Nhìn lại những nội dung về hợp tác biển và đại dương giữa Việt Nam và Nhật Bản trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Từ ngày 8-11/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam đã thăm chính thức Nhật Bản. Trong khuôn khổ chuyến thăm, lãnh đạo và đoàn công tác hai nước đã tổ chức các cuộc tiếp xúc, trao đổi về nhiều vấn đề như quốc phòng - an ninh, kinh tế, năng lượng, v.v... Đáng chú ý, thông qua chuyến thăm, hai bên đã tích cực thúc đẩy hợp tác biển và đại dương, đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. 
Anh-tin-bai
Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Văn phòng Nội các, Chính phủ Nhật Bản đã ký kết Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực chính sách biển và đại dương. Ảnh: Khương Trung.

Hợp tác biển và đại dương vốn là một nội dung quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản. Từ tháng 10/2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam cùng Văn phòng Nội các Nhật Bản đã ký kết Bản ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực chính sách biển và đại dương, đánh dấu thiện chí hợp tác ban đầu của hai nước.[1] Tháng 10/2023, hai bên đã tổ chức Đối thoại chính sách biển năm 2023 - buổi đối thoại theo hình thức trực tiếp đầu tiên - nhằm triển khai Bản ghi nhớ năm 2018.[2] Tháng 11/2023, hai bên tiến hành nâng cấp quan hệ lên “Đối tác Chiến lược toàn diện vì Hòa bình và Thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới”. Trong Tuyên bố chung, hai bên nhất trí duy trì Đối thoại chính sách biển Việt Nam - Nhật Bản, thúc đẩy hợp tác về an ninh biển, hạ tầng biển, đồng thời ủng hộ vai trò của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) trong giải quyết tranh chấp tại Biển Đông.[3] Có thể thấy, hợp tác biển và đại dương Việt Nam - Nhật Bản đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong những năm qua.

Dựa trên thành quả ấy, Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục thúc đẩy hợp tác biển và đại dương nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Tuyên bố chung của hai nước đã đề cập đến nhiều nội dung hợp tác, trong đó:

Về an ninh biển, lãnh đạo Việt Nam và Nhật Bản hoan nghênh tiến triển hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực an ninh biển và đảm bảo an toàn trên biển, trong đó Nhật Bản tiếp tục hỗ trợ lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam thông qua nguồn vay ODA; nhất trí tiếp tục hợp tác nhằm nâng cao năng lực an ninh biển của Việt Nam.

Về quản trị biển, lãnh đạo hai nước nhất trí tăng cường trao đổi chính sách, pháp luật và kinh nghiệm về quản trị biển tổng hợp; thúc đẩy hợp tác xây dựng, tích hợp và chia sẻ thông tin, ứng dụng AI và công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực theo dõi biển đa ngành (MDA). Hai bên cũng khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển cáp quang biển, coi đây là hạ tầng số đáng tin cậy.

Về vấn đề Biển Đông, lãnh đạo hai nước chia sẻ quan ngại về tình hình hiện tại, khẳng định tầm quan trọng của tự do hàng hải, hàng không, cũng như việc các bên kiềm chế tối đa và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình theo UNCLOS. Hai bên cũng kêu gọi thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử (COC), đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của một COC hiệu lực và thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, không phương hại tới quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cả tất cả các bên ở Biển Đông.[4]

Không chỉ dừng lại ở Tuyên bố, hai bên còn ký kết Bản ghi nhớ hợp tác về chính sách biển và đại dương. Các nội dung hợp tác tập trung vào một số lĩnh vực như sau: 

Về quản trị và quy hoạch đại dương, hai bên thúc đẩy trao đổi chính sách, pháp luật về đại dương; hệ thống theo dõi biển đa ngành (MDA); cơ sở dữ liệu số, bản đồ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ tiên tiến.

Về khoa học biển và bảo tồn sinh thái, hai bên tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học biển; thăm dò, điều tra cơ bản biển sâu và đáy biển; phát triển carbon xanh, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái biển.

Về bảo vệ môi trường biển, hai bên chia sẻ công nghệ, giải pháp bảo vệ môi trường và ngăn ngừa ô nhiễm biển do rác thải, bao gồm rác nhựa biển, và tràn dầu.

