1. Giới thiệu

Khác với ngoại giao chính trị hay quân sự, mô hình này vận hành dựa trên sự tự nguyện và tạo dựng sự đồng thuận xã hội. Mối quan hệ ngoại giao văn hóa Việt – Ấn kế thừa từ dòng chảy lịch sử gần 2.000 năm của Phật giáo, văn hóa Chăm Pa, Óc Eo.

Mối quan hệ hữu nghị truyền thống của hai nước đã đạt được bước tiến chiến lược khi Việt Nam trở thành quốc gia Đông Nam Á đầu tiên nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện với Ấn Độ vào năm 2016. Sự kiện này tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc để mở rộng toàn diện quy mô lẫn chiều sâu của các hoạt động ngoại giao văn hóa. Bài viết tập trung phân tích thực trạng triển khai nội dung này qua ba nhiệm kỳ của Thủ tướng Narendra Modi từ năm 2014 đến 6/2026, nhằm đánh giá khách quan những thành tựu và hạn chế đạt được.

2. Thực trạng triển khai ngoại giao văn hóa của Ấn Độ tại Việt Nam

2.1. Giai đoạn năm 2014 đến 2019: Tái định hình khuôn khổ và khởi động các biểu tượng ngoại giao

Năm 2014, trong khuôn khổ Chính sách Hành động hướng Đông (Act East Policy) của Thủ tướng Narendra Modi, Việt Nam được định vị là trọng tâm cốt lõi trong chiến lược gắn kết nhân dân và lan tỏa văn hóa của Ấn Độ tại khu vực ASEAN. Nhằm tạo kênh thông tin chính thống và lan tỏa tầm ảnh hưởng, trong chuyến thăm Ấn Độ của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tháng 10/2014, lãnh đạo hai nước đã thúc đẩy việc ký kết thoả thuận hợp tác phát sóng giữa Tập đoàn phát thanh truyền hình quốc gia Ấn Độ (Prasar Bharati) và Đài tiếng nói Việt Nam (VOV). Điểm nhấn thể chế của giai đoạn này là việc thành lập Trung tâm Văn hóa Ấn Độ tại Hà Nội vào tháng 9/2016. Tháng 8/2018, Bộ Ngoại giao Ấn Độ chính thức đổi tên Trung tâm thành Trung tâm Văn hóa Swami Vivekananda (SVCC), tạo ra một không gian học thuật và nghệ thuật chính quy nhằm quảng bá sự hiện diện về Ấn Độ. SVCC tổ chức các hoạt động văn hóa trên nhiều khía cạnh bao gồm lịch sử, nghệ thuật múa, văn học, lễ hội... (Embassy of India, Hanoi, 2026a).

Song song với việc xây dựng các thiết chế, Chính quyền Thủ tướng N. Modi đã chiến lược hóa phong trào Yoga trên toàn cầu sau khi Liên Hợp Quốc thông qua Ngày Quốc tế Yoga. Từ năm 2015, Đại sứ quán Ấn Độ đã duy trì Ngày Quốc tế Yoga như một sự kiện thường niên, thu hút sự tham gia rộng rãi của nhân dân tại các tỉnh, thành phố của Việt Nam. SVCC đóng vai trò là cơ quan đầu mối trực tiếp chủ động liên kết với các cơ quan, tổ chức sở tại để điều phối các hoạt động. Thông qua đó, đã phổ biến Yoga vào đời sống đại chúng, đồng thời chuyển hóa bộ môn này thành công cụ nhận diện thương hiệu quốc gia của Ấn Độ.

Bên cạnh đó, hợp tác bảo tồn di sản lịch sử cũng ghi nhận thành tựu thực chất thông qua dự án tài trợ bảo tồn và trùng tu các nhóm tháp Chàm tại Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam) được ký kết trong chuyến thăm cấp Nhà nước của ông Modi vào năm 2016. Hoạt động này không chỉ giúp bảo tồn di sản nhân loại mà còn là minh chứng khảo cổ sống động khẳng định sự giao thoa văn hóa lâu đời giữa hai quốc gia.

