Trong nhiều năm trở lại đây, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật và trưng bày văn hóa các tộc người mà còn đóng vai trò cầu nối đưa kết quả nghiên cứu khoa học xã hội đến gần hơn với công chúng thông qua các trưng bày sinh động.

Tại tòa Trống đồng, nghề thủ công truyền thống được giới thiệu trong mối liên hệ với đời sống văn hóa của cộng đồng. Những hiện vật, hình ảnh và phim tư liệu về nghề đúc đồng, làm nón, đồ chơi dân gian của người Việt; nghề dệt của người Mường, Thái, Hmông; nghề làm gốm của người Chăm... giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn  sự đa dạng về nguyên liệu, công cụ, kỹ thuật chế tác, quan niệm thẩm mỹ và và giá trị sử dụng sản phẩm thủ công trong  từng cộng đồng.

Kết nối nghệ nhân, công chúng và giao lưu văn hóa

Bên cạnh hệ thống trưng bày thường xuyên, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam còn tổ chức các chương trình trình diễn nghề thủ công với sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân. Đây là cơ hội để công chúng có cơ hội giao lưu với những người đang nắm giữ tri thức truyền thống. Đặc biệt, các hoạt động dành cho thế hệ trẻ góp phần khơi gợi sự quan tâm, ý thức trân trọng và trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa.

Nghề thủ công truyền thống còn được Bảo tàng giới thiệu và lan tỏa ra thế giới qua hợp tác quốc tế. Trong khuôn khổ phối hợp với Trung tâm Văn hóa ASEAN tại Busan (Hàn Quốc), Bảo tàng đã đưa hai nghệ nhân người Thái ở tỉnh Nghệ An tham gia trình diễn, giới thiệu nghề dệt truyền thống trong khuôn khổ hoạt động giáo dục của trưng bày “Những bàn tay dệt vải, thời gian của phụ nữ: Truyền thống dệt ở ASEAN; “Weaving Hands, Women’s Time: Weaving Traditions in ASEAN” tại Trung tâm Văn hóa ASEAN (KF-ACH), Busan, Hàn Quốc. Thông qua các sản phẩm dệt và hoạt động thực hành, công chúng Hàn Quốc có cơ hội tìm hiểu kỹ thuật, hoa văn và những giá trị văn hóa gắn với nghề dệt của người Thái ở Việt Nam. Hoạt động góp phần quảng bá di sản văn hóa Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện để nghệ nhân trực tiếp giới thiệu tri thức nghề trong môi trường giao lưu quốc tế.

Tiếp nối định hướng kết hợp nghiên cứu với thực hành di sản, Bảo tàng dự kiến tổ chức trình diễn nghề làm giấy trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế “Nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam: Bảo tồn, diễn giải và đối thoại văn hóa”. Hoạt động tạo cơ hội để các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và công chúng hiểu thêm những nét tương đồng, khác biệt về nguyên liệu, kỹ thuật chế tác và giá trị văn hóa của hai nghề làm giấy truyền thống. Việc kết hợp hội thảo khoa học với trình diễn thực hành sẽ góp phần tăng cường đối thoại văn hóa, đồng thời mở rộng cách tiếp cận trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Gắn kết với các mục tiêu phát triển bền vững

Thông qua hoạt động nghiên cứu, trưng bày, trình diễn và hợp tác quốc tế, trong nhiều năm qua, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã và đang góp phần giới thiệu nghề thủ công truyền thống đến đông đảo công chúng, tạo cơ hội để nghệ nhân trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm và thực hành nghề. Qua đó, những tri thức về nguyên liệu, kỹ thuật chế tác và giá trị văn hóa gắn với mỗi nghề được công chúng nhận biết rõ hơn, đồng thời khơi gợi sự quan tâm đối với việc gìn giữ và tiếp nối các nghề truyền thống trong đời sống đương đại.

Những hoạt động này cũng thể hiện sự gắn kết giữa bảo tồn di sản văn hóa với mục tiêu phát triển bền vững, thông qua việc trân trọng tri thức của cộng đồng, khuyến khích trao truyền kinh nghiệm giữa các thế hệ và mở rộng cơ hội giao lưu văn hóa. Với vai trò kết nối nghiên cứu khoa học, nghệ nhân và công chúng, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tiếp tục tạo dựng những không gian để nghề thủ công truyền thống được giới thiệu, thực hành và lan tỏa, góp phần duy trì sức sống của di sản trong xã hội hôm nay./.