Chương trình có sự tham gia trình bày và trao đổi chuyên môn của hai chuyên gia – thạc sĩ tâm lý học lâm sàng Delphine Jamsin và tiến sĩ tâm lý học Sophie Brasseur, công tác tại Institut Libre Marie Haps (ILMH), thuộc Haute École Léonard de Vinci (HE Vinci), Brussels, Bỉ; ThS. Dương Thị Xuân, Khoa Sức khỏe Vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương; cùng các cán bộ, nghiên cứu viên của Viện, nghiên cứu sinh và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực tâm lý học và sức khỏe tâm thần vị thành niên.

Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi chuyên môn về nhận diện, đánh giá và hỗ trợ các trường hợp vị thành niên có biểu hiện tự gây thương tích hoặc nguy cơ tự sát. Bên cạnh việc cập nhật các tiếp cận chuyên môn và bằng chứng khoa học, chương trình cũng tạo cơ hội chia sẻ kinh nghiệm thực hành lâm sàng, thảo luận các tình huống cụ thể và trao đổi về khả năng hợp tác nghiên cứu giữa các cơ sở chuyên môn của Việt Nam và Bỉ.

Trao đổi chuyên môn về nhận diện, đánh giá và hỗ trợ vị thành niên có hành vi tự gây thương tích và nguy cơ tự sát

Trong phần trình bày chuyên môn, bà Delphine Jamsin tập trung làm rõ các khái niệm và vấn đề lâm sàng liên quan đến tự sát và các hành vi tự gây tổn thương ở tuổi vị thành niên. Một nội dung trọng tâm là phân biệt giữa những suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống hoặc cái chết, ý tưởng tự sát, hành vi tự gây thương tích không nhằm mục đích tự sát (NSSI), hành vi toan tự sát và tự sát. Việc phân biệt các hiện tượng này có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá tình trạng của từng trường hợp, bởi đặc điểm hành vi, ý định tại thời điểm xảy ra hành vi và mức độ nguy cơ hiện tại không phải lúc nào cũng tương ứng với nhau.

Bài trình bày nhấn mạnh rằng hành vi tự gây thương tích không nhất thiết đồng nghĩa với ý định tự sát, nhưng vẫn cần được xem xét nghiêm túc về mặt lâm sàng. Tương tự, không thể chỉ dựa vào mức độ nghiêm trọng của tổn thương thể chất để xác định ý định của một hành vi tự gây thương tích hoặc toan tự sát. Do đó, việc đánh giá cần xem xét đồng thời điều đã xảy ra, ý định của vị thành niên tại thời điểm đó, chức năng tâm lý mà hành vi có thể đảm nhiệm và tình trạng an toàn hiện tại. Cách tiếp cận này giúp hạn chế việc diễn giải hành vi theo một nguyên nhân duy nhất hoặc áp đặt nhận định khi chưa tìm hiểu đầy đủ trải nghiệm của cá nhân.

Bên cạnh các đặc điểm tâm lý ở tuổi vị thành niên, nội dung trao đổi cũng đề cập đến những yếu tố có thể làm gia tăng tính dễ tổn thương, như khó khăn tâm lý, trải nghiệm sang chấn, bạo lực, bắt nạt, cô lập xã hội, xung đột trong các mối quan hệ và những biến cố trong cuộc sống. Đồng thời, các yếu tố bảo vệ như mối quan hệ an toàn với người lớn đáng tin cậy, khả năng tìm kiếm sự giúp đỡ, tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường với các cơ sở chuyên môn cũng được nhấn mạnh.

Về thực hành hỗ trợ, bài trình bày làm rõ vai trò của việc thiết lập quan hệ hỗ trợ không phán xét, đánh giá tâm lý – xã hội, xây dựng kế hoạch an toàn có sự tham gia của vị thành niên và tổ chức theo dõi sau khủng hoảng. Các công cụ sàng lọc và thang đo có thể hỗ trợ quá trình trao đổi, ghi nhận triệu chứng, nhưng không thể thay thế việc đánh giá lâm sàng riêng cho từng trường hợp. Việc hỗ trợ cần được điều chỉnh theo hoàn cảnh, nhu cầu và diễn biến thực tế của mỗi cá nhân, đồng thời chú trọng sự liên tục trong chăm sóc và phối hợp giữa các bên liên quan.