2.2. Giai đoạn năm 2019 đến 2024: Vượt qua thách thức đại dịch và thúc đẩy kết nối số

Nhiệm kỳ hai của Thủ tướng Modi đối mặt với thách thức lớn từ đại dịch COVID-19, khiến các hoạt động trực tiếp bị gián đoạn. Tuy nhiên, Ấn Độ đã linh hoạt ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động của SVCC thông qua các lớp học Yoga, nghệ thuật và tọa đàm trực tuyến. Giai đoạn hậu đại dịch từ cuối năm 2022 ghi nhận bước ngoặt lớn cho giao lưu nhân dân nhờ sự bùng nổ của các đường bay thẳng do Vietjet Air và IndiGo khai thác. Việc kết nối trực tiếp các trung tâm kinh tế Việt Nam với New Delhi, Mumbai và các thánh tích Phật giáo như Bodh Gaya (ICWA, 2026) đã thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng du lịch tâm linh.

Bên cạnh giao lưu đại chúng, hợp tác giáo dục và phát triển nhân lực cũng là trụ cột mang tính chiều sâu, phản ánh sự dịch chuyển về định hướng sức mạnh mềm của New Delhi (Jyoti, 2026). Thông qua việc tài trợ học bổng ICCR và ITEC, Ấn Độ đã chuyển từ quảng bá văn hóa truyền thống sang kiến tạo hệ sinh thái mang lại lợi ích song phương gắn liền với năng lực quản trị, công nghệ và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Điển hình, chương trình ITEC cung cấp khoảng 130 suất học bổng toàn phần mỗi năm cho Việt Nam (Embassy of India, Hanoi, 2026b) , tập trung vào các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và viễn thông. Việc lồng ghép các lĩnh vực công nghệ cao hợp tác giáo dục thể hiện tư duy chiến lược của Thủ tướng Modi nhằm tái định vị thương hiệu quốc gia cụ thể với mục tiêu khẳng định vị thế cường quốc công nghệ hiện đại của Ấn Độ bên cạnh các giá trị tâm linh truyền thống. Sự chuyển dịch trên vừa giúp xây dựng thế hệ cựu du học sinh làm cầu nối văn hóa lâu dài, cùng lúc đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số của Việt Nam, biến hợp tác giáo dục thành công cụ thực chất có tính ràng buộc lợi ích chiến lược trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

2.3. Giai đoạn 2024 đến nay: Chiều sâu chiến lược và tăng cường ngoại giao văn hóa thông qua di sản Phật giáo

Trong giai đoạn 2024 – 2026, ngoại giao văn hóa được liên kết chặt chẽ với hợp tác an ninh và kinh tế. Việc hai quốc gia đồng thời mở rộng hợp tác an ninh – quốc phòng (trong đó có khoản tín dụng 300 triệu USD hỗ trợ an ninh biển) song song với Ý định thư về trùng tu, bảo tồn khu tháp F tại Di sản Thế giới Mỹ Sơn và Bản ghi nhớ về phát triển Khu Di sản Hàng hải Quốc gia tại Lothal, Gujarat phản ánh tư duy chiến lược mới của Thủ tướng Narendra Modi (Ministry of External Affairs, India, 2024). Trong giai đoạn này, các giá trị văn hóa chung đóng vai trò là nền tảng tạo dựng lòng tin vững chắc, giúp thúc đẩy thương mại và gia tăng sự đồng thuận trong hợp tác an ninh biển khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Trong tháng 5 – 6/2025, hoạt động kết nối văn hóa tâm linh Phật giáo đạt kết quả thực chất thông qua sự kiện phối hợp rước Xá lợi Phật sang tôn trí tại các đại tự lớn ở Việt Nam (ICWA, 2026) . Sự kiện đã thu hút sự quan tâm, tham gia của đông đảo tăng ni, phật tử sở tại khơi dậy niềm tin tôn giáo chung và khẳng định vị thế cội nguồn Phật giáo của Ấn Độ trong tâm thức người Việt. Theo phía Ấn Độ, hơn 15 triệu người (tương đương khoảng 15% dân số Việt Nam) đã đến chiêm bái Xá lợi trong dịp này (Ministry of External Affairs, India, 2026b).

