dẫn của TS. Ngô Quốc Đông, Tọa đàm tập trung vào các tham luận, đề cập đến những phương diện có quan hệ chặt chẽ trong việc củng cố khối đại đoàn kết với các chủ đề như: xây dựng đồng thuận xã hội và tôn trọng sự khác biệt; phát huy truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo; bảo tồn văn hóa; ứng dụng công nghệ số trong kết nối cộng đồng; phát huy tinh thần tương thân tương ái thông qua hoạt động của Mặt trận Tổ quốc.

Các tham luận cho thấy Lào Cai là địa bàn có đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo phong phú. Trong quá trình cùng sinh sống, lao động sản xuất và bảo vệ biên cương, đồng bào các dân tộc đã hình thành và gìn giữ nhiều truyền thống tốt đẹp về đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm với cộng đồng. Những truyền thống này thể hiện qua việc giúp nhau ngày công lao động, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, hỗ trợ gia đình gặp khó khăn, cùng xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa và khắc phục hậu quả thiên tai. Trong bối cảnh hợp nhất tỉnh và mở rộng các phương thức giao tiếp trên môi trường số, việc tiếp nối những truyền thống ấy đặt ra yêu cầu mới về việc gắn kết cộng đồng trên cơ sở tôn trọng bản sắc và bảo đảm lợi ích thiết thực cho người dân.

Tham luận của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tập trung làm rõ mối quan hệ giữa truyền thống đoàn kết, đồng thuận xã hội và tôn trọng sự khác biệt giữa các cộng đồng dân cư. Các mô hình tự quản, hoạt động giúp nhau phát triển kinh tế, giữ gìn vệ sinh môi trường và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được đề cập như những hình thức phát huy trách nhiệm, sự tham gia của người dân đối với công việc chung. Tham luận nhấn mạnh việc củng cố niềm tin phải gắn với lắng nghe, đối thoại, giải quyết kiến nghị và bảo đảm công bằng trong tiếp cận các cơ hội phát triển. Trong môi trường số, cần kết hợp vận động trực tiếp với các kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến, đồng thời hỗ trợ những nhóm dân cư còn hạn chế về thiết bị, ngôn ngữ và kỹ năng sử dụng công nghệ.

Từ góc độ công tác dân tộc, tôn giáo, tham luận của Sở Dân tộc và Tôn giáo nhận diện những giá trị nổi bật trong quan hệ cộng đồng ở Lào Cai, gồm tinh thần yêu nước, gắn bó với quê hương, tương thân tương ái và tôn trọng sự khác biệt về văn hóa, tín ngưỡng. Người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo có vai trò quan trọng trong việc kết nối người dân với cấp ủy, chính quyền, tham gia hòa giải và vận động cộng đồng cùng giải quyết các vấn đề ở cơ sở. Tham luận đề xuất tăng cường bồi dưỡng kỹ năng đối thoại, dân vận và truyền thông số cho lực lượng này; gắn việc củng cố đoàn kết với cải thiện sinh kế, bảo đảm an sinh xã hội và giải quyết kịp thời các nhu cầu chính đáng của đồng bào.

