Ảnh minh họa: Bìa sách “Đặc sắc văn hóa Hồ Chí Minh”,

Tác giả: Nguyễn Gia Nùng, Nxb. Trẻ, 2023.

Thư mục giới thiệu 108 tài liệu hiện được lưu giữ tại Viện Thông tin KHXH và một số đơn vị thuộc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam. Tư liệu gồm bài tạp chí, sách, kỷ yếu hội thảo, báo cáo đề tài và các tài liệu nghiên cứu. Trong đó có nhiều bài viết đăng trên Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí KHXH Việt Nam, Tạp chí Khoa học chính trị, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật và một số tạp chí, ấn phẩm khoa học khác. Nội dung tư liệu tập trung vào nền tảng lý luận, tư tưởng và chủ trương, chính sách của Đảng về văn hóa; xây dựng con người và hệ giá trị văn hóa; bảo tồn, phát huy di sản và bản sắc văn hóa các dân tộc; phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế văn hóa, văn hóa du lịch và chuyển đổi số; văn hóa đọc, văn hóa đối ngoại, văn học, nghệ thuật; cùng kinh nghiệm phát triển văn hóa của một số quốc gia.

Các biểu ghi được sắp xếp theo trật tự chữ cái của nhan đề. Tùy loại hình tài liệu, mỗi biểu ghi cung cấp thông tin về tác giả, nhan đề, xuất bản hoặc nguồn trích, số trang, ký hiệu kho, từ khóa, đơn vị lưu trữ và phần giới thiệu nội dung. Cách tổ chức này giúp người đọc nhanh chóng xác định tài liệu phù hợp, đồng thời thuận lợi cho việc tra cứu và khai thác.

Xét theo nội dung, các tài liệu trong thư mục có thể khái quát thành 05 nhóm chủ yếu:

1. Nền tảng lý luận và chủ trương, chính sách của Đảng về phát triển văn hóa: Nhóm tài liệu tập trung làm rõ giá trị lý luận, lịch sử và thực tiễn của Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, quá trình hình thành và phát triển đường lối văn hóa của Đảng, nội dung Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm về xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Các tài liệu trong nhóm góp phần nhận diện cơ sở tư tưởng và định hướng chính sách cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện nay. Nổi bật là cuốn “Hồ Chí Minh với hành trình thực hiện khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc” của GS.TS Lê Văn Lợi, phân tích các khía cạnh về văn hóa trong tư tưởng, đạo đức, phong cách và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh; hành trình hiện thực hóa khát vọng độc lập và xây dựng đất nước luôn đi kèm với việc kiến thiết một nền văn hóa mới.

 2. Xây dựng con người Việt Nam, hệ giá trị văn hóa và môi trường văn hóa - đạo đức xã hội: Các tài liệu đề cập đến xây dựng hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, chuẩn mực con người Việt Nam, đời sống văn hóa tinh thần và môi trường văn hóa lành mạnh. Một số nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, an ninh văn hóa, sức mạnh mềm văn hóa, văn hóa trong cơ quan nhà nước và việc xây dựng bộ chỉ số phát triển văn hóa tinh thần - đạo đức xã hội. Qua đó, các tài liệu gợi mở cách tiếp cận phát triển văn hóa gắn với phát triển con người và phát triển bền vững. Ở chủ đề này, trong bài viết “Dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa và nguyên tắc tối ưu hóa các nguồn lực trong phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam”, tác giả Nguyễn Thị Thu Phương đã làm rõ việc phát triển hệ thống thông tin, dữ liệu văn hóa và tăng cường chia sẻ thông tin chính là con đường khơi thông các nguồn lực thành sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam.

3. Bảo tồn, phát huy di sản văn hóa và bản sắc văn hóa các dân tộc, các vùng miền: Nhóm tài liệu phản ánh chính sách, thực tiễn và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, di sản văn hóa gắn với phát triển sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số; vai trò của phụ nữ trong bảo tồn văn hóa, phục dựng không gian văn hóa truyền thống, phát huy văn hóa cộng đồng ở khu vực biên giới và kết nối di sản với phát triển du lịch, kinh tế - xã hội. Nhiều nghiên cứu khảo sát thực tiễn tại các địa phương, qua đó cho thấy sự phong phú của các nguồn lực văn hóa và những vấn đề đặt ra trong quá trình bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.

4. Phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế văn hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa: Nhóm tài liệu đề cập đến các mô hình đầu tư văn hóa, chính sách thuế và phí, thị trường văn hóa, khai thác nguồn lực để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, ứng dụng dữ liệu lớn và chuyển đổi số trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Bên cạnh đó là các nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh, phát triển du lịch gắn với văn hóa, điện ảnh và các loại hình nghệ thuật dân gian. Những nội dung này cho thấy yêu cầu kết hợp giữa bảo tồn giá trị văn hóa, đổi mới phương thức tổ chức và phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa. Trong nhóm tài liệu này, bài viết “Vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới, hội nhập quốc tế” của các tác giả Nguyễn Hoàng Giang, Nguyễn Thành Trung đã cho thấy những tác động tích cực của khoa học và công nghệ đến phát triển văn hóa, gồm tạo ra kết cấu hạ tầng thông tin, môi trường và điều kiện phát triển xã hội học tập, thay đổi tư duy và phương thức sáng tạo văn hóa, hình thành các ngành công nghiệp văn hóa….

5. Nghệ thuật, văn học và kinh nghiệm quốc tế về phát triển văn hóa: Các tài liệu phản ánh sự đa dạng của đời sống văn học, nghệ thuật Việt Nam, từ nghệ thuật tuồng, điêu khắc, gốm, tranh lụa, sân khấu, nghệ thuật biểu diễn đến văn học dân tộc thời hiện đại. Thư mục cũng giới thiệu các nghiên cứu về phát triển văn hóa đọc, văn hóa đối ngoại, đo lường và đánh giá mức độ thụ hưởng văn hóa, cùng kinh nghiệm giáo dục văn hóa truyền thống ở Nhật Bản và nghiên cứu về một số vấn đề văn hóa - xã hội ở Trung Quốc. Đây là những tư liệu có giá trị tham khảo trong nghiên cứu, hoạch định chính sách và tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa ở Việt Nam.

Việc biên soạn và giới thiệu Thư mục chuyên đề “Phát triển văn hóa” góp phần cung cấp nguồn tư liệu có hệ thống về những vấn đề lý luận và thực tiễn của phát triển văn hóa Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy, học tập và hoạch định chính sách. Qua đó, Thư mục góp phần thể hiện vai trò của Viện Thông tin KHXH trong tổ chức, kết nối và cung cấp thông tin KHXH phục vụ yêu cầu phát triển văn hóa trong giai đoạn mới. 

Xem thư mục tài liệu tại đây: thumuc-chuyende-phatrien-vanhoa.pdf