Các dự án hợp tác thúc đẩy giáo dục và phát triển tiếp tục được triển khai sâu rộng thông qua việc mở rộng mô hình “Góc Ấn Độ” (India Corner) tại cơ sở giáo dục và nghiên cứu. Mô hình này được triển khai theo lộ trình từ khu vực phía Nam với các không gian thư viện tại Trường Đại học Khánh Hòa (2024) (Trường Đại học Khánh Hòa, 2024) và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQG TP.HCM (2025) (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, 2025) , sau đó được thực hiện ở cấp Trung ương thông qua hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam chính thức khai trương “Góc Ấn Độ” tại Hà Nội vào tháng 4/ 2026 (Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, 2026) . Đặc biệt, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Delhi từ ngày 5 đến 7/5/2026 đã đưa tới việc ký kết Chương trình Trao đổi Văn hóa Việt Nam – Ấn Độ giai đoạn 2026 – 2030. Đây cũng là dịp hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện tăng cường (Ministry of External Affairs, India, 2026a). Ngay sau đó, vào tháng 6/2026, đêm giao lưu nghệ thuật Việt – Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026, với sự tham gia của nghệ sĩ Đại sứ quán Ấn Độ và các chuyên gia Yoga Ấn Độ, đã được tổ chức thành công (Báo Lào Cai, 2026), góp phần mở rộng phạm vi tiếp cận của văn hóa Ấn Độ đối với công chúng Việt Nam.

3. Nhận xét thành tựu và thách thức

3.1. Những thành tựu nổi bật

Ngoại giao văn hóa của Ấn Độ tại Việt Nam dưới thời Thủ tướng Modi đã đạt được những thành tựu mang tính chiến lược nhờ khai thác đúng các giá trị tương đồng. Việc lựa chọn Phật giáo và Yoga làm hai mũi nhọn ngoại giao là một bước đi chuẩn xác, bởi đây là các giá trị hướng tới sự hòa bình, rèn luyện thân tâm và lòng nhân ái – vốn rất tương thích với thế giới quan và văn hóa tinh thần của người Việt Nam. Sự tiếp nhận của công chúng Việt Nam đối với các giá trị này diễn ra một cách tự nhiên, tự nguyện và có chiều sâu, không mang tính cưỡng ép chính trị. Hơn thế nữa, các hoạt động ngoại giao văn hóa luôn nhận được sự bảo trợ chính trị mạnh mẽ và định hướng nhất quán từ giới lãnh đạo cấp cao hai nước thông qua các tuyên bố chung, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các định chế văn hóa hoạt động hiệu quả.

3.2. Những hạn chế và thách thức

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, ngoại giao văn hóa Ấn Độ tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia Đông Á như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Các sản phẩm công nghiệp văn hóa đại chúng của Ấn Độ, đặc biệt là điện ảnh Bollywood hay âm nhạc đương đại, vẫn chưa thể tạo ra một làn sóng mạnh mẽ trong giới trẻ Việt Nam vốn đã bị chi phối sâu sắc bởi làn sóng văn hóa Idol tại Hàn Quốc hay Anime của Nhật Bản. Thêm vào đó, nguồn lực tài chính đầu tư cho các dự án văn hóa, số lượng học bổng giáo dục và các chương trình giao lưu nghệ thuật quy mô lớn của Ấn Độ dành cho Việt Nam nhìn chung vẫn còn ở mức khiêm tốn, chưa thực sự tương xứng với tiềm năng kinh tế của một cường quốc toàn cầu như Ấn Độ và nhu cầu tiếp nhận ngày càng cao của phía Việt Nam.

