Xe tăng quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975. Ảnh tư liệu

Mục tiêu thiêng liêng, nguyên tắc bất biến

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, đất nước ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền. Hòa bình được lập lại ở miền Bắc, nhưng miền Nam chưa được giải phóng, non sông chưa liền một dải. Trong hoàn cảnh đó, khát vọng độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, toàn vẹn lãnh thổ không chỉ là mục tiêu chính trị, mà còn là nguyện vọng thiêng liêng, là lẽ sống, là ý chí không gì lay chuyển nổi của nhân dân Việt Nam.

Lúc này, giữ vững độc lập, tự chủ trước hết là giữ vững mục tiêu chiến lược: Kiên quyết đấu tranh vì độc lập dân tộc, vì thống nhất đất nước, vì quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam đối với chế độ chính trị và con đường phát triển của mình. Cách mạng Việt Nam đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Miền Bắc tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, miền Nam tiếp tục cách mạng để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Điều đó cho thấy độc lập, tự chủ của Việt Nam không phải là một khái niệm chính trị chung chung, mà là độc lập trong việc lựa chọn con đường phát triển dân tộc, tự chủ trong việc xác định tương lai của đất nước.

Chính vì vậy, có thể nói, độc lập, tự chủ vừa là mục tiêu, vừa là nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt, là "sợi chỉ đỏ" gắn kết toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ những năm đầu đầy cam go cho đến ngày toàn thắng.

Trong mọi cuộc cách mạng, có một đường lối đúng đắn dẫn đường là điều kiện tiên quyết. Nhưng để có đường lối đúng, cần có bản lĩnh độc lập, tự chủ trong nhận định tình hình, trong đánh giá thời cuộc, trong lựa chọn bước đi và phương pháp hành động. 

Những năm đầu sau Hiệp định Geneva, chính quyền Mỹ - Diệm thẳng tay đàn áp lực lượng cách mạng, khủng bố phong trào yêu nước ở miền Nam, phá hoại khả năng hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Trong bối cảnh ấy, bản lĩnh độc lập, tự chủ của Đảng ta đã thể hiện rõ nét. Đảng ta từng bước nhận rõ âm mưu, bản chất và mức độ nguy hiểm của chiến lược xâm lược mới; đánh giá đúng tương quan lực lượng, đúng yêu cầu phát triển của cách mạng miền Nam; từ đó đề ra quyết sách phù hợp, mở ra bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, dẫn tới phong trào Đồng khởi năm 1960. Đó là bước phát triển đặc biệt quan trọng, khẳng định tầm vóc của tư duy chiến lược độc lập, tự chủ, sáng tạo của Đảng ta. 

Cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên nóc Dinh Tổng thống Sài Gòn, ngày 30/4/1975. Ảnh tư liệu

Độc lập, sáng tạo trong phương pháp đánh giặc

Giữ vững độc lập, tự chủ không chỉ thể hiện trong đường lối mà còn thể hiện sinh động trong phương thức tổ chức lực lượng và cách thức tiến hành chiến tranh. Trước một đối phương vượt trội về vũ khí, trang bị, tiềm lực vật chất và kỹ thuật chiến tranh, Việt Nam không thể giành thắng lợi nếu đi theo lối đánh đối xứng, càng không thể sao chép máy móc bất cứ mô hình có sẵn nào.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân ta đã phát triển sáng tạo nghệ thuật chiến tranh nhân dân, phát huy cao độ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, kết hợp chặt chẽ đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, ngoại giao; kết hợp ba mũi giáp công, ba vùng chiến lược; kết hợp tiến công và nổi dậy, kết hợp tiêu diệt địch với làm tan rã ý chí xâm lược của chúng. 

Trước mọi hình thức chiến tranh mà Mỹ triển khai ở Việt Nam, từ "chiến tranh đặc biệt" đến "chiến tranh cục bộ" rồi chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc, quân và dân ta vẫn bình tĩnh, chủ động vừa đánh, vừa xây dựng lực lượng, phát triển cách đánh, từng bước phá vỡ thế mạnh của địch, đẩy địch vào thế bị động, sa lầy và thất bại.

