Từ tri thức cộng đồng đến giáo dục di sản: Phát huyy vai trò chủ thể văn hoá tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và hướng tới kỷ niệm 73 năm Ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (02/12/1953 - 02/12/2026), Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và giáo dục di sản gắn với sự tham gia của cộng đồng. Từ những hoạt động giao lưu, trình diễn nghề thủ công truyền thống đến các chương trình trải nghiệm dành cho công chúng, Bảo tàng chú trọng phát huy vai trò của nghệ nhân, những người trực tiếp nắm giữ, thực hành và trao truyền tri thức văn hóa qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân – những người thầy trong cộng đồng

Trong đời sống của các dân tộc Việt Nam, nhiều tri thức và kỹ năng truyền thống được lưu giữ, trao truyền thông qua hoạt động lao động, sinh hoạt và thực hành văn hóa. Từ kỹ thuật làm giấy, dệt vải, dựng nhà đến những làn điệu dân ca, nghệ thuật trình diễn dân gian, mỗi thực hành đều gắn với kinh nghiệm và sự sáng tạo của các thế hệ người dân trong cộng đồng.

Những người nắm giữ và thực hành di sản, đặc biệt là các nghệ nhân, không chỉ góp phần duy trì những giá trị văn hóa truyền thống mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn, truyền dạy cho thế hệ kế tiếp. Bằng kinh nghiệm và kỹ năng tích lũy trong quá trình lao động, họ trở thành những người thầy trong cộng đồng, trao truyền tri thức thông qua lời hướng dẫn, thao tác thực hành và những câu chuyện gắn với nghề.

Vai trò ấy được thể hiện rõ qua các hoạt động nghiên cứu, trình diễn và trải nghiệm nghề thủ công tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng). Trong đó, Hội thảo quốc tế “Nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam: Bảo tồn, diễn giải và đối thoại văn hóa”, do Bảo tàng phối hợp với Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc tổ chức ngày 13/11/2026, là một hoạt động tiêu biểu.

Hội thảo có sự tham gia của nghệ nhân An Chi-yong đến từ Hàn Quốc; các nghệ nhân Phạm Văn Tâm, Nguyễn Thị Hướng, Nguyễn Thị Độ đến từ làng Đống Cao, tỉnh Bắc Ninh; nghệ nhân Nông Văn Thành và Nông Thị Kính, người Nùng đến từ Cao Bằng.

Thông qua hoạt động trình diễn, các nghệ nhân trực tiếp giới thiệu nguyên liệu, dụng cụ và những công đoạn làm giấy truyền thống. Công chúng được quan sát cách xử lý nguyên liệu, seo giấy và tìm hiểu những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ làm nghề.

Điều đặc biệt là những tri thức này không chỉ được truyền đạt bằng lời nói mà còn thông qua thao tác và trải nghiệm thực tế. Từ cách lựa chọn và chuẩn bị nguyên liệu đến kỹ thuật seo giấy để tạo thành tờ giấy, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Đây là những kỹ năng cần được thực hành, hướng dẫn và tiếp nối để nghề truyền thống có thể duy trì trong đời sống cộng đồng.

Anh-tin-bai
Nghệ nhân Nông Văn Thành, người Nùng ở Cao Bằng hướng dẫn khách tham quan kỹ thuật làm giấy Dó truyền thống tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Từ trao truyền nghề đến giao lưu văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc

Không chỉ là dịp giới thiệu nghề làm giấy truyền thống, Hội thảo còn tạo không gian để các nghệ nhân Việt Nam và Hàn Quốc gặp gỡ, trao đổi và học hỏi kinh nghiệm của nhau.

Ngay từ quá trình chuẩn bị, các nghệ nhân đã cùng cán bộ Bảo tàng sắp xếp dụng cụ, nguyên liệu, trao đổi về kỹ thuật chế tác và những đặc điểm riêng trong thực hành nghề của mỗi cộng đồng. Nghệ nhân Hàn Quốc có cơ hội tìm hiểu cách làm giấy Dó của người Việt, người Nùng trong khi các nghệ nhân Việt Nam được tiếp cận những kinh nghiệm và kỹ thuật làm giấy Hanji của Hàn Quốc.

Dù có những điểm tương đồng trong việc sử dụng nguyên liệu tự nhiên và kỹ thuật chế tác thủ công, mỗi nghề lại mang những đặc trưng riêng, gắn với môi trường sống và truyền thống văn hóa của từng cộng đồng.

