Tham dự buổi làm việc, về phía Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ có PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng – Viện trưởng, ông Nguyễn Tuấn Sinh, ThS. Nguyễn Thị Bảo Hà - đại diện Bộ phận Hợp tác Quốc tế. Về phía các đối tác Nhật Bản, đoàn công tác có sự hiện diện của ông Takio Yamada – Nguyên Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, Giám đốc điều hành Trung tâm Tiếp cận Toàn cầu (CGO) thuộc Viện Nghiên cứu Vấn đề Quốc tế Nhật Bản (JIIA), cùng bà Ayumi Takeda – Phó Lãnh sự, Phòng Quan hệ Hợp tác Kinh tế, Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại TP. Hồ Chí Minh.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng đã trình bày tổng quan về chức năng, nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản và tư vấn chính sách của Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ. Với tư cách là cơ quan nghiên cứu đa ngành tại khu vực phía Nam, Viện đảm nhiệm các trục nghiên cứu trọng điểm từ kinh tế phát triển, quản trị đô thị, chuyển đổi xã hội, văn hóa – lối sống đến khảo cổ học lịch sử. PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng nhấn mạnh truyền thống và kinh nghiệm hợp tác thực địa hiệu quả của Viện với nhiều đại học, viện nghiên cứu Nhật Bản trong các chương trình khai quật khảo cổ và điều tra xã hội học thời gian qua; đồng thời khẳng định tiềm năng hợp tác nghiên cứu liên ngành giữa hai bên trong giai đoạn phát triển mới.

Ghi nhận vị thế học thuật của Viện, ông Takio Yamada và đại diện đoàn Nhật Bản đánh giá cao các đóng góp khoa học của Viện đối với sự phát triển bền vững của vùng đất Nam Bộ. Phía Nhật Bản cho biết giới học thuật và hoạch định chiến lược tại Nhật Bản đang dành sự quan tâm đặc biệt đối với quỹ đạo phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam, thể hiện rõ nét qua công trình nghiên cứu vừa công bố gần đây: “Rising Asian Dragon: Vietnam — Unveiling the True Partner for Japan’s Revival”.

Đi vào nội dung chính của buổi toạ đàm, hai bên đã dành phần lớn thời lượng thảo luận về sự chuyển dịch mang tính cấu trúc trong quan hệ kinh tế và thị trường lao động song phương: Tái cấu trúc dòng vốn FDI và yêu cầu vượt bẫy thu nhập trung bình: Các chuyên gia nhận định mô hình hợp tác kinh tế dựa trên khai thác lợi thế thâm dụng lao động giá rẻ đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử và đang đối mặt với giới hạn tăng trưởng. Bước sang giai đoạn mới, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thế hệ mới từ Nhật Bản cần chuyển hướng vào chiều sâu công nghệ, liên kết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển giao tri thức nhằm hỗ trợ nền kinh tế Việt Nam nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và vượt qua nguy cơ của “bẫy thu nhập trung bình”. Chuyển dịch cơ cấu di cư và phát triển nguồn nhân lực trình độ cao: Trước thực tế quy mô cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản tiệm cận mốc 700.000 người, không gian hợp tác nguồn nhân lực đã xuất hiện những dư địa chiến lược mới. Thay vì giới hạn trong khuôn khổ lao động phái cử truyền thống, hai bên cần định hình các chính sách và cơ chế liên kết nhằm phát huy nguồn lực chất lượng cao, bao gồm đội ngũ kỹ sư công nghệ thông tin, chuyên gia kỹ thuật và nhà nghiên cứu nhằm đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của cả hai quốc gia.

Nhằm thiết lập lộ trình hợp tác học thuật hiệu quả và bền vững, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ và các đối tác Nhật Bản đã thống nhất ba trụ cột hành động trọng tâm: Thiết lập mạng lưới chia sẻ tri thức và ấn phẩm: Tăng cường trao đổi thông tin khoa học, cơ sở dữ liệu học thuật mở và thông tri các hội nghị, hội thảo quốc tế do mỗi bên chủ trì. Đồng chủ trì tọa đàm và hội thảo khoa học chuyên sâu: Phối hợp tổ chức các diễn đàn học thuật định kỳ về các vấn đề kinh tế, biến đổi xã hội và bảo tồn di sản – văn hóa tại khu vực phía Nam trong tương quan so sánh với khu vực Đông Á. Xây dựng các chương trình, đề tài nghiên cứu liên kết: Tập trung triển khai các nghiên cứu chính sách liên quan đến chiến lược thu hút FDI công nghệ cao thế hệ mới và mô hình đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực tri thức phục vụ cho sự phát triển của vùng Nam Bộ và khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Nhật Bản.

Buổi làm việc kết thúc trong không khí học thuật cởi mở và xây dựng. Kết quả đạt được tạo tiền đề quan trọng để Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ cùng JIIA và Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản triển khai các chương trình hợp tác nghiên cứu chuyên sâu, đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn cho công tác tư vấn chính sách trong giai đoạn tới./.