Thảo luận các vấn đề trong thực hành lâm sàng và phòng ngừa tại môi trường học đường

Phần trao đổi chuyên môn mở rộng sang những vấn đề đặt ra trong thực tiễn hỗ trợ vị thành niên có hành vi tự gây thương tích và nguy cơ tự sát. Các nội dung được quan tâm bao gồm khả năng lan truyền hành vi tự gây thương tích trong nhóm vị thành niên, vai trò của môi trường học đường trong nhận diện và phòng ngừa nguy cơ, cũng như cách phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các dịch vụ chuyên môn khi hỗ trợ học sinh gặp khó khăn tâm lý.

Một vấn đề khác được đặt ra là vai trò của niềm tin tôn giáo trong quá trình hỗ trợ và trị liệu cho vị thành niên có hành vi tự gây thương tích hoặc nguy cơ tự sát, từ kinh nghiệm thực hành tại Bỉ và Việt Nam. Nội dung này gợi mở việc xem xét các yếu tố văn hóa, xã hội và hệ thống niềm tin của mỗi cá nhân trong quá trình hỗ trợ, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của việc tiếp cận trường hợp cụ thể trong bối cảnh sống của vị thành niên.

Thông qua trao đổi và thảo luận các tình huống lâm sàng, tọa đàm tạo điều kiện để người tham dự cùng xem xét những khó khăn trong quá trình nhận diện nguy cơ, tìm hiểu ý nghĩa tâm lý của hành vi và lựa chọn phương thức hỗ trợ phù hợp. Các trao đổi cũng góp phần nhấn mạnh rằng việc hiểu được chức năng tâm lý của hành vi cần đi cùng với đánh giá nguy cơ và bảo đảm an toàn; không nên xem nhẹ hành vi tự gây thương tích chỉ vì cá nhân phủ nhận ý định tự sát, cũng không nên áp đặt một cách giải thích duy nhất cho những biểu hiện đau khổ tâm lý ở tuổi vị thành niên.

Trao đổi triển vọng hợp tác nghiên cứu giữa Viện Xã hội học và Tâm lý học và HE Vinci

Cùng ngày, chương trình tiếp tục với phiên trao đổi về triển vọng và phương thức hợp tác nghiên cứu giữa Viện Xã hội học và Tâm lý học và Haute École Léonard de Vinci (HE Vinci), Bỉ. Trên cơ sở các nội dung chuyên môn được chia sẻ, hai bên có cơ hội trao đổi về những lĩnh vực nghiên cứu cùng quan tâm, đặc biệt là sức khỏe tâm thần vị thành niên, các hoạt động phòng ngừa và can thiệp hành vi tự hại, suy nghĩ tự sát, cũng như khả năng kết nối kinh nghiệm nghiên cứu với thực tiễn hỗ trợ tâm lý.

Sự tham gia của các chuyên gia từ HE Vinci cùng ThS. Dương Thị Xuân, công tác tại Khoa Sức khỏe Vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương, trong khuôn khổ chương trình hợp tác Bỉ – Việt Nam, góp phần kết nối trao đổi học thuật với kinh nghiệm thực hành trong hỗ trợ trẻ em và vị thành niên. Đây cũng là cơ sở để các bên tiếp tục xem xét những hướng hợp tác phù hợp, phát huy thế mạnh chuyên môn và thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm giữa các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và thực hành.

Tọa đàm là dịp để cán bộ nghiên cứu của Viện, nghiên cứu sinh và sinh viên tiếp cận các vấn đề chuyên môn về tự gây thương tích và tự sát ở vị thành niên, đồng thời trao đổi về yêu cầu phối hợp liên ngành trong phòng ngừa và hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Chương trình góp phần tăng cường kết nối học thuật quốc tế và mở ra những trao đổi tiếp theo về khả năng hợp tác nghiên cứu giữa Viện Xã hội học và Tâm lý học với các đối tác tại Bỉ trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần và tâm lý học vị thành niên.