Sách do Nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành năm 2007, gồm 239 trang và được cấu trúc thành 5 chương. Nội dung cuốn sách cung cấp cho bạn đọc những kiến thức nền tảng và tương đối toàn diện về xã hội học dân số, góp phần làm rõ các biến động nhân khẩu học của cộng đồng dân cư dưới góc độ xã hội học, đồng thời chỉ ra mối liên hệ giữa các quá trình dân số với hệ thống xã hội, các quan hệ xã hội và các thiết chế xã hội.

 Nội dung chính 

Cuốn sách phân tích các quá trình dân số không chỉ như những biến động nhân khẩu học thuần túy, mà như những hiện tượng xã hội chịu tác động của các cấu trúc, quan hệ và thiết chế xã hội. Trên cơ sở đó, cuốn sách tiếp cận dân số như một lĩnh vực giao thoa giữa dân số học và xã hội học, trong đó sinh đẻ, tử vong, di dân và chính sách dân số đều được đặt trong mối quan hệ với biến đổi xã hội và phát triển.

Điều đáng chú ý của cuốn sách là không dừng lại ở mô tả các chỉ báo dân số, mà chú trọng lý giải những chiều cạnh xã hội của các quá trình dân số, từ hành vi sinh sản, tử vong, di cư đến đô thị hóa và hoạch định chính sách. Cách tiếp cận này cho thấy dân số vừa là kết quả của các điều kiện kinh tế – xã hội, vừa là động lực định hình sự phát triển xã hội.

Ngoài ra, cuốn sách dành sự quan tâm đáng kể cho bối cảnh Việt Nam, đặt các xu hướng dân số trong sự đối chiếu với biến động dân số thế giới, qua đó làm rõ những đặc thù của chuyển đổi dân số và chính sách dân số ở Việt Nam.

Các chủ đề chính

Về cấu trúc, cuốn sách gồm 5 chương:

Chương 1 tác giả xây dựng nền tảng lý luận và phương pháp cho toàn bộ cuốn sách thông qua việc xác định mối quan hệ giữa dân số học và xã hội học dân số, đồng thời giới thiệu các nguồn dữ liệu, phương pháp nghiên cứu và sự hình thành lĩnh vực này ở Việt Nam.

Chương 2 tập trung vào các biến động dân số trong cả bối cảnh toàn cầu và Việt Nam, từ lịch sử phát triển dân số, cơ cấu dân số đến những đặc điểm dân số Việt Nam. Chương này cung cấp nền tảng thực chứng để nhận diện các xu hướng chuyển đổi dân số và những vấn đề dân số nổi bật trong quá trình phát triển.

Chương 3 tác giả phân tích hai quá trình trung tâm của tái sản xuất dân số, không chỉ ở phương diện mức sinh, mức chết và các yếu tố quyết định, mà còn đặc biệt nhấn mạnh những chiều cạnh xã hội của sinh đẻ và tử vong. Cách tiếp cận này cho thấy hành vi sinh sản, rủi ro tử vong và cải thiện sức khỏe dân số luôn gắn với điều kiện kinh tế, văn hóa và tổ chức xã hội.

Chương 4 mở rộng phân tích sang các quá trình dịch chuyển dân số, từ nguyên nhân, xu hướng và tác động xã hội của di dân đến những đặc trưng của đô thị hóa và định hướng chính sách ở Việt Nam. Chương này xem di cư và đô thị hóa như những động lực quan trọng của biến đổi xã hội hiện đại.

Chương 5 tập trung vào mối quan hệ giữa các quá trình dân số và can thiệp chính sách, bao quát từ chính sách sinh đẻ, tử vong, di dân đến sự liên kết giữa chính sách dân số với các chính sách kinh tế – xã hội. Trên cơ sở đó, chương nhấn mạnh vai trò của chính sách dân số trong định hướng phát triển xã hội ở Việt Nam.

Giá trị học thuật và tính ứng dụng của cuốn sách

Không chỉ có giá trị như một giáo trình nhập môn, cuốn sách còn cung cấp nền tảng lý luận và công cụ phân tích hữu ích cho giảng dạy, học tập và nghiên cứu trong các lĩnh vực dân số học, xã hội học và phát triển.

Cuốn sách đặc biệt hữu ích trong việc:

• Cung cấp khung lý thuyết để nghiên cứu các quá trình dân số dưới góc độ xã hội học
• Gợi mở cách tiếp cận liên ngành giữa dân số, xã hội học và chính sách xã hội
• Hỗ trợ phân tích mối quan hệ giữa biến động dân số và phát triển
• Là tài liệu tham khảo có giá trị cho nghiên cứu về di cư, già hóa dân số và chính sách dân số

Bên cạnh đó, cuốn sách có ý nghĩa trong việc góp phần phát triển xã hội học dân số như một lĩnh vực nghiên cứu ở Việt Nam, thay vì chỉ tiếp cận dân số từ góc nhìn nhân khẩu học thuần túy.

Kết luận

Cuốn sách mang giá trị lý luận và thực tiễn đối với những người quan tâm đến nghiên cứu dân số và phát triển xã hội. Bằng cách tiếp cận các quá trình dân số trong mối liên hệ với cấu trúc xã hội và chính sách, cuốn sách không chỉ giúp người đọc hiểu rõ các biến động dân số, mà còn cung cấp một cách nhìn xã hội học về dân số trong bối cảnh Việt Nam đương đại.