Bản ghi nhớ cũng đề cập đến hợp tác khai thác, sử dụng không gian và tài nguyên biển phục vụ phát triển kinh tế, trong đó có phát triển điện gió ngoài khơi, cùng một số lĩnh vực mà hai bên cùng quan tâm.[5]

Có thể thấy, chuyến thăm vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã cho thấy những bước tiến trong hợp tác biển và đại dương Việt Nam - Nhật Bản. Một mặt, hai bên vẫn kế thừa thành quả của những năm trước: tiếp tục thống nhất quan điểm về vấn đề Biển Đông, duy trì chương trình hỗ trợ qua ODA, trao đổi kinh nghiệm về quản trị biển, nghiên cứu bảo vệ môi trường biển, v.v. Mặt khác, trước xu hướng phát triển của khoa học - công nghệ, hai bên đã bổ sung thêm nội dung về ứng dụng AI và các công nghệ tiên tiến trong quản trị biển, phát triển hệ thống MDA. Điều này cho thấy tính linh hoạt trong quan hệ hợp tác giữa hai nước, trong đó cả hai chủ động điều chỉnh nội dung hợp tác sao cho phù hợp với bối cảnh chung.

Hợp tác biển và đại dương giữa Việt Nam và Nhật Bản được kỳ vọng sẽ mang tới nhiều lợi ích cho cả hai nước. Đối với Việt Nam, hợp tác tạo cơ hội để Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ nước bạn, phát triển khoa học - công nghệ, nâng cao năng lực của lực lượng chức năng, nhằm phục vụ công tác bảo vệ chủ quyền biển đảo, quản trị biển, bảo tồn biển, bảo vệ môi trường biển, v.v. Đối với Nhật Bản, hợp tác tạo điều kiện để Nhật Bản thể hiện vai trò dẫn dắt đối với các quốc gia đang phát triển trong khu vực, từ đó góp phần xây dựng hình ảnh nước lớn có uy tín, trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế.

Trong thời gian tới, để phát huy hiệu quả hợp tác biển và đại dương, hai bên cần tiếp tục duy trì các cơ chế đối thoại, sớm cụ thể hóa các nội dung đã thống nhất thành chương trình, dự án thiết thực, đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Thêm vào đó, hợp tác không nên chỉ dừng lại ở cấp nhà nước, hai bên cần huy động thêm sự tham gia của các viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đưa hợp tác đi vào chiều sâu. Với nền tảng đã có, hợp tác biển và đại dương được kỳ vọng sẽ trở thành một điểm sáng trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] TTXVN. “Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác và chủ trì họp báo chung.” Báo Quân Đội Nhân Dân, 8/10/2018. https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/thu-tuong-nguyen-xuan-phuc-va-thu-tuong-nhat-ban-shinzo-abe-chung-kien-le-trao-cac-van-kien-hop-tac-va-chu-tri-hop-bao-chung-551444.

[2] PV. “Việt Nam - Nhật Bản hợp tác quản lý chính sách biển và đại dương.” Chính sách & Cuộc sống, 16/102023. https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/viet-nam-nhat-ban-hop-tac-quan-ly-chinh-sach-bien-va-dai-duong/30450.html.

[3] Tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - Nhật Bản lên Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới. Đăng tải ngày 27/11/2023. https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-ve-viec-nang-cap-quan-he-viet-nam-nhat-ban-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-vi-hoa-binh-va-thinh-vuong-tai-chau-a-va-tren-the-gioi-102231127222926484.htm

[4] Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản. Đăng tải ngày 9/11/2026. https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-tam-nhin-chung-viet-nam-nhat-ban-102261109221240618.htm

[5] Khương Trung. “Việt Nam - Nhật Bản ký kết hợp tác trong lĩnh vực biển và đại dương.” Bộ Nông nghiệp Và Môi trường, 9/11/2026. https://mae.gov.vn/viet-nam--nhat-ban-ky-ket-hop-tac-trong-linh-vuc-bien-va-dai-duong-23379.htm.

Trần Quang Việt
Nguồn bài viết: Trang Thông tin điện tử Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương
Tin xem nhiều
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1