Toàn cảnh tọa đàm

Tham dự tọa đàm có GS.TS. Lê Văn Lợi, Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cùng lãnh đạo các đơn vị và đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các đối tác xuất bản, truyền thông và các cơ sở đào tạo ngành xuất bản tại Việt Nam.

 PGS.TS. Đinh Quang Thành, Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội - Tổng biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam

 Phát biểu đề dẫn tại tọa đàm, PGS.TS. Đinh Quang Thành nhấn mạnh: Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sáng tạo, xuất bản, phát hành và tiếp nhận tri thức, ngành xuất bản Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn để bứt phá, đồng thời cũng đối mặt với nhiều thách thức chưa từng có. Buổi tọa đàm chính là diễn đàn kịp thời để các nhà khoa học, các chuyên gia làm nghề cùng trao đổi, thảo luận thẳng thắn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất những giải pháp mang tính chiến lược cho ngành xuất bản trong thời gian tới.

Phiên thảo luận tọa đàm diễn ra sôi nổi với sự tham gia của 5 diễn giả hàng đầu, đại diện cho các góc nhìn từ doanh nghiệp, đơn vị truyền thông, nhà xuất bản học thuật và cơ sở đào tạo.

Bản lĩnh người làm nghề và bài toán chất lượng trong kỷ nguyên số

Tại phiên thảo luận, các diễn giả nhìn nhận công nghệ số và AI đang tạo ra một sự bùng nổ về số lượng bản thảo khi việc viết và xuất bản cá nhân trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, điều này lại đặt ra thách thức lớn về bản lĩnh thẩm định của các nhà xuất bản.

Ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch hội đồng Quản trị Alpha Books, Omega Việt Nam và PGS.TS. Đinh Quang Thành đồng quan điểm: Vai trò của biên tập viên thời đại số không còn dừng lại ở việc sửa lỗi chính tả hay câu từ, mà phải là năng lực tri thức, năng lực lựa chọn và tổ chức tri thức. Người biên tập viên phải có nền tảng kiến thức đủ rộng, đủ sâu để thảo luận, phản biện tiệm cận với tác giả, nhìn thấu thông điệp và cảm xúc cốt lõi của tác phẩm - điều mà AI không bao giờ thay thế được. Nhà xuất bản phải biết nói "không" với những ấn phẩm kém chất lượng và tạo ra các giá trị gia tăng vượt trội.

Ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch hội đồng Quản trị Alpha Books và Omega Việt Nam

Khẳng định tầm quan trọng của tính định hướng tư tưởng, PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ nhấn mạnh: Muốn phát triển nhanh trong kỷ nguyên số thì các nhà xuất bản không thể không đổi mới. Nhưng muốn phát triển bền vững thì các nhà xuất bản không thể xem nhẹ chất lượng tư tưởng, văn hóa, cũng như giá trị khoa học của tác phẩm.

PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ

Xây dựng hệ sinh thái xuất bản số và liên kết đa nền tảng

Theo ông Nguyễn Cảnh Bình, ngành xuất bản đang ở bước ngoặt thay đổi lớn nhất trong vòng 30 năm qua. Hành vi tiêu dùng của độc giả đã dịch chuyển hoàn toàn: Từ việc tìm đọc một cuốn sách in sang việc tìm kiếm "giải pháp về tri thức". Họ có thể tiếp cận tri thức qua mạng xã hội, podcast, video ngắn hoặc đối thoại trực tiếp với AI.

Do đó, các nhà xuất bản bắt buộc phải tư duy: Sách không còn là sản phẩm cuối cùng, mà là gốc rễ để phát triển các sản phẩm phái sinh đa phương tiện. Ví dụ, từ các bộ sử đồ sộ như Đại Việt sử ký toàn thư hay Đại Nam thực lục, nhà xuất bản hoàn toàn có thể ứng dụng công nghệ để biến chuyển thành phiên bản audio, podcast, video, phim tài liệu hay các bộ thẻ học thông minh để tri thức dễ dàng chạm đến công chúng và thế hệ trẻ.