Thông qua hoạt động giao lưu, các nghệ nhân không chỉ giới thiệu sản phẩm mà còn chia sẻ kinh nghiệm, phương pháp thực hành và những câu chuyện duy trì nghề. Sự gặp gỡ giữa những người trực tiếp nắm giữ di sản góp phần tăng cường hiểu biết, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và mở rộng cơ hội trao đổi tri thức nghề giữa Việt Nam và Hàn Quốc.

Anh-tin-bai
PGS.TS. Lê Hải đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cùng Nghệ nhân An Chi-yong (Hàn Quốc) và nghệ nhân Phạm Văn Tâm (Bắc Ninh, Việt Nam) trao đổi về nguyên liệu làm giấy truyền thống tại Chương trình

Bên cạnh hoạt động giao lưu giữa các nghệ nhân, Hội thảo còn kết nối các nhà nghiên cứu, chuyên gia, cơ sở đào tạo và bảo tàng của hai quốc gia thông qua các phiên trao đổi khoa học trực tiếp và trực tuyến.

Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học với trình diễn và trải nghiệm tạo điều kiện để tri thức nghề thủ công được giới thiệu tới công chúng trong nước và quốc tế. Qua đó, Bảo tàng không chỉ là nơi giới thiệu các giá trị văn hóa dân tộc mà còn trở thành không gian gặp gỡ, chia sẻ và đối thoại giữa những chủ thể văn hóa thuộc các cộng đồng khác nhau.

Kết nối tri thức cộng đồng với hoạt động giáo dục di sản

Là đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chú trọng kết hợp nghiên cứu khoa học với thực hành bảo tồn và giáo dục di sản. Trong đó, sự tham gia của nghệ nhân và chủ thể văn hóa có ý nghĩa quan trọng, giúp những kết quả nghiên cứu được bổ sung bằng kinh nghiệm thực tiễn và giới thiệu đến công chúng một cách sinh động, gần gũi.

Thông qua các hoạt động trình diễn, giao lưu và trải nghiệm, công chúng không chỉ tìm hiểu những sản phẩm văn hóa đã được hoàn thiện mà còn có cơ hội tiếp cận quá trình sáng tạo, kỹ thuật thực hành và những tri thức được trao truyền trong cộng đồng.

Cách tiếp cận này cũng được Bảo tàng vận dụng trong các hoạt động giáo dục dành cho trẻ em và gia đình. Những món đồ chơi dân gian, trò chơi truyền thống, làn điệu dân ca hay kỹ năng thủ công trở thành nội dung để công chúng tìm hiểu, thực hành và chia sẻ kinh nghiệm giữa các thế hệ.

Tiếp nối các hoạt động nghiên cứu, giao lưu văn hóa và giáo dục di sản, trong ngày 24/11/2026, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mở cửa miễn phí phục vụ công chúng tham quan, tìm hiểu và trải nghiệm văn hóa. Đặc biệt, tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em, các gia đình có thể cùng tìm hiểu đồ chơi dân gian, tìm hiểu về tranh dân gian Đông Hồ, ô ăn quan, đánh chuyền và các hoạt động tương tác... Tại Phòng Đa phương tiện, công chúng được khám phá âm nhạc truyền thống, phim dân tộc học và những thực hành văn hóa thông qua hệ thống tư liệu nghe nhìn và Vườn kiến trúc có các hoạt động các trò chơi dân gian, như đi cà kheo, kéo co, đánh chuyền, xem múa rối nước tại nhà thủy đình… Những hoạt động này góp phần tạo điều kiện để trẻ em và các gia đình tiếp cận di sản bằng nhiều hình thức, đồng thời khuyến khích sự quan tâm, chia sẻ và trao truyền những hiểu biết về văn hóa truyền thống trong đời sống hiện nay.

Anh-tin-bai
Các bạn nhỏ cùng thầy cô giáo tìm hiểu về Tranh dân gian Đông Hồ tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em

Từ hoạt động nghiên cứu, trình diễn nghề giấy Hanji – giấy Dó đến các chương trình giáo dục và trải nghiệm dành cho công chúng, Bảo tàng tiếp tục phát huy vai trò kết nối giữa nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng. Đây cũng là hướng triển khai thiết thực nhằm đưa kết quả nghiên cứu khoa học đến gần hơn với đời sống, đồng thời tôn vinh những người trực tiếp gìn giữ và trao truyền di sản.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và hướng tới kỷ niệm 73 năm Ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, những hoạt động này góp phần khẳng định vai trò của Bảo tàng trong bảo tồn, giáo dục và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc, đồng thời mở rộng giao lưu, hợp tác văn hóa với các đối tác quốc tế./.

Tin và ảnh: Lê Nguyễn Phương Anh
Nguồn bài viết: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Tin xem nhiều
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1