Nghiên cứu cho thấy, định kiến xã hội trong đại dịch COVID-19 không phải là hiện tượng mới mà là sự tiếp nối của các dạng định kiến liên quan đến bệnh truyền nhiễm vốn tồn tại lâu dài trong lịch sử nhân loại. Trong bối cảnh virus có tốc độ lây lan nhanh, thiếu phương thức điều trị hiệu quả ở giai đoạn đầu và hệ thống y tế chịu áp lực lớn, nỗi sợ hãi đã trở thành tâm lý phổ biến ở nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, định kiến xã hội còn bị thúc đẩy bởi những hạn chế của hệ thống y tế cơ sở, sự thiếu nhất quán của một số chính sách phòng chống dịch, cùng với tác động mạnh mẽ của mạng xã hội và cơ chế lan truyền tin đồn.

Một trong những đóng góp nổi bật của đề tài là chỉ ra rằng có sự khác biệt về tính chất, biểu hiện của nỗi sợ giữa các nhóm xã hội. Ba nhóm chịu tác động tâm lý lớn nhất gồm: người có vấn đề sức khỏe nền, người có thu nhập bấp bênh và nhóm người có vị thế xã hội hoặc chính trị cao. Nếu nhóm thứ nhất lo ngại nguy cơ tử vong do dễ tổn thương về sức khỏe, thì nhóm lao động thu nhập thấp đối mặt với nỗi sợ mất sinh kế và bất an kinh tế. Trong khi đó, những người có địa vị xã hội cao lại chịu áp lực về danh dự và uy tín công cộng nếu mắc bệnh hoặc bị xem là nguồn lây nhiễm.

Khác với một số quốc gia nơi việc kỳ thị thậm chí hành vi cực đoan được ghi nhận , tại Việt Nam, định kiến xã hội chỉ tồn tại ở giai đoạn đầu của đại dịch và chủ yếu biểu hiện qua việc lan tỏa tin đồn, tin giả, hay tập trung công kích một số cá nhân bị quy là nguyên nhân dẫn đến lây nhiễm trong cộng đồng hoặc thiếu công bằng trong tiêm chủng vaccine. Tuy chưa dẫn tới các hình thức bạo lực xã hội nghiêm trọng, song những biểu hiện định kiến này đã tác động đáng kể đến công tác phòng chống dịch ở một số địa phương.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng truyền thông và mạng xã hội là các kênh lan truyền định kiến trong đại dịch. Tin đồn, thông tin sai lệch và những diễn ngôn mang tính bi quan, giật gân đã khuếch đại nỗi sợ hãi trong một bộ phân công chúng. Tuy nhiên, ở Việt Nam, các hình thức công kích người nhiễm bệnh chủ yếu mang tính tự phát, chưa hình thành các diễn đàn cực đoan có tổ chức như tại một số nước phương Tây. Điều này phản ánh đặc điểm văn hóa cộng đồng và cấu trúc xã hội đặc thù của Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng.

Từ những phát hiện trên, đề tài nhấn mạnh yêu cầu cần nhìn nhận phòng chống đại dịch không chỉ như một vấn đề y tế mà còn là bài toán quản trị xã hội và quản trị truyền thông. Việc xây dựng các chính sách ứng phó cần chú trọng hơn đến yếu tố tâm lý xã hội, giảm thiểu sự kỳ thị và củng cố niềm tin cộng đồng. Đề tài đề xuất một số định hướng chính sách quan trọng như: nâng cao năng lực truyền thông rủi ro; kiểm soát hiệu quả tin giả và tin đồn trên không gian mạng; bảo đảm tính minh bạch và nhất quán của chính sách; tăng cường hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời thúc đẩy các giá trị đoàn kết xã hội trong ứng phó với khủng hoảng y tế.

Không chỉ góp phần bổ sung cơ sở lý luận về nhân học bệnh tật và định kiến xã hội, kết quả nghiên cứu còn mở ra nhiều vấn đề có ý nghĩa thực tiễn cho hoạch định chính sách trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh thế giới vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các đại dịch mới. Những câu hỏi về cách thức duy trì đồng thuận xã hội, giảm thiểu xung đột trong thực thi chính sách, cũng như bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương trước áp lực dư luận sẽ tiếp tục là những chủ đề cần được nghiên cứu sâu hơn trong thời gian tới.

Với cách tiếp cận nhân học văn hóa, đề tài đã góp phần khẳng định rằng việc ứng phó hiệu quả với đại dịch không chỉ phụ thuộc vào hệ thống y tế mà còn đòi hỏi sự thấu hiểu về tâm lý, văn hóa và cấu trúc xã hội của cộng đồng. Đây chính là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách ứng phó nhân văn, hiệu quả và bền vững trước các cuộc khủng hoảng y tế trong tương lai.