1. Quan điểm chính trị của hai nước về lĩnh vực giáo dục 

Ấn Độ luôn giữ vững quan điểm giáo dục là công cụ chiến lược nhằm gia tăng ảnh hưởng quốc tế và phát triển các quan hệ đối tác. Điều này được thể hiện rõ ràng qua Chính sách giáo dục quốc gia năm 2020 (NEP 2020) khi đặt mục tiêu đưa Ấn Độ trở thành trung tâm giáo dục toàn cầu thông qua việc mở cửa hệ thống giáo dục đại học cũng như tăng cường kết nối quốc tế (Government of India, 2020, tr.39). Hơn nữa, Ấn Độ cũng sử dụng giáo dục như một công cụ phát triển mối quan hệ ngoại giao, trong Tuyên bố chung giữa Ấn Độ và Việt Nam 2016, Ấn Độ cũng “cam kết sẽ tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực cho Việt Nam thông qua chương trình ITEC, cấp học bổng cho cán bộ, sinh viên và công chức Việt Nam,...” (Báo Điện tử Chính phủ, 2016).

Về phía Việt Nam, giáo dục là lĩnh vực hợp tác nhằm phục vụ phát triển nguồn nhân lực và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước. Từ các Tuyên bố chung và phát biểu cấp cao có thể thấy rằng Việt Nam coi trọng các chương trình đào tạo và học bổng Ấn Độ. Trong Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Ấn Độ được ký kết ngày 03 tháng 9 năm 2016 đã đề cập rằng: “...Việt Nam hoan nghênh các gói hỗ trợ Ấn Độ dành cho Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác sông Hằng-sông Mekong” (Báo Điện tử Chính phủ, 2016). Hơn nữa, từ năm 2024-2026, các Tuyên bố đều nhấn mạnh việc Việt Nam ủng hộ mở rộng hợp tác giữa các cơ sở giáo dục và nghiên cứu, tăng cường trao đổi sinh viên, trao đổi giảng viên cũng như hợp tác nghiên cứu. 

2. Chiều hướng phát triển giao lưu giáo dục từ 2016-2026

Trong 10 năm thực hiện khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Ấn Độ nhìn chung có xu hướng phát triển tích cực, biểu hiện rõ qua sự gia tăng số lượng du học sinh Việt Nam tại Ấn Độ, các hoạt động hợp tác song phương từ các trường đại học giữa hai nước. Tuy nhiên mức độ phát triển này vẫn chưa thực sự tương xứng với quy mô và tiềm năng của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, khi mà quy mô sinh viên, giảng viên và các chương trình liên kết đào tạo còn khá khiêm tốn so với tiềm năng mà hai nước có thể khai thác. 

 Trong vòng 10 năm, Ấn Độ tiếp tục duy trì các chương trình học bổng hỗ trợ sinh viên Việt Nam, đặc biệt là học bổng Hợp tác Kinh tế Kỹ thuật Ấn Độ (ITEC) và học bổng của Hội đồng Quan hệ văn hóa Ấn Độ (ICCR),...Cụ thể, hàng năm, Ấn Độ dành cho sinh viên Việt Nam khoảng hơn 60 suất học bổng ITEC cho các chương trình đào tạo Tiến sĩ, sau đại học và đại học; đồng thời hỗ trợ các khóa đào tạo chuyên gia, viên chức trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, tài chính, chăm sóc sức khỏe, công nghệ thông tin. Đặc biệt, học bổng ICCR cũng đã cung cấp rất nhiều học bổng trong nhiều lĩnh vực cho sinh viên Việt Nam, trong đó có cả ngành ngôn ngữ và ngành múa truyền thống Ấn Độ tại các trường đại học uy tín. Theo nguồn tin của báo Nhân dân điện tử, đã có ít nhất 1000 cựu sinh viên Việt Nam từng nhận học bổng của Chính phủ Ấn Độ đang giữ vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước, doanh nghiệp và các trường đại học, tổ chức... (Báo Nhân dân, 2026). Hơn nữa, Ấn Độ còn là điểm đến ý nghĩa đối với tăng ni Việt Nam mong muốn được đào tạo và nghiên cứu về Phật học. Mặc dù chưa có số liệu thống kê thống nhất về tổng số Tăng Ni Việt Nam đang học tập tại Ấn Độ, song nhiều nguồn báo chí từ Ban văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho thấy cộng đồng này có quy mô tương đối lớn và được duy trì ổn định.  

