PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH trình bày tham luận tại Hội nghị

Đồng chủ trì Hội nghị có TS. Trần Lan Phương, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Trung ương Hội, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XVI và bà Trần Thị Thanh Lam, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội khóa XVI.

Tham dự Hội nghị có các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các bộ, ngành như Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội, Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp, Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội, Trung ương Hội LHPN Việt Nam…

Phát biểu khai mạc hội nghị, TS. Trần Lan Phương khẳng định, sau 20 năm đi vào cuộc sống, Luật Bình đẳng giới năm 2006 đã tạo dựng nền tảng pháp lý toàn diện, thúc đẩy quyền bình đẳng của phụ nữ và hiện thực hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam. Việc sửa đổi lần này không nhằm thay đổi các chính sách lớn, mà tập trung điều chỉnh các quy định về tổ chức bộ máy, phân công, phân cấp theo chủ trương tinh gọn hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 

Dù phạm vi sửa đổi mang tính cục bộ, việc tái định hình thẩm quyền quản lý lại giữ ý nghĩa then chốt nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về bình đẳng giới. 

Các ý kiến tại Hội nghị tập trung thảo luận 4 nhóm nội dung trọng tâm: (i) đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế sau 20 năm thi hành luật; (ii) hoàn thiện quy trình bảo đảm bình đẳng giới trong lập pháp; (iii) làm rõ cơ chế phối hợp, tiếp thu giải trình để Mặt trận Tổ quốc và Hội LHPN các cấp tham gia quản lý nhà nước, giám sát và phản biện thực chất; (iv) các giải pháp bảo đảm về nguồn lực, bộ máy và dữ liệu thống kê.

Tham luận tại hội nghị, PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội đã mở rộng tầm nhìn về việc sửa đổi Luật Bình đẳng giới trước các xu thế mới của thời đại.

Từ các bằng chứng nghiên cứu chuyên sâu, PGS.TS. Trần Thị Minh Thi đã chỉ ra 6 khoảng cách giới mới phát sinh mà luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ. Điển hình trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và thiên tai: phụ nữ và nam giới chịu mức độ tổn thương kinh tế gần như tương đương nhưng khoảng cách giới lại lộ rõ ở năng lực và cơ hội tham gia phòng ngừa, ra quyết định và quản trị rủi ro tại cộng đồng khi tỷ lệ nữ tham gia thấp hơn hẳn nam giới. Trong thị trường lao động, vấn đề đã chuyển dịch từ “quyền được làm việc” sang “chất lượng việc làm và an sinh xã hội”, khi phụ nữ chiếm tỷ lệ áp đảo ở nhóm lao động tự làm và lao động gia đình không hưởng lương. 

Đặc biệt, sự bất bình đẳng về thời gian trong gia đình, nơi phụ nữ vẫn phải gánh vác phần lớn trách nhiệm chăm sóc không lương, đòi hỏi thể chế pháp lý phải tiếp cận theo hướng xây dựng một nền “kinh tế chăm sóc”, có sự chia sẻ trách nhiệm của nhà nước, thị trường và toàn xã hội thay vì coi đó là nghĩa vụ riêng của từng mái nhà.

Cùng với ý kiến của PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, nhiều ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học cũng được trao đổi tại hội nghị. Các luồng ý kiến tuy đa chiều nhưng đều thống nhất khẳng định: quyền tham gia quản lý nhà nước của Mặt trận Tổ quốc và Hội LHPN các cấp là nguyên tắc hiến định và chính trị không thể tách rời. Việc bảo lưu và làm sâu sắc thêm thẩm quyền này trong Luật Bình đẳng giới không chỉ bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ, mà còn tạo mạng lưới giám sát cộng đồng tin cậy, hỗ trợ cơ quan hành chính vận hành minh bạch, hiệu quả hơn.

Phát biểu kết luận và bế mạc hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam - TS. Trần Lan Phương đánh giá cao tinh thần làm việc khẩn trương, nghiêm túc với những ý kiến phát biểu tâm huyết, trách nhiệm từ các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu cơ sở. Khái quát các nội dung trọng tâm, TS. Trần Lan Phương nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bình đẳng giới trong dự án luật lần này phải bảo đảm nguyên tắc cốt lõi: phân công, phân cấp, phân quyền phải đi liền với trách nhiệm và hiệu quả quản lý nhà nước khi sắp xếp mô hình tổ chức bộ máy mới; dứt khoát không để phát sinh khoảng trống hay sự chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan. Đặc biệt, TS. Trần Lan Phương chỉ rõ yêu cầu cấp bách là phải thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp luật và khâu tổ chức thực hiện, xóa bỏ tình trạng “ở đâu lãnh đạo quan tâm thì nơi đó làm tốt, nơi nào lơ là thì chính sách chỉ nằm trên giấy”.

Để khắc phục triệt để điểm nghẽn này, dự thảo luật và các nghị định hướng dẫn cần bổ sung các chế tài kiểm tra, xử lý đủ mạnh. Đồng thời, cơ quan quản lý cần luật hóa trách nhiệm bắt buộc của các bộ, ngành trong việc xây dựng, chia sẻ dữ liệu thống kê bóc tách theo giới; bởi nếu không có dữ liệu thực chứng thì không thể hoạch định chính sách, kiểm soát rủi ro an sinh hay bảo đảm các cam kết quốc tế về quyền con người. 

Bên cạnh đó, luật cần tính đến các giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong những lĩnh vực mới phát sinh như biến đổi khí hậu, già hóa dân số và đặc biệt là an ninh mạng nhằm bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái. Về lộ trình dài hạn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam đề nghị Bộ Nội vụ và Chính phủ sớm ban hành kế hoạch tổng kết 20 năm thi hành Luật Bình đẳng giới gửi các bộ, ngành, viện nghiên cứu và trường đại học để tiến hành đánh giá thực chất, đồng bộ. Hội LHPN Việt Nam cũng sẽ tiếp tục nâng cao vai trò đại diện, tăng cường cơ chế giám sát và phản biện xã hội gắn chặt với việc theo dõi, đôn đốc trách nhiệm tiếp thu, giải trình của các cơ quan chủ trì soạn thảo.

Toàn bộ các ý kiến tại Hội nghị sẽ được Trung ương Hội LHPN Việt Nam phân loại thành 2 nhóm: nhóm kiến nghị trực tiếp phục vụ hoàn thiện dự thảo luật hiện tại và nhóm đề xuất nền tảng chuẩn bị cho việc sửa đổi căn bản, toàn diện Luật Bình đẳng giới trong giai đoạn tiếp theo để gửi cơ quan chủ trì soạn thảo và Quốc hội xem xét.