Đặc biệt tại vùng biên giới - địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại - việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết càng trở nên cấp thiết. Đây là khu vực đa dân tộc, đa tôn giáo, đời sống còn nhiều khó khăn, dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề này để gây chia rẽ, kích động ly khai.

Trong bối cảnh đó, đội ngũ chức sắc tôn giáo giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Với uy tín và ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng, họ có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong việc định hướng tín đồ, thực hành tôn giáo theo đúng pháp luật quy định,  lan tỏa tinh thần “sống tốt đời, đẹp đạo”, góp phần giữ vững ổn định xã hội và bảo vệ chủ quyền biên giới.

* Cơ sở lý luận từ Văn kiện Đại hội XIV

Đại hội XIV khẳng định rõ quan điểm lấy con người làm trung tâm, “dân là gốc”, coi Nhân dân vừa là chủ thể vừa là mục tiêu của phát triển. Việc phát huy sức mạnh văn hóa, con người và tinh thần đoàn kết được đặt ở vị trí then chốt. Trong đó, đại đoàn kết toàn dân tộc được xác định là nền tảng sức mạnh quốc gia. Đây không chỉ là sự tập hợp lực lượng, mà là sự thống nhất về ý chí, mục tiêu và hành động vì lợi ích chung của đất nước.

Đối với tôn giáo, Đảng tiếp tục khẳng định tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát huy các giá trị tích cực của tôn giáo trong phát triển xã hội. Điểm mới nổi bật là tư duy tiếp cận mang tính chiến lược, gắn công tác tôn giáo với bảo đảm “an ninh tôn giáo”, chủ động phòng ngừa các nguy cơ bị lợi dụng.

Đặc biệt là tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo và phát huy vai trò “lực lượng nòng cốt”. Nếu như trước đây tập trung vào việc vận động, tập hợp chung, thì Đại hội XIV đặt ra yêu cầu cao hơn là “đổi mới phương thức lãnh đạo, vận động, tập hợp”. Điểm nhấn đặc biệt là giải pháp tăng cường xây dựng lực lượng nòng cốt, chính là những chức sắc, chức việc có uy tín trong tôn giáo. Việc tranh thủ sự đồng thuận của đội ngũ này được xem là “chìa khóa” để vận động quần chúng tín đồ sống tốt đời, đẹp đạo, đồng hành cùng dân tộc. Góp phần củng cố khối đại đoàn kết và giữ vững ổn định tại các địa bàn trọng điểm, nhất là vùng biên giới.

* Thực tiễn tôn giáo và đội ngũ chức sắc vùng biên giới

Đời sống tôn giáo trong cộng đồng dân tộc thiểu số vùng biên giới cho thấy nhiều đặc điểm đáng chú ý: nhu cầu sinh hoạt tôn giáo gia tăng gắn với biến đổi kinh tế – xã hội; sự phát triển tôn giáo đa dạng nhưng không đồng đều giữa các địa bàn; xu hướng tổ chức hóa ngày càng rõ nét với vai trò nổi bật của đội ngũ chức sắc; đồng thời hình thành các cộng đồng gắn kết chặt chẽ giữa tôn giáo và tộc người.

Gắn với đặc trưng đời sống tôn giáo vùng biên, đội ngũ chức sắc tôn giáo nơi đây là lực lượng đặc thù, vì họ gắn bó chặt chẽ với cộng đồng, am hiểu phong tục tập quán, có uy tín cao và ảnh hưởng sâu rộng. Họ không chỉ thực hiện chức năng tôn giáo mà còn tham gia tích cực vào đời sống xã hội, từ hòa giải mâu thuẫn đến vận động phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, một bộ phận chức sắc còn hạn chế về trình độ và kiến thức pháp luật, dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và truyền thông số phát triển mạnh.

* Vai trò của chức sắc tôn giáo trong củng cố đại đoàn kết và giữ vững ổn định xã hội

Thực tiễn cho thấy, đội ngũ chức sắc tôn giáo đóng nhiều vai trò quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng, củng cố sự đồng thuận xã hội vùng biên giới.

Trước hết, họ góp phần lan tỏa các giá trị đạo đức tốt đẹp của tôn giáo, gắn với truyền thống văn hóa dân tộc, giúp định hướng hành vi của tín đồ theo hướng tích cực.

Bên cạnh đó, chức sắc là lực lượng quan trọng trong việc tập hợp, gắn kết cộng đồng, duy trì ổn định xã hội. Trong nhiều trường hợp, họ đóng vai trò “lá chắn tư tưởng”, giúp người dân nhận diện và tránh xa các âm mưu lợi dụng tôn giáo.

Họ cũng tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội, từ thiện, góp phần cải thiện đời sống nhân dân và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

Đặc biệt, chức sắc là cầu nối hiệu quả giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân, giúp truyền tải chủ trương, chính sách một cách gần gũi, dễ hiểu, đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Ngoài ra, họ còn tham gia hòa giải các mâu thuẫn trong cộng đồng, góp phần ngăn ngừa các điểm nóng, giữ vững ổn định từ cơ sở.

* Những vấn đề đặt ra và thách thức

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của chức sắc tôn giáo vùng biên giới vẫn còn nhiều khó khăn.

Hệ thống chính sách chưa thực sự đồng bộ, việc nhận diện và phát huy vai trò của chức sắc còn mang tính khuyến khích, chưa trở thành chiến lược rõ ràng. Sự phối hợp giữa chính quyền và chức sắc ở một số nơi còn hạn chế, thiếu cơ chế đối thoại thường xuyên.

Một thách thức lớn là sự chênh lệch giữa uy tín xã hội và năng lực   của một bộ phận chức sắc. Trong khi đó, các yếu tố phi truyền thống như mạng xã hội, các luồng thông tin xuyên biên giới đang tác động mạnh mẽ, làm gia tăng nguy cơ bị lợi dụng.

* Kiến nghị chính sách

Để phát huy hiệu quả vai trò của chức sắc tôn giáo, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống chính sách, xác định rõ chức sắc tôn giáo là một chủ thể quan trọng trong củng cố đại đoàn kết dân tộc và ổn định xã hội.

Thứ hai, tăng cường cơ chế phối hợp giữa chính quyền, các lực lượng chức năng và chức sắc, xây dựng kênh thông tin hai chiều, tạo sự tin cậy và gắn kết.

Thứ ba, chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ chức sắc thông qua đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng xã hội và nhận thức chính trị.

Cuối cùng, cần củng cố ý thức quốc gia, dân tộc cho chức sắc, giúp họ trở thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng và ổn định xã hội vùng biên giới.

* Vai trò của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học

Với chức năng nghiên cứu và tham mưu chính sách, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho công tác dân tộc, tôn giáo.

Thông qua nghiên cứu thực tiễn, tư vấn chính sách và kết nối với địa phương, Viện góp phần làm rõ vai trò của chức sắc tôn giáo, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp, giúp các chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống.

* Kết luận

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, phát huy vai trò của chức sắc tôn giáo vùng biên giới là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi mỗi chức sắc trở thành một hạt nhân đoàn kết, mỗi tín đồ là một công dân gương mẫu, khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ được củng cố vững chắc.

Đó chính là nền tảng để xây dựng một vùng biên giới ổn định, phát triển, góp phần đưa Việt Nam tự tin bước vào tương lai với vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.