                                        Biểu đồ 1: Số lượng du học sinh Việt Nam tại Ấn Độ từ năm 2016-2024

Biểu đồ 1 cho thấy số lượng du học sinh Việt Nam tại Ấn Độ trong giai đoạn 2016-2026 có xu hướng biến động theo hình chữ V, với ba giai đoạn phát triển tương đối rõ nét: 2016-2019 tăng trưởng ổn định, 2019-2022 có xu hướng suy giảm do tác động của dịch bệnh Covid 19 và từ 2022 trở đi đã có dấu hiệu phục hồi, phát triển. Việc số lượng du học sinh không chỉ phục hồi mà có dấu hiệu vượt mức trước đại dịch đã khẳng định Ấn Độ vẫn là một điểm đến bền vững của du học sinh Việt Nam. Từ đây, có thể thấy rằng hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Ấn Độ có khả năng phục hồi cao trước những biến động của môi trường quốc tế.  Giáo dục vẫn luôn là lĩnh vực hợp tác có sức hấp dẫn và được duy trì ổn định trong sự nỗ lực song phương. 

Đây cũng là giai đoạn hợp tác giáo dục Việt Nam - Ấn Độ phát triển năng động nhất trong 10 năm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, khi dòng chảy giáo dục hai chiều đã được định hướng và thực hiện trên nhiều phương diện. Trước đây, hợp tác giáo dục thường diễn ra theo hướng Việt Nam cử sinh viên, cán bộ, học giả sang Ấn Độ thông qua các chương trình liên kết học bổng và đào tạo, thì từ năm 2022 trở đi, Việt Nam bắt đầu trở thành điểm đến của sinh viên và các đoàn học thuật đến từ đất nước Ấn Độ. 

             Biều đồ 2: Số lượng sinh viên Ấn Độ nhập học chuyên ngành Y khoa tại trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Số liệu tại biểu đồ 2 đã cho thấy số lượng sinh viên Ấn Độ nhập học ngành Y khoa tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tăng mạng từ 58 sinh viên trong năm học 2022-2023 lên 200 sinh viên trong năm 2023-2024, tương đương với mức tăng hơn 3,4 lần chỉ sau một năm. Không chỉ Trường Đại học Y dược Cần Thơ trở thành điểm đến cho sinh viên Ấn Độ, theo nhiều báo cáo từ các cơ sở trường học, từ năm 2022 đã có nhiều đợt nhập học, thăm quan của sinh viên Ấn Độ tại Việt Nam. Cụ thể, năm 2022 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng lần đầu tiên tiếp nhận hơn 20 sinh viên Ấn Độ theo học ngành Y khoa (Báo Điện tử Chính phủ, 2022). Đến năm 2025, quy mô này tiếp tục được mở rộng với sự kiện 208 sinh viên Ấn Độ theo học chương trình đào tạo bác sĩ tại Trường Đại học Đại Nam (Website Đại học Đại Nam, n.d). Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng sinh viên Ấn Độ tại các cơ sở đào tạo Việt Nam cho thấy đây đã không còn chỉ là một hiện tượng đơn lẻ ở một trường đại học mà đã trở thành một xu hướng mới trong hợp tác giáo dục giữa hai nước. Tuy nhiên, phần lớn sinh viên Ấn Độ sang Việt Nam học tập hiện vẫn theo hình thức tự túc hoặc nhận các học bổng do từng cơ sở giáo dục, tổ chức cung cấp. Đến nay, chưa ghi nhận một chương trình học bổng cấp Chính phủ Việt Nam dành riêng cho sinh viên Ấn Độ có quy mô và tính hệ thống tương đương các chương trình ITEC và ICCR của Ấn Độ. 

3. Đánh giá kết quả 

- Những kết quả đã đạt được

Một trong những thành tựu nổi bật của hợp tác giáo dục giữa Việt Nam Ấn Độ là các định hướng hợp tác được xác lập ở cấp chính trị đã từng bước được thực hiện hóa thông qua những chương trình và hoạt động cụ thể, mà không còn chỉ nằm trong các Tuyên bố chung của hai bên. Những cam kết về hợp tác giáo dục đều được chuyển hóa thành những hành động thiết thực, từ việc trao học bổng ITEC, cũng như các dự án xây dựng trung tâm đào tạo công nghệ cao. 