Đây là bài học lớn còn nguyên giá trị đến hôm nay: Giữ vững độc lập, tự chủ không chỉ là kiên định mục tiêu, mà còn là biết phát huy sáng tạo nội lực, biết lựa chọn cách đi riêng phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước, biết biến khó khăn thành động lực, biến thách thức thành cơ hội, biến sức mạnh tinh thần và chính nghĩa thành sức mạnh trong hành động.

Một trong những biểu hiện sâu sắc nhất của độc lập, tự chủ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ là việc xây dựng được hậu phương lớn miền Bắc, tạo nền tảng vững chắc cho cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.

Sau năm 1954, từ một vùng đất bị chiến tranh tàn phá nặng nề, cơ sở vật chất nghèo nàn, lạc hậu, miền Bắc đã từng bước vươn lên, phát triển về kinh tế, quốc phòng, văn hóa, xã hội, trở thành hậu phương lớn, căn cứ địa cách mạng của cả nước. 

Trong suốt những năm tháng ác liệt của chiến tranh, miền Bắc vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa chi viện cho miền Nam. Những tuyến đường chiến lược được mở rộng, những mạch giao thông được nối thông, những dòng chảy sức người, sức của không ngừng nghỉ ra tiền tuyến đã làm nên chiến thắng của cả dân tộc.

Nhìn từ hôm nay, bài học ấy càng trở nên sâu sắc. Trong thời bình, "hậu phương lớn" của quốc gia chính là nền kinh tế độc lập, tự chủ; là thể chế phát triển hiện đại; là năng lực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; là nguồn nhân lực chất lượng cao; là kết cấu hạ tầng đồng bộ; là nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân vững mạnh; là niềm tin xã hội và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Một đất nước muốn phát triển nhanh, bền vững và giữ vững tự chủ chiến lược thì trước hết phải xây dựng được nền tảng nội lực đủ mạnh để đứng vững trước mọi biến động từ bên ngoài.

Mềm dẻo trên bàn đàm phán, kiên định về lợi ích dân tộc

Một nét đặc sắc của cuộc kháng chiến chống Mỹ là nghệ thuật kết hợp giữa sức mạnh chiến trường và sức mạnh ngoại giao. Trên mặt trận này, tinh thần độc lập, tự chủ của Việt Nam tiếp tục được thể hiện với tầm vóc đặc biệt.

Việt Nam luôn coi trọng sự đoàn kết quốc tế, sự đồng tình, ủng hộ của các lực lượng tiến bộ trên thế giới. Nhưng tranh thủ sự ủng hộ quốc tế không đồng nghĩa với dựa dẫm, càng không có nghĩa là đánh đổi quyền tự quyết của dân tộc. Đó chính là cốt cách của ngoại giao Việt Nam trong thời chiến: Mềm dẻo, khôn khéo, linh hoạt, nhưng tuyệt đối kiên định về nguyên tắc, trước hết là nguyên tắc độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam.

Sau những thắng lợi có ý nghĩa bước ngoặt trên chiến trường, Việt Nam bước vào Hội nghị Paris với tư thế của một dân tộc nắm quyền chủ động chiến lược. Trên bàn đàm phán, ta luôn gắn chặt ngoại giao với thực tiễn chiến trường, kiên quyết giữ vững lập trường: Quân xâm lược phải rút hết, hòa bình phải gắn với độc lập, thống nhất, và vấn đề miền Nam Việt Nam phải do chính nhân dân miền Nam quyết định.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, Việt Nam càng cần quán triệt sâu sắc nguyên tắc: Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, tranh thủ cao nhất các nguồn lực bên ngoài cho phát triển đất nước, nhưng phải giữ vững độc lập, tự chủ, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc.

Nhân dân Hà Nội và Sài Gòn mít tinh chào mừng miền Nam hoàn toàn giải phóng, ngày 15/11/1975. Ảnh tư liệu

Sau Hiệp định Paris năm 1973, quân viễn chinh Mỹ buộc phải rút khỏi miền Nam, song cuộc đấu tranh vẫn chưa thể kết thúc ngay. Mỹ tiếp tục can thiệp bằng nhiều hình thức, còn chính quyền Sài Gòn tiếp tục lphá hoại Hiệp định. Trong bối cảnh đó, ta vẫn tỉnh táo đánh giá tình hình, khẩn trương tạo thế, tạo lực cho nhiệm vụ giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Từ Phước Long đến Tây Nguyên, từ Huế - Đà Nẵng đến Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, mỗi quyết định đều thể hiện rõ năng lực phân tích chính xác tình hình, tầm nhìn chiến lược rộng mở, ý chí quyết đoán và bản lĩnh dám chịu trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc của Đảng ta. Đại thắng mùa Xuân 1975 vì thế không chỉ là thắng lợi của sức mạnh quân sự, mà còn là thắng lợi của tư duy chiến lược độc lập, tự chủ, sáng suốt và táo bạo.

