Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026: Những vấn đề cơ bản, cấp bách về dân tộc và tôn giáo ở nước ta hiện nay
(VASS) - Ngày 18/11/2026, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) tổ chức Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026 với chủ đề “Những vấn đề cơ bản, cấp bách về dân tộc và tôn giáo ở nước ta hiện nay”. Hội thảo là diễn đàn học thuật quan trọng nhằm nhận diện những biến đổi trong đời sống dân tộc, tôn giáo, luận giải các vấn đề lý luận và thực tiễn mới đặt ra, qua đó cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định, hoàn thiện và thực thi chính sách trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu chào mừng, khai mạc
Tham dự và phát biểu chào mừng, khai mạc Hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện
Hàn lâm. Cùng dự Hội thảo có TS. Đỗ Xuân Lân, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy
Viện Hàn lâm; PGS.TS. Bế Trung Anh, đại diện Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội;
TS. Phan Văn Hùng, nguyên Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (Bộ Dân tộc
và Tôn giáo); TS. Phạm Xuân Hoàng, Phó Giám đốc Học viện Dân tộc và Tôn giáo;
Linh mục Phan Văn Thắng, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt
Nam; PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam; PGS.TS.
Vương Xuân Tình, Phó Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Dân tộc học, PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo; cùng đại diện
các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, các nhà khoa học
và chuyên gia trong lĩnh vực dân tộc học, nhân học và tôn giáo học.
(Từ trái sang) PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học; PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm và PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam đồng chủ trì Hội thảo
Đổi mới tư duy nghiên cứu, đặt vấn đề dân tộc và tôn giáo
trong tổng chiến lược quốc gia
Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Đức Minh nhấn mạnh,
dân tộc và tôn giáo là những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn bó mật
thiết với sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, củng cố khối
đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Thực tiễn cho thấy,
khi các vấn đề dân tộc, tôn giáo được nhận thức và giải quyết đúng đắn, hài hòa
với lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân
dân sẽ trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước.
Theo Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, trong bối cảnh đất nước đang
bước vào giai đoạn phát triển mới, những thay đổi về tổ chức bộ máy, vận hành
mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số, đô thị hóa và hội nhập
quốc tế đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác nghiên cứu và quản lý
nhà nước về dân tộc, tôn giáo. Đặc biệt, cần quan tâm đến khả năng tiếp cận
chính sách, dịch vụ công của đồng bào dân tộc thiểu số; bảo tồn bản sắc văn
hóa; những biến đổi trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và tác động của không
gian mạng đối với cộng đồng.
Trên cơ sở đó, PGS.TS. Nguyễn Đức Minh đề nghị các nhà khoa
học tập trung làm sâu sắc năm định hướng nghiên cứu trọng tâm: tiếp tục làm rõ
những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về dân tộc, tôn giáo trong bối cảnh mới;
nhận diện, phân tích những khó khăn, điểm nghẽn và thách thức trong quá trình
thực hiện chính sách; nghiên cứu đổi mới quản lý nhà nước về dân tộc, tôn giáo
đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp; đề xuất hoàn thiện thể
chế, chính sách và đổi mới phương thức quản lý, quản trị; đồng thời xây dựng luận
cứ khoa học phục vụ hoạch định, kiểm chứng và đánh giá chính sách dân tộc, tôn
giáo gắn với chiến lược phát triển quốc gia.
PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học phát biểu tại Hội thảo
Đặc biệt, các nghiên cứu cần đặt chính sách dân tộc, tôn
giáo trong mối quan hệ hữu cơ với chiến lược phát triển quốc gia, phát triển
nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết vùng và bảo đảm quốc
phòng, an ninh. Các kết quả nghiên cứu phải bám sát thực tiễn, có chiều sâu
khoa học, chú trọng khả năng ứng dụng và tính khả thi của các kiến nghị chính
sách.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận,
coi các cộng đồng dân tộc, tôn giáo không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách
mà còn là chủ thể tham gia, đồng hành và đóng góp vào quá trình phát triển đất
nước. Đây cũng là cơ sở để khoa học xã hội và nhân văn phát huy vai trò trong tổng
kết thực tiễn, dự báo xu hướng và tham mưu những vấn đề chiến lược của đất nước.
Phát huy nghiên cứu liên ngành, nâng cao chất lượng tham mưu
chính sách
Tại Hội thảo, các nhà khoa học đã trình bày năm tham luận tập
trung vào những vấn đề nổi bật trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo hiện nay.
TS. Trần Hồng Thu, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học trình bày tham luận “Quan hệ giữa người dân tộc thiểu số và hệ thống chính trị địa phương trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và chuyển đổi số: Một số vấn đề đặt ra và khuyến nghị chính sách” tại Hội thảo
Các tham luận về quản lý, phát triển xã hội vùng dân tộc thiểu
số trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp đã phân tích những
yêu cầu mới đối với tổ chức bộ máy, năng lực quản trị cơ sở và khả năng tiếp cận
chính sách của người dân. Những nghiên cứu về đời sống tôn giáo, tín ngưỡng tại
khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc góp phần làm rõ mối quan hệ giữa thực
hành tín ngưỡng, bản sắc văn hóa và quản lý xã hội tại các địa bàn đặc thù.
Đáng chú ý, các nghiên cứu về tác động của chuyển đổi số đối
với đời sống tôn giáo và những vấn đề mới trong nhận diện, quản lý các hiện tượng
tôn giáo trên không gian mạng đã chỉ ra cả cơ hội và thách thức từ sự phát triển
của công nghệ. Qua đó, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực
quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời chủ động
phòng ngừa việc lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để vi phạm pháp luật, gây
chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Các ý kiến trao đổi tại Hội thảo cho thấy, những vấn đề dân
tộc và tôn giáo hiện nay ngày càng có mối liên hệ chặt chẽ với quản trị quốc
gia, phát triển bền vững và chuyển đổi số. Do đó, cần tăng cường cách tiếp cận
liên ngành, kết hợp nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, phân tích và dự
báo chính sách.
TS. Lê Thị Liên, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) trình bày tham luận Hoạt động của các “Hiện tượng tôn giáo mới” trên không gian mạng, vấn đề đặt ra trong công tác quản lý ở Việt Nam hiện nay tại Hội thảo
Hội thảo năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi là hội thảo thường
niên đầu tiên được tổ chức sau khi Viện Dân tộc học và Viện Nghiên cứu Tôn giáo
hợp nhất thành Viện Dân tộc học và Tôn giáo học. Đây không chỉ là dấu mốc về tổ
chức mà còn mở ra cơ hội kết nối, phát huy thế mạnh học thuật của hai lĩnh vực
nghiên cứu, thúc đẩy các hướng tiếp cận toàn diện và chuyên sâu hơn.
Đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo
Quang cảnh Hội thảo
Thông qua các kết quả nghiên cứu và trao đổi học thuật, Hội
thảo góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn, nhận diện những vấn đề mới nảy
sinh, đề xuất các kiến nghị có giá trị tham khảo đối với công tác hoạch định và
thực thi chính sách. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học
xã hội Việt Nam nói chung, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học nói riêng trong
nghiên cứu những vấn đề chiến lược của đất nước, tư vấn chính sách và đóng góp
thiết thực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới./.