Tiếp theo, bản chất của quan hệ giáo dục Việt Nam - Ấn Độ đã có sự chuyển biến theo hướng cân bằng và đa chiều hơn. Xu hướng gia tăng sinh viên Ấn Độ lựa chọn Việt Nam, trước hết trong lĩnh vực y khoa, cho thấy sự dịch chuyển tích cực trong dòng chảy giáo dục giữa hai nước. 

Bên cạnh đó, hoạt động trao đổi giảng viên, nghiên cứu khoa học và hợp tác trực tiếp giữa các cơ sở giáo dục cũng diễn ra thường xuyên hơn. Những chuyển biến này cho thấy hợp tác giáo dục giữa hai nước đã vượt qua khỏi mô hình hỗ trợ đào tạo ban đầu mà từng bước trở thành đối tác học thuật, khi cả bên vừa là chủ thể cung cấp tri thức cũng vừa là chủ thể tiếp nhận các cơ hội học tập, nghiên cứu.

Hơn nữa, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Ấn Độ thể hiện khả năng thích ứng và phục hồi tốt trước những biến động của thời cuộc. Mặc dù chịu tác động lớn của COVID-19, các hoạt động hợp tác đã nhanh chóng khôi phục và phát triển. Điều này cho thấy nền tảng hợp tác giáo dục giữa hai nước có tính ổn định tương đối cao và không bị gián đoạn bởi các yếu tố khách quan mang tính ngắn hạn. 

- Hạn chế:

Mặc dù hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Ấn Độ ghi nhận xu hướng tăng trưởng và có thêm nhiều kết quả tốt song quy mô hợp tác vẫn còn khiêm tốn, chưa khai thác được hết tiềm năng của hai bên trong mỗi quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện cũng như đáp ứng nhu cầu của cả Việt Nam - Ấn Độ. Năm 2025, theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Việt Nam có gần 250 nghìn người đang học tập tại các nước khác. Trong khi đó, theo nguồn tin tổng hợp của Hội sinh viên Việt Nam tại Ấn Độ công bố, có khoảng 400 hội viên, sinh viên Việt nam đang học tập và sinh sống tại Ấn Độ (Báo Nhân dân, 2025). Có thể thấy rằng, lượng du học sinh Việt Nam tại Ấn Độ chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong số đó, chỉ chiếm 0,16% so với tổng số 250 nghìn du học sinh Việt Nam tại nước ngoài. Từ đó, có thể thấy rằng mặc dù quan hệ Việt Nam Ấn Độ đã có nhiều chuyển biến tích cực song quy mô trao đổi sinh viên vẫn vô cùng khiêm tốn. 

                                              Biều đồ 3: Số lượng du học sinh Việt Nam ở nước ngoài năm 2025

Hơn nữa, một hạn chế đáng chú ý là hợp tác giáo dục Việt Nam - Ấn Độ vẫn chủ yếu dựa vào chính phủ và các chương trình học bổng. Sự tham gia của doanh nghiệp, quỹ nghiên cứu và các chương trình trao đổi tự chủ giữa các trường còn hạn chế. Điều này khiến hợp tác phụ thuộc nhiều vào nguồn lực công và chưa tạo được nền tảng đa dạng, bền vững.

Đồng thời, mặc dù hai nước đã triển khai nhiều chương trình học bổng, trao đổi giáo dục nhưng hiệu quả lan tỏa của các hoạt động này vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng hợp tác. Những thông tin về học bổng, cơ hội học tập, hệ thống giáo dục của cả 2 nước, đặc biệt là thông tin về du học Ấn Độ đối với sinh viên Việt Nam vẫn chưa được phổ biến rộng rãi.

 Cuối cùng, hợp tác giáo dục Việt Nam và Ấn Độ vẫn chưa phát triển đồng đều giữa các ngành đào tạo, chưa hình thành được một cơ cấu ngành nghề đa dạng. Điều này cho thấy hợp tác giáo dục giữa hai nước mới khai thác được lợi thế của một số ngành đào tạo nhất định, chưa hình thành được cơ cấu hợp tác đa ngành tương xứng với tiềm năng của cả hai nền giáo dục.

