PGS.TS. Vương Toàn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội,Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chủ nhiệm Chương trình Thái học Việt Nam

(Nguồn ảnh: Chuyên trang của Báo VietNamNet: Dân tộc và Phát triển) 

Nội dung này được PGS.TS. Vương Toàn (nguyên Phó Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chủ nhiệm Chương trình Thái học Việt Nam) phân tích trong bài viết đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 01 năm 2026. Bài viết tiếp cận theo hướng làm rõ cơ sở khoa học của Thái học, đồng thời đánh giá vai trò và đóng góp của lĩnh vực này trong nghiên cứu và đào tạo Việt Nam học.

Theo tác giả, Thái học Việt Nam (Thai/Tai Studies) là tổng thể các nghiên cứu do các tổ chức và cá nhân khoa học trong nước thực hiện, có kết hợp với các học giả quốc tế. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các cộng đồng thuộc ngữ hệ Thái Kađai, với phạm vi trải rộng về ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử và đời sống xã hội. Cách xác định này cho thấy Thái học không chỉ giới hạn ở một nhóm dân tộc mà hướng tới nghiên cứu không gian văn hóa, ngôn ngữ có tính liên kết khu vực.

Bài viết cũng khái quát quá trình hình thành và phát triển của Thái học Việt Nam. Từ các nghiên cứu tiên phong của Nguyễn Văn Huyên (1934), Lã Văn Lô (1958), Đặng Nghiêm Vạn (1965) và Tô Ngọc Thanh (1968-1969), Thái học từng bước được định hình như một hướng nghiên cứu có cơ sở khoa học. Đến cuối thập niên 1980 của thế kỷ XX, Chương trình Thái học Việt Nam ra đời, đánh dấu bước phát triển về tổ chức nghiên cứu và tạo điều kiện công bố nhiều công trình có giá trị. Đây là giai đoạn chuyển từ nghiên cứu rời rạc sang tổ chức nghiên cứu có định hướng.

Các nội dung nghiên cứu của Thái học tập trung vào nhiều lĩnh vực như: ngôn ngữ, tiếng nói và chữ viết; chủ đề lịch sử và nhân vật lịch sử; tín ngưỡng, các tập tục thể hiện trong lễ hội, cưới xin, ma chay và sinh hoạt cộng đồng. Phạm vi nghiên cứu rộng từ văn học dân gian, nghệ thuật trang trí, tri thức dân gian, khảo tả nghề thủ công tới du lịch cộng đồng… cho thấy khả năng tích hợp liên ngành và cung cung luận cứ khoa học cho nhiều lĩnh vực của Khoa học xã hội.

Từ những nội dung trên có thể thấy, Thái học vừa là lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, vừa là nguồn tri thức nền phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng và phát triển ngành Việt Nam học. Thái học đã và đang khẳng định vai trò như một hợp phần quan trọng trong nghiên cứu và đào tạo Việt Nam học, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số.

Bài viết là tài liệu tham khảo có giá trị đối với các lĩnh vực Dân tộc học, Văn hóa học và Giáo dục - Đào tạo, đồng thời góp phần làm rõ định hướng nghiên cứu, đào tạo gắn với yêu cầu phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị./.

Thông tin bài viết:

- Nhan đề: Đóng góp của Thái học Việt Nam trong nghiên cứu và đào tạo Việt Nam học

- Chủ đề: Dân tộc học, Giáo dục và đào tạo, Văn hóa học

- Tác giả: PGS.TS. Vương Toàn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chủ nhiệm Chương trình Thái học Việt Nam

- Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 01 năm 2026.