4. Kết luận

Ngoại giao văn hóa của Ấn Độ tại Việt Nam giai đoạn 2014 – 2026 đã chuyển dịch từ giao lưu thông thường sang công cụ bổ trợ cho chính sách đối ngoại. Việc kết hợp các nguồn lực về di sản, tôn giáo và giáo dục đã góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia và củng cố nền tảng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Trong bối cảnh địa chính trị khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương biến động, duy trì kênh đối ngoại văn hóa ổn định là phương thức hiệu quả nhằm gia tăng sự tin cậy song phương. Định hướng đến năm 2030, mối quan hệ này dự báo sẽ tập trung vào quảng bá văn hóa trên nền tảng số, số hóa các di tích lịch sử chung và mở rộng hợp tác học thuật chuyên sâu giữa các viện nghiên cứu của hai quốc gia.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Báo Lào Cai. (2026, ngày 7 tháng 6). Đặc sắc đêm giao lưu Việt – Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026. Truy cập ngày 02/8/2026, từ https://baolaocai.vn/dac-sac-dem-giao-luu-viet-an-mo-man-festival-yoga-sa-pa-2026-post901161.html

Cummings, M. C. (2003). Cultural diplomacy and the United States government: A survey. Center for Arts and Culture.

Embassy of India, Hanoi. (2026a). India – Vietnam cultural relations. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://www.indembassyhanoi.gov.in/page/india-vietnam-cultural-relations/

Embassy of India, Hanoi. (2026b). ITEC programme. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://www.indembassyhanoi.gov.in/page/itec-programme1/

Indian Council for Cultural Relations (ICCR). (n.d.). Swami Vivekananda Cultural Centre, Hanoi, Vietnam. Truy cập ngày 02/8/2026, từ https://iccr.gov.in/indianculturalcenter/swami-vivekananda-cultural-centre-hanoi-vietnam

Indian Council of World Affairs (ICWA). (2026). Buddhist diplomacy in India – Vietnam relations. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://www.icwa.in/show_content.php?lang=1&level=1&ls_id=14709&lid=9046

Jyoti. (2026). Cultural diplomacy in India – Vietnam relations: An Act East Policy perspective. International Journal of Advanced Research and Multidisciplinary Trends, 3 (1), 70–76. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://ijarmt.com/index.php/j/article/view/664

Ministry of External Affairs, India. (2024, ngày 1 tháng 8). Joint statement on strengthening of the Comprehensive Strategic Partnership between the Republic of India and the Socialist Republic of Viet Nam.

Ministry of External Affairs, India. (2026a, ngày 6 tháng 5). Joint statement on enhanced Comprehensive Strategic Partnership between the Republic of India and the Socialist Republic of Vietnam.

Ministry of External Affairs, India. (2026b, ngày 6 tháng 5). English translation of Prime Minister’s press statement during the joint press statement with the General Secretary of the Communist Party of Vietnam and the President of Vietnam.

Trường Đại học Khánh Hòa. (2024, ngày 29 tháng 8). Lễ khánh thành “Góc Ấn Độ” tại Trường Đại học Khánh Hòa. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://ukh.edu.vn/vi-vn/chi-tiet-tin/id/5235

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG-HCM. (2025, ngày 25 tháng 11). Khánh thành “Góc Ấn Độ” tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG-HCM: Cầu nối giao lưu văn hóa và tri thức. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://hcmus.edu.vn/khanh-thanh-goc-an-do-cau-noi-giao-luu-van-hoa-va-tri-thuc/

Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi. (2026, ngày 8 tháng 4). Khai trương “Góc Ấn Độ” tại Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi: Dấu ấn mới trong hợp tác học thuật Việt Nam – Ấn Độ. Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Truy cập ngày 27/7/2026, từ https://isawaas.vass.gov.vn/hop-tac-quoc-te/khai-truong-goc-an-do-tai-vien-nghien-cuu-nam-a-tay-a-va-chau-phi-dau-an-moi-trong-hop-tac-hoc-thua-562982