Mỹ Sơn từ lâu đã là chủ đề nghiên cứu được nhiều học giả trong và ngoài nước quan tâm. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật của di sản này. Một nội dung rất quan trọng để có thể hiểu biết sâu sắc hơn về khu thánh địa này là cảnh quan tự nhiên và cảnh quan xã hội hầu như chưa được quan tâm nghiên cứu. Nhiệm vụ cơ sở “Bước đầu nghiên cứu cảnh quan thung lũng Mỹ Sơn” có mục tiêu phác họa những nét sơ lược về cảnh quan của thung lũng Mỹ Sơn, từ đó đề xuất những hướng nghiên cứu sâu và dài hạn hơn trong tương lai.

Đợt khảo sát của Viện KHXH vùng Trung Bộ và Tây Nguyên tại thung lũng Mỹ Sơn đã tiến hành không chỉ trong khu vực di tích mà còn mở rộng khảo sát các khu vực rừng đặc dụng xung quanh khu đền tháp. Tại một số nơi, dưới tán che phủ của rừng rậm, các cụm gạch trên mặt đất đã được phát hiện. Điều này cho thấy, bên cạnh các phế tích đền tháp còn hiện diện trên mặt đất, còn nhiều khu vực đã từng tồn tại các đền tháp đã đổ nát đang bị che phủ bởi các cánh rừng rậm. Việc sử dụng công nghệ viễn thám như LiDAR để rà quét khu vực này, xác định vị trí và trữ lượng di tích còn bị chôn vùi dưới lòng đất và dưới lớp phủ thực vật ở Mỹ Sơn là điều rất cần thiết.

Ngoài ra, đợt khảo sát cũng mở rộng ra cả lưu vực sông Thu Bồn, nơi có dày đặc các di tích Chăm. Kết quả của đợt khảo sát thu được là danh mục và bản đồ phân bố các di tích Chăm trong lưu vực sông Thu Bồn. Kết quả này cho thấy hơn 40 di tích Chăm tồn tại cả hai bên tả ngạn và hữu ngạn sông Thu Bồn. Các di tích phân bố chủ yếu trên các gò đất hoặc các dãy núi cao ráo, không phân bố trong lòng đồng bằng thuộc lưu vực sông. Điều này cũng phản ánh rõ tính chất lũ lớn của lưu vực sông Thu Bồn và cho thấy đặc điểm lựa chọn vị trí cư trú của người Chăm xưa.

Các kết quả của đợt khảo sát này sẽ là cơ sở dữ liệu cho báo cáo tổng kết của nhiệm vụ cơ sở “Bước đầu nghiên cứu cảnh quan thung lũng Mỹ Sơn”. Từ những kết quả khảo sát ban đầu, các định hướng nghiên cứu sâu hơn về cảnh quan khu vực Mỹ Sơn và lưu vực sông Thu Bồn trong tương lai được đề xuất. Các kỹ thuật viễn thám tiên tiến như LiDAR nếu được sử dụng để khảo sát và nghiên cứu ở khu vực này sẽ giải quyết được nhiều câu hỏi hóc búa về cảnh quan tự nhiên và xã hội của thánh địa Mỹ Sơn, từ đó giúp chúng ta hiểu sâu sắc và toàn diện hơn về lịch sử Mỹ Sơn nói riêng cũng như về lưu vực sông Thu Bồn nói chung.