Khoa học xã hội: Trụ cột trong chiến lược phát triển bền vững

Mở đầu bài phát biểu, GS.TS. Lê Văn Lợi đã nhấn mạnh bối cảnh chính trị - học thuật đặc biệt mà trưng bày lần này hướng tới - một sự kiện không chỉ nằm trong khuôn khổ chuyên môn của ngành bảo tàng học mà còn mang hơi thở của thời đại, thấm nhuần tinh thần của các nghị quyết quan trọng của Đảng. “Trưng bày này là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chào mừng kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026); đồng thời hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần tuyên truyền, lan tỏa nhận thức về vai trò của khoa học và công nghệ, đặc biệt là khoa học xã hội và nhân văn, trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới.” - Chủ tịch nhấn mạnh. Lời khẳng định này mang ý nghĩa định hướng sâu sắc, xác lập vị thế của khoa học xã hội không phải là một lĩnh vực biệt lập trong “tháp ngà học thuật”, mà là một trụ cột không thể tách rời trong chiến lược phát triển bền vững và hiện đại hóa đất nước. Sự kết hợp giữa tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học công nghệ và chuyển đổi số cho thấy một tư duy quản trị quốc gia đồng bộ, nơi văn hóa là nền tảng tinh thần, còn khoa học xã hội là công cụ nhận thức luận sắc bén để dẫn dắt sự phát triển ấy đi đúng quỹ đạo.

Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam – Cầu nối chiến lược giữa nghiên cứu và công chúng

Xuyên suốt bài phát biểu, Chủ tịch Viện Hàn lâm đã làm rõ vai trò nền tảng của khoa học xã hội thời hiện đại. GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh rằng, trong dòng chảy liên tục của lịch sử, những thành tựu nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã và đang làm tròn sứ mệnh cao cả của mình: “Trong suốt quá trình phát triển của Việt Nam thời hiện đại, khoa học xã hội luôn giữ vai trò nền tảng trong việc nhận diện lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc và cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Những thành tựu nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lớn, trọng yếu của đất nước: từ cội nguồn lịch sử, cấu trúc cộng đồng 54 dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc, đến việc luận giải các mô hình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền, thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế”. Đây không chỉ là sự tổng kết thành tựu mà còn là một lời khẳng định về giá trị thực tiễn của khoa học xã hội. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình, gìn giữ các giá trị truyền thống để kiến tạo bản sắc, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối chính là nhiệm vụ hàng đầu của đội ngũ trí thức. Chính từ nhận thức sâu sắc đó, trưng bày chuyên đề lần này được xây dựng với ý tưởng xuyên suốt về dòng chảy lịch sử: “từ cội nguồn - kiến quốc - hội nhập - lan tỏa”. Ba chủ đề chính của trưng bày là minh chứng sống động cho hành trình đó, nơi Bảo tàng đóng vai trò như một “cỗ máy thời gian” tái hiện quá khứ, lý giải hiện tại và kiến tạo nguồn cảm hứng cho tương lai.

Trong bài phát biểu, nhấn mạnh mục tiêu phát triển chung, GS.TS Lê Văn Lợi chia sẻ: “Trong định hướng phát triển của mình, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phấn đấu trở thành một trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội hàng đầu của quốc gia, ngang tầm với các tổ chức nghiên cứu tiên tiến trong khu vực và trên thế giới”. Đồng thời, Chủ tịch Viện Hàn lâm đã chỉ rõ vai trò không thể thay thế của Bảo tàng: “Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam giữ vai trò quan trọng, không chỉ là một thiết chế văn hóa - khoa học đặc sắc của Viện Hàn lâm mà còn là cầu nối hiệu quả giữa nghiên cứu khoa học và công chúng, góp phần đưa tri thức khoa học đến gần hơn với công chúng và đời sống xã hội”. Trong kỷ nguyên số, khi thông tin bùng nổ và tri thức trở thành sức mạnh, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam được giao trọng trách trở thành cầu nối sống động, chuyển hóa những nghiên cứu hàn lâm, uyên bác thành những câu chuyện văn hóa gần gũi, dễ hiểu và lay động trái tim công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khơi dậy khát vọng cống hiến và kiến tạo tương lai

Theo GS.TS Lê Văn Lợi: “Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật, mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia”, lời khẳng định này như một lời nhắc nhở đối với mỗi cán bộ nghiên cứu, mỗi người làm công tác bảo tàng về sứ mệnh của mình. Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ những hiện vật tĩnh của quá khứ, mà phải trở thành một thực thể năng động, nơi tri thức khoa học xã hội được “thổi hồn” và “lan tỏa” mạnh mẽ vào đời sống, trở thành nền tảng vững chắc cho các quyết sách phát triển quốc gia. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, việc khẳng định bản sắc dân tộc thông qua lăng kính khoa học chính là sức mạnh nội sinh quan trọng nhất. Trưng bày lần này, với những không gian tương tác và trải nghiệm, chính là hiện thân sinh động cho tinh thần đó, nhằm khơi dậy “niềm cảm hứng sáng tạo và tinh thần cống hiến cho đất nước”.

Kết thúc bài phát biểu, Chủ tịch Viện Hàn lâm bày tỏ niềm tin vào thành công của sự kiện và sự phát triển của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ông nhấn mạnh: “Tôi tin tưởng rằng, trưng bày này sẽ để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp, góp phần lan tỏa những giá trị của khoa học xã hội, đồng thời khơi dậy niềm cảm hứng nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Đây không chỉ là lời chúc mà còn là định hướng chiến lược cho Bảo tàng. Bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, Bảo tàng còn cần trở thành kênh truyền thông chính sách và học thuật hữu hiệu, một cầu nối bền vững đưa ánh sáng của khoa học xã hội và nhân văn soi rọi, thẩm thấu vào từng bước đi của công cuộc kiến thiết một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và đậm đà bản sắc dân tộc./.