Ngày nay, đất nước cũng đang đứng trước những thời cơ lớn của phát triển. Nhưng nếu không có năng lực phát hiện, nắm bắt và hành động quyết liệt, kịp thời, rất dễ bỏ lỡ thời cơ, thậm chí tụt lại phía sau. Vì vậy, giữ vững độc lập, tự chủ hôm nay còn là giữ vững năng lực lựa chọn ưu tiên chiến lược, lựa chọn đúng khâu đột phá, đúng mô hình phát triển, đúng nhịp bước đi của đất nước trong thời đại mới.

Tự chủ chiến lược trong kỷ nguyên phát triển mới

Bài học giữ vững độc lập, tự chủ từ cuộc kháng chiến chống Mỹ hôm nay cần được nhận thức ở tầm vóc rộng hơn, sâu hơn: Đó là yêu cầu xây dựng tự chủ chiến lược quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

Thế giới đang chuyển biến hết sức nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các vấn đề an ninh phi truyền thống nổi lên mạnh mẽ; khoa học - công nghệ phát triển với tốc độ đột phá; xu thế tái cơ cấu kinh tế, thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra sâu sắc. Trong bối cảnh ấy, độc lập, tự chủ không còn chỉ được hiểu theo nghĩa truyền thống là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, mà còn là làm chủ chiến lược phát triển, làm chủ thể chế, làm chủ công nghệ, làm chủ năng lực ứng phó với các cú sốc và biến động lớn của thời đại. Tự chủ chiến lược hôm nay phải được xây dựng trên nền tảng nội lực mạnh, thể chế tốt, con người chất lượng, khoa học - công nghệ hiện đại, quản trị quốc gia hiệu quả và thế trận quốc phòng, an ninh vững chắc.

Xuyên suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bản lĩnh độc lập, tự chủ của dân tộc Việt Nam gắn chặt với sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng. Ngày nay, công tác xây dựng Đảng tiếp tục được xác định là nhiệm vụ "then chốt", là nhân tố quyết định để đất nước giữ vững phương hướng phát triển, tăng cường năng lực lãnh đạo, cầm quyền, nâng cao sức chiến đấu của Đảng, qua đó bảo đảm cho quốc gia giữ vững độc lập, tự chủ trong mọi lĩnh vực. Một đất nước muốn thật sự tự chủ thì Đảng cầm quyền phải đủ bản lĩnh, đủ trí tuệ, đủ năng lực tự đổi mới, tự chỉnh đốn; đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thật sự tiền phong, gương mẫu; hệ thống chính trị phải tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Nửa thế kỷ đã đi qua kể từ ngày Đại thắng mùa Xuân 1975, nhưng bài học giữ vững độc lập, tự chủ vẫn vẹn nguyên giá trị.

Giữ vững độc lập, tự chủ hôm nay không phải là khép mình trước thế giới, mà là bước ra thế giới với tư thế chủ động, tự tin, bản lĩnh hơn. Không phải là đứng ngoài dòng chảy hội nhập và phát triển, mà là tham gia vào dòng chảy ấy bằng năng lực làm chủ, bằng nội lực mạnh mẽ, bằng khát vọng vươn lên của một dân tộc chưa bao giờ chịu khuất phục trước lịch sử.

Cha anh ta đã giữ vững độc lập, tự chủ bằng máu xương, bằng sự hy sinh vô cùng lớn lao trong những năm tháng chiến tranh. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là tiếp tục giữ vững và nâng tầm độc lập, tự chủ ấy bằng trí tuệ, bằng bản lĩnh đổi mới, bằng khát vọng phát triển, bằng ý chí xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc./.