Ông Đỗ Kim Cơ, Giám đốc Công ty TNHH Sách và Truyền thông Việt Nam trao đổi về các nội dung truyền thông đi trước một bước: điểm khác biệt lớn nhất so với trước đây là thông tin và nội dung của cuốn sách phải đến được với độc giả trước khi sách giấy chính thức phát hành… Đa dạng hóa kênh tiếp cận đa phương tiện: nỗ lực tận dụng và học hỏi cách khai thác các kênh mạng xã hội, video ngắn như TikTok, YouTube... để đưa thông tin sách đến với công chúng một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất. Đồng hành toàn diện cùng tác giả: đơn vị liên kết/nhà xuất bản cần phối hợp chặt chẽ, đồng hành cùng tác giả xuyên suốt từ khâu đầu tiên (tổ chức bản thảo) cho đến khâu cuối cùng khi ra thị trường. Đào tạo nhân sự và ứng dụng công nghệ: tập trung đào tạo đội ngũ nhân viên liên tục hàng ngày để bắt kịp xu hướng xuất bản mới, hiểu sâu về công nghệ truyền thông và đặc biệt là ứng dụng AI trong quy trình đưa sách đến với công chúng

Ông Đỗ Kim Cơ, Giám đốc Công ty TNHH Sách và truyền thông Việt Nam

Từ góc độ thực tiễn quản lý, PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng đề xuất mô hình giải pháp chủ động liên kết chéo: bắt tay với các đơn vị truyền thông đại chúng, doanh nghiệp công nghệ lớn (như Sài Gòn Film, Thông tấn xã Việt Nam, VTV9, Truyền hình Quốc hội...) nhằm đa dạng hóa hình thức thể hiện, thực hiện tích hợp media đưa sách lên các nền tảng phổ biến như YouTube, TikTok. Xây dựng mạng lưới "nguồn nhân lực mềm": liên kết sâu rộng đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên, nhà nghiên cứu giữa các viện và nhà xuất bản để tối ưu hóa nguồn lực chất lượng cao, chia sẻ dữ liệu chung nhằm tạo ra những sản phẩm vượt trội về chất lượng lẫn chi phí.

Đề xuất giải pháp và Chính sách tầm vĩ mô

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa ngành xuất bản chuyển dịch từ một lĩnh vực công tác tư tưởng thuần túy trở thành một thiết chế quốc gia về tri thức, các diễn giả đã thảo luận sâu về định hướng thích ứng chính sách vĩ mô, bám sát tinh thần của Chỉ thị 04 của Chính phủ. Xây dựng hệ dữ liệu quốc gia về khoa học: Kết nối và liên thông Big Data giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và nhà xuất bản nhằm hình thành một nền tảng dữ liệu dùng chung vững chắc, sử dụng tối đa sức mạnh của AI để chuyển ngữ tự động và chuẩn xác các công trình khoa học trọng điểm (đặc biệt là nghiên cứu về chủ quyền biển đảo, nền tảng tư tưởng...) sang tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ quốc tế, từ đó lan tỏa "sức mạnh mềm" của Việt Nam ra toàn cầu.

PGS. TS. Nguyễn Xuân Dũng, Nguyên Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Khoa học xã hội

 PGS. TS. Nguyễn Xuân Dũng nêu nguyên tắc cốt lõi: trong bối cảnh số hóa, cần xác định rõ "công nghệ là phương tiện, còn chất lượng học thuật, giá trị tư tưởng và trách nhiệm văn hóa mới là linh hồn xuất bản". Kiên trì quy trình kiểm soát chặt chẽ, số hóa không đồng nghĩa với việc cắt giảm hay làm nhẹ đi các quy trình. Ngược lại, khi độc giả có thể dễ dàng tiếp cận và đối chiếu sách ở bất cứ đâu, yêu cầu kiểm soát chất lượng bản thảo lại càng phải cao hơn và nghiêm ngặt hơn. Nâng cao năng lực biên tập viên: Nhà xuất bản phải kiên trì duy trì quy trình thẩm định, phản biện và biên tập khoa học theo đúng Luật Xuất bản. Điều này đòi hỏi biên tập viên phải có năng lực và trình độ cao để đánh giá được tính mới, phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận cũng như các kiến giải mới của tác phẩm.

 TS. Vũ Thùy Dương, Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

 Đổi mới căn bản từ cái nôi đào tạo: TS. Vũ Thùy Dương cho biết, đón đầu xu thế từ cuối năm 2025, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng Đại học Văn hóa Hà Nội đã hoàn thành tổng rà soát và cập nhật chi tiết chương trình đào tạo ngành Xuất bản - Phát hành theo chuẩn mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chương trình mới tập trung trang bị cho người học năng lực quản trị xuất bản phẩm số, kỹ năng khởi nghiệp và tư duy làm chủ, huấn luyện công cụ AI phục vụ chuyên môn để cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho thời kỳ mới.

Khách mời tham gia Tọa đàm

Phát biểu khép lại tọa đàm, PGS.TS. Đinh Quang Thành trân trọng cảm ơn những chia sẻ sâu sắc, tâm huyết và giàu giá trị thực tiễn của các vị diễn giả. Những ý kiến đóng góp tại tọa đàm sẽ là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, gợi mở nhiều định hướng lớn để xây dựng một nền xuất bản Hiện đại - Chuyên nghiệp - Nhân văn - Hội nhập, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.