Từ những cuộn băng cũ đến dữ liệu số

Nguồn tư liệu nghe-nhìn của Bảo tàng được hình thành trong nhiều năm, trên nhiều loại vật chứa tin khác nhau như băng VHS, Betacam, MiniDV, đĩa DVD, VCD…; trong đó, một lượng đáng kể được lưu trên băng MiniDV. Sự đa dạng về thiết bị ghi hình, thể loại vật chứa tin, định dạng và thời điểm tạo lập khiến việc chuyển đổi tư liệu sang dữ liệu số cần được thực hiện theo quy trình phù hợp, bảo đảm chất lượng trong điều kiện thực tế của Bảo tàng.

Số hóa băng hình không đơn thuần là chuyển băng thành tệp số. Đằng sau mỗi dữ liệu số là một quy trình chuyên môn gồm: lựa chọn và lập danh mục tư liệu, kiểm tra tình trạng băng và các thông số kỹ thuật, chuyển đổi sang định dạng số, nhập mã, kiểm tra chất lượng tệp và bàn giao để bảo quản. Đặc biệt, với những băng được ghi từ 20-30 năm trước đã có dấu hiệu xuống cấp do tác động của thời gian, quá trình số hóa có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến tình trạng vật chứa tin, thiết bị đọc và sự khác biệt về công nghệ ghi hình, đòi hỏi sự cẩn trọng, kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm của cán bộ thực hiện trong từng công đoạn.

“100 ngày chuyển đổi số” và mục tiêu 300 MiniDV được số hóa

Trong khuôn khổ kế hoạch “100 ngày chuyển đổi số”, Bảo tàng đặt mục tiêu trước mắt tập trung số hóa 300 băng MiniDV phù hợp với thiết bị hiện có. Đến ngày 30/9/2026, mục tiêu này đã hoàn thành: 300 băng được số hóa và 170 tệp sau số hóa đã được kiểm tra, đánh giá chất lượng trước khi chuyển cho bộ phận bảo quản để lưu trữ. Đây là công việc cụ thể cho thấy chuyển đổi số ở Bảo tàng không chỉ diễn ra trên môi trường trực tuyến mà còn được triển khai một cách thiết thực, mang tính chuyên môn sâu.

Gìn giữ quá khứ cho tương lai

Việc chuyển đổi tư liệu nghe-nhìn được lưu giữ trên vật mang tin truyền thống sang dữ liệu số góp phần hạn chế nguy cơ mất mát và/hoặc xuống cấp tư liệu theo thời gian, đồng thời tạo cơ sở để nguồn tư liệu được quản lý, bảo quản và khai thác lâu dài, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục, trưng bày và các hoạt động chuyên môn của Bảo tàng.

Đằng sau mỗi cuốn băng ghi hình là những hình ảnh và câu chuyện về biết bao con người, cộng đồng và đời sống văn hóa đã được cán bộ Bảo tàng ghi lại trong quá trình điền dã. Số hóa, vì thế, không chỉ là một thao tác kỹ thuật mà còn là một bước trong quá trình bảo tồn ký ức và di sản bằng công nghệ, đồng thời mở ra cho Bảo tàng một phương thức hiệu quả để tiếp tục gìn giữ nguồn tư liệu văn hóa quý giá của dân tộc./.