Tiếp cận hành vi từ dữ liệu thực địa

Trong chuyến khảo sát, nghiên cứu viên trực tiếp thu thập thông tin từ các hộ gia đình bằng bảng hỏi được xây dựng trên cơ sở mô hình nghiên cứu. Nội dung khảo sát tập trung vào nhận thức, thái độ, điều kiện thực hiện và ý định của người dân đối với hành vi ủ phân từ chất thải hữu cơ tại hộ gia đình.

Bên cạnh khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu một số hộ dân cũng được thực hiện nhằm làm rõ hơn thực tế phát sinh, phân loại và xử lý chất thải hữu cơ; những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện cũng như các yếu tố có thể thúc đẩy hoặc cản trở ý định ủ phân tại nhà. Việc kết hợp hai hình thức thu thập thông tin giúp bổ sung góc nhìn thực tiễn cho mô hình nghiên cứu và tạo cơ sở đối chiếu giữa các giả thuyết nghiên cứu với điều kiện quản lý chất thải tại địa phương.

Hoạt động khảo sát được triển khai trong bối cảnh giảm thiểu chất thải và tái sử dụng nguồn tài nguyên hữu cơ ngày càng được quan tâm. Ủ phân tại hộ gia đình có thể góp phần giảm lượng chất thải hữu cơ phải thu gom, đồng thời tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ trồng cây, làm vườn. Đây là một hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu tăng cường xử lý chất thải tại nguồn và thúc đẩy các giải pháp quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Những rào cản bước đầu được nhận diện

Thống kê sơ bộ từ bảng hỏi cho thấy tỷ lệ hộ dân thực hiện phân loại chất thải hữu cơ khá cao nhưng số hộ có ý định ủ phân từ chất thải hữu cơ tại nhà còn thấp. Kết quả phỏng vấn sâu cũng cho thấy người dân nhìn chung có thái độ tích cực đối với hành vi ủ phân trong khi chuẩn chủ quan và chuẩn mực đạo đức cá nhân liên quan đến hành vi này chưa thật sự mạnh.

Một phát hiện đáng chú ý là cảm nhận của người dân về lợi ích của việc ủ phân hữu cơ tại nhà còn hạn chế. Yếu tố “lợi ích cảm nhận” vì vậy được xem là một nội dung cần bổ sung để tiếp tục kiểm định trong mô hình nghiên cứu ban đầu. Đồng thời, mặc dù kiến thức của người dân về các loại chất thải hữu cơ có thể sử dụng để ủ phân tương đối tốt, kỹ năng về quy trình ủ và kiểm soát mùi, côn trùng trong quá trình ủ vẫn còn hạn chế.

Điều kiện không gian cũng là một rào cản đáng kể. Nhiều hộ gia đình không có sân vườn hoặc khoảng không gian phù hợp để bố trí khu vực ủ phân. Điều này cho thấy ý định thực hiện hành vi không chỉ phụ thuộc vào nhận thức hay thái độ, mà còn gắn chặt với điều kiện vật chất và khả năng thực hiện trong từng hộ gia đình.

Gợi mở hàm ý cho nghiên cứu và quản lý chất thải tại nguồn

Kết quả khảo sát còn cho thấy mức độ tiếp cận các hoạt động hướng dẫn ủ phân giữa các hộ dân chưa đồng đều. Trước khi được sáp nhập thành phường Hội An Đông, chính quyền tại các xã trên địa bàn đã triển khai một số chương trình, hoạt động hướng dẫn ủ phân rác thải hữu cơ. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn chưa có cơ hội tiếp cận. Tại thời điểm khảo sát, phường Hội An Đông mới được thành lập và chưa có thêm hoạt động đào tạo hoặc hướng dẫn mới về ủ phân rác thải hữu cơ cho người dân. Đây có thể là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành ý định hành vi ủ phân tại nhà.

Trong các bước tiếp theo, dữ liệu thu thập từ bảng hỏi sẽ được tổng hợp và phân tích nhằm xác định rõ hơn mức độ và cơ chế tác động của các yếu tố đối với ý định ủ phân của hộ gia đình. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ là cơ sở để đề xuất các hàm ý phù hợp, góp phần khuyến khích người dân tham gia xử lý chất thải hữu cơ tại nguồn theo hướng thiết thực và phù hợp với điều kiện địa phương.

Chuyến khảo sát thực tế không chỉ bổ sung dữ liệu cho đề tài mà còn giúp gắn kết phân tích hành vi với bối cảnh đời sống của cư dân. Những phát hiện bước đầu về lợi ích cảm nhận, kỹ năng thực hành, điều kiện không gian và khả năng tiếp cận hướng dẫn là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình nghiên cứu và làm rõ các giải pháp thúc đẩy hành vi ủ phân hữu cơ tại hộ gia đình.