Về bảo tồn văn hóa, tham luận của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch giới thiệu những cách làm trong việc tư liệu hóa, số hóa và quảng bá di sản của các dân tộc. Hoạt động xây dựng bảo tàng ảo, số hóa hiện vật, hồ sơ di tích và ứng dụng công nghệ 3D, tham quan 360 độ đã mở ra thêm phương thức tiếp cận lịch sử, văn hóa địa phương. Những hình thức này góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ, đồng thời tạo điều kiện tăng cường sự hiểu biết giữa các cộng đồng. Tham luận cũng lưu ý, hiệu quả bảo tồn phải gắn với việc duy trì không gian thực hành văn hóa và vai trò của nghệ nhân, người nắm giữ di sản. Việc lưu trữ, giới thiệu trên nền tảng số cần đi cùng hoạt động truyền dạy trong gia đình, nhà trường và cộng đồng, bảo đảm các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Tham luận của Sở Khoa học và Công nghệ phân tích cơ hội sử dụng công nghệ số để rút ngắn khoảng cách địa lý, tăng cường sự kết nối giữa chính quyền với người dân và giữa các cộng đồng dân cư. Các mô hình “Người bản số”, “Thôn số”, “Thôn thông minh” và hoạt động của tổ công nghệ số cộng đồng được giới thiệu như những phương thức hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công, thông tin thiết yếu và cơ hội phát triển sinh kế. Việc người biết hướng dẫn người chưa biết sử dụng công nghệ cũng thể hiện tinh thần tương trợ được tiếp nối trong điều kiện mới. Tuy nhiên, mở rộng hạ tầng phải đi cùng với việc nâng cao khả năng sử dụng thực tế, chú trọng đến người cao tuổi, hộ khó khăn và người dân gặp trở ngại về ngôn ngữ. Các kênh kết nối cần có đầu mối phụ trách, thông tin được kiểm chứng và cơ chế phản hồi rõ ràng.

Từ thực tiễn công tác Mặt trận, tham luận của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai làm rõ vai trò tập hợp nhân dân, kết nối nguồn lực xã hội và phát huy tinh thần tương thân tương ái. Các cuộc vận động, hoạt động của Quỹ “Vì người nghèo”, hỗ trợ xây dựng nhà Đại đoàn kết và giúp đỡ người dân bị thiệt hại do thiên tai là những biểu hiện cụ thể của truyền thống đoàn kết trong đời sống. Bên cạnh phương thức vận động trực tiếp, Mặt trận đã sử dụng các nhóm Zalo cộng đồng, fanpage và mã QR “Lắng nghe dân nói” để tiếp nhận thông tin, kiến nghị từ người dân. Tham luận đề xuất tiếp tục đổi mới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo và nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội nhằm củng cố niềm tin, sự đồng thuận từ cơ sở.

Đồng chí Nguyễn Thị Ngà trình bày tham luận của Mặt trân Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai

Một vấn đề xuyên suốt các tham luận là chuyển đổi số mở rộng cơ hội gìn giữ văn hóa, kết nối và huy động sự hỗ trợ trong cộng đồng, đồng thời đặt ra những thách thức về khoảng cách tiếp cận, thông tin sai lệch và nguy cơ gia tăng định kiến. Những giải pháp được đề xuất đều chú trọng kết hợp công nghệ với sự am hiểu về địa bàn, ngôn ngữ, phong tục và nhu cầu của từng nhóm dân cư. Việc số hóa di sản cần có sự tham gia của chủ thể văn hóa; việc kết nối người dân với chính quyền cần được thể hiện qua kết quả tiếp nhận, xử lý phản ánh; hoạt động hỗ trợ kỹ năng số cần gắn với những công việc thiết thực trong đời sống hằng ngày.

Sau khi các tham luận trình bày, phần trao đổi thảo luận diễn ra sôi nổi, các thành viên trong đoàn Viện Dân tộc học và Tôn giáo học cũng chia sẻ, bình luận và nhận được các ý kiến bổ sung của các sở ban ngành tỉnh để làm rõ hơn các nội dung của Tọa đàm.

Tọa đàm cung cấp thêm tư liệu thực tiễn về những hình thức duy trì và phát huy truyền thống đoàn kết ở Lào Cai, từ quan hệ tương trợ trong thôn, bản đến hoạt động của các cơ quan, tổ chức và mạng lưới kết nối trên môi trường số. Nội dung các tham luận gợi mở những hướng nghiên cứu về vai trò của người có uy tín, nghệ nhân, chức sắc tôn giáo và lực lượng hỗ trợ công nghệ tại cơ sở; về sự tham gia của người dân trong công tác bảo tồn văn hóa và giải quyết các công việc chung. Đây là cơ sở để đoàn công tác tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, góp phần củng cố khối đại đoàn kết phù hợp với điều kiện địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số.