4. Giải pháp 

Thứ nhất, các bên liên quan cần tăng cường truyền thông và nâng cao nhận diện về giáo dục đại học Ấn Độ tại Việt Nam. Hai nước cần tăng cường hoạt động truyền thông theo hướng chuyên nghiệp và liên tục, không chỉ thông qua các cơ quan ngoại giao mà còn phối hợp với các trường đại học, nền tảng số và mạng xã hội để giới thiệu về chất lượng đào tạo, môi trường học tập, cơ hội nghề nghiệp và các chương trình học bổng. 

Thứ hai, cần đa dạng hóa nguồn lực và chủ thể tham gia hợp tác giáo dục nhằm giảm sự phụ thuộc vào các chương trình hỗ trợ của Chính phủ bằng những biện pháp thiết thực như: huy động nguồn tài trợ từ doanh nghiệp và các quỹ giáo dục phi chính phủ; kết nối và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo, hướng dẫn và đánh giá sinh viên cũng như gắn quá trình đào tạo với nhu cầu tuyển dụng sau tốt nghiệp.

Thứ ba, cần xây dựng cơ chế hợp tác giáo dục đa ngành. Hai nước nên thúc đẩy các chương trình song bằng, chuyển tiếp tín chỉ, đồng cấp bằng và thành lập các trung tâm, nhóm nghiên cứu chung trong những lĩnh vực có thế mạnh bổ trợ. Từ đó mở rộng cơ hội trao đổi giữa sinh viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu. 

Kết luận

Hợp tác giáo dục Việt Nam - Ấn Độ giai đoạn 2016-2026 đã có những bước phát triển tích cực, góp phần tăng cường giao lưu và hiểu biết giữa nhân dân hai nước. Tuy nhiên, quy mô và tính đa dạng của hợp tác vẫn chưa tương xứng với tiềm năng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện của hai nước. Vì thế, những kết quả đã đạt được trong giai đoạn 2016-2026 vừa là cơ sở khẳng định những bước tiến mới tích cực trong hợp tác giáo dục song phương, vừa cho thấy tiềm năng phát triển mối quan hệ hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn. Trong giai đoạn tiếp theo, hai nước cần chú trọng đến việc mở rộng quy mô hợp tác, song hành với việc nâng cao chất lượng, tính bền vững và đa dạng chủ thể tham gia trong quan hệ giáo dục giữa hai nước. Để từ nền tảng đó, giáo dục có thể tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối quan trọng trong giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Ấn Độ, đóng góp thiết thực vào công cuộc củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường trong tương lai. 

Tài liệu tham khảo

1. Báo Điện tử Chính phủ (2016). Tuyên bố chung Việt Nam–Ấn Độ 2016. https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-viet-nam-an-do-102208544.htm

2. Báo Điện tử Chính phủ (2022). HIU chính thức đón tân sinh viên Ấn Độ nhập học. https://baochinhphu.vn/hiu-chinh-thuc-don-tan-sinh-vien-an-do-nhap-hoc-102220423145310283.htm

3. Báo Nhân Dân (2025). Thành lập Hội Sinh viên Việt Nam tại Ấn Độ. https://nhandan.vn/thanh-lap-hoi-sinh-vien-viet-nam-tai-an-do-post926959.html

4. Báo Nhân Dân (2026). Ấn Độ cấp 78 suất học bổng dài hạn cho sinh viên và học giả Việt Nam. https://nhandan.vn/an-do-cap-78-suat-hoc-bong-dai-han-cho-sinh-vien-va-hoc-gia-viet-nam-post897831.html

5. Đại Nam (2025). 208 sinh viên Ấn Độ nhập học khóa Y khoa quốc tế đầu tiên tại Việt Nam. https://tuyensinh.dainam.edu.vn/vi/tin-tuc/208-sinh-vien-an-do-nhap-hoc-khoa-y-khoa-quoc-te-dau-tien-tai-viet-nam

6. Government of India (2020). National Education Policy 2020. Ministry of Education. https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/NEP_Final_English_0.pdf

7. Government of India (2026). All India Survey on Higher Education (AISHE) reports. Ministry of Education. https://www.dohe-education.gov.in/documents/reports/aishe-report-MzN1EjMtQWa?pageTitle=AISHE-Report