Trước những yêu cầu mới của thực tiễn phát triển, Đảng ta tiếp tục thể hiện bản lĩnh chính trị, tầm nhìn chiến lược và sự nhạy bén trong lãnh đạo, chỉ đạo đất nước. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07 tháng 01 năm 2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành với ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Nghị quyết là kết quả của quá trình tổng kết sâu sắc thực tiễn và phát triển tư duy lý luận của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người, thể hiện sự chủ động, kịp thời trong việc định hướng những vấn đề lớn của đất nước trước yêu cầu của thời đại. Không chỉ kế thừa những quan điểm nhất quán của Đảng về vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội, Nghị quyết còn đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức lý luận khi khẳng định rõ hơn vị trí trung tâm của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển nhanh và bền vững của quốc gia.

Văn hóa, nền tảng tinh thần và động lực nội sinh của phát triển

Quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội đã được Đảng ta khẳng định nhất quán trong nhiều văn kiện quan trọng, đặc biệt từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tư duy đó tiếp tục được phát triển trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, khi nhấn mạnh yêu cầu “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam”.Bước sang giai đoạn mới, tinh thần ấy tiếp tục được khẳng định và phát triển trong định hướng của Đại hội XIV của Đảng, khi đặt yêu cầu phát huy mạnh mẽ giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam như một nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ góc độ lý luận phát triển, văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần đơn thuần mà là hệ thống giá trị định hướng hành vi xã hội, chi phối cách con người suy nghĩ, hành động và lựa chọn. Mọi mô hình phát triển nếu tách rời khỏi nền tảng văn hóa đều có nguy cơ rơi vào tình trạng mất cân bằng: tăng trưởng kinh tế nhưng suy giảm niềm tin xã hội; giàu có về vật chất nhưng khủng hoảng về chuẩn mực đạo đức; hiện đại về công nghệ nhưng thiếu nền tảng nhân văn.

Vì vậy, Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là một văn kiện chuyên ngành về văn hóa, mà có thể được xem như một định hướng chiến lược về mô hình phát triển quốc gia, trong đó văn hóa trở thành yếu tố cấu trúc của quá trình phát triển bền vững. Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là sự khẳng định mạnh mẽ vai trò trung tâm của con người trong chiến lược phát triển: con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là sản phẩm của môi trường văn hóa. Khi các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được xác lập rõ ràng và được lan tỏa trong đời sống xã hội, chúng sẽ trở thành nền tảng định hướng cho sự phát triển của toàn xã hội.

Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững cần được xây dựng trên nền tảng văn hóa kinh doanh liêm chính và sáng tạo, một nền hành chính hiệu lực phải dựa trên văn hóa công vụ trách nhiệm, minh bạch và phục vụ nhân dân và một xã hội ổn định phải được nuôi dưỡng bởi văn hóa đối thoại, tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm cộng đồng.

Văn hóa như sức mạnh mềm của quốc gia trong thời đại mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, văn hóa ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng của sức mạnh quốc gia. Bên cạnh sức mạnh kinh tế và sức mạnh quân sự, nhiều quốc gia đã coi văn hóa là nguồn sức mạnh mềm có khả năng lan tỏa giá trị, nâng cao hình ảnh và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Nhận thức rõ điều đó, Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh văn hóa như một nguồn lực quan trọng của phát triển. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh xã hội hiện nay đang đối diện với nhiều thách thức về sự xói mòn giá trị, sự lai tạp văn hóa thiếu chọn lọc và những tác động phức tạp của không gian mạng đối với đời sống tinh thần của xã hội.

Việc tái khẳng định vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển không chỉ nhằm bảo tồn bản sắc dân tộc, mà còn hướng tới xây dựng một nền tảng giá trị đủ mạnh để định hướng sự phát triển của xã hội trong thời đại mới. Một điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết là việc gắn phát triển văn hóa với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển của thế giới hiện nay, khi văn hóa không chỉ là lĩnh vực tiêu dùng ngân sách mà còn là một ngành kinh tế quan trọng, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Văn hóa là động lực của phát triển bền vững

Từ góc độ phát triển bền vững, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực và động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển lâu dài của quốc gia. Các nghiên cứu quốc tế ngày càng khẳng định rằng bên cạnh ba trụ cột truyền thống của phát triển bền vững là kinh tế, xã hội và môi trường, văn hóa giữ vai trò như một yếu tố kết nối và điều tiết, định hướng cách thức con người khai thác tài nguyên, tổ chức đời sống xã hội và lựa chọn mô hình phát triển. Khi hệ giá trị văn hóa được xây dựng và lan tỏa vững chắc, nó sẽ hình thành những chuẩn mực hành vi tích cực trong sản xuất, tiêu dùng và quản trị xã hội, từ đó góp phần tạo nên nền tảng phát triển ổn định, hài hòa và có khả năng tự điều chỉnh trước các biến động.

Ở góc độ đó, văn hóa chính là nguồn động lực nội sinh của phát triển bền vững. Những giá trị như tinh thần trách nhiệm cộng đồng, ý thức tôn trọng pháp luật, đạo đức kinh doanh, lối sống tiết kiệm, sáng tạo và khát vọng cống hiến không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn thúc đẩy sự hình thành môi trường phát triển lành mạnh cho kinh tế, xã hội và quản trị quốc gia. Khi văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, nó sẽ tạo nên một hệ sinh thái giá trị định hướng hành vi của cá nhân, tổ chức và cộng đồng, qua đó thúc đẩy quá trình phát triển theo hướng bền vững, bao trùm và nhân văn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI, việc phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Văn hóa không chỉ góp phần củng cố bản sắc và sự gắn kết xã hội, mà còn tạo ra nguồn năng lượng tinh thần mạnh mẽ, khơi dậy khát vọng phát triển và tinh thần sáng tạo của toàn dân tộc – những yếu tố quyết định cho thành công của chiến lược phát triển bền vững trong dài hạn.

Một số hướng nghiên cứu lý luận và thực tiễn cần tiếp tục làm rõ

Để Nghị quyết 80-NQ/TW thực sự đi vào đời sống và phát huy hiệu quả trong chiến lược phát triển bền vững, cần tiếp tục đẩy mạnh các nghiên cứu lý luận và thực tiễn trên nhiều phương diện. Không chỉ dừng lại ở việc khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, các nghiên cứu cần làm rõ hơn vai trò của văn hóa như một nguồn lực và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững, góp phần định hướng hành vi xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo môi trường phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Trước hết, cần tái định vị, làm rõ vị trí của văn hóa trong cấu trúc phát triển bền vững. Trong nhiều cách tiếp cận hiện đại, văn hóa đang được nhiều nhà nghiên cứu xem là “trụ cột thứ tư” của phát triển bền vững, bên cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Các nghiên cứu cần phân tích sâu cơ chế mà qua đó hệ giá trị văn hóa tác động đến hành vi kinh tế, chất lượng quản trị quốc gia và sự ổn định xã hội, đồng thời làm rõ cách thức văn hóa tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hình thành lối sống bền vững và nâng cao năng lực thích ứng của xã hội trước các biến động toàn cầu.

Thứ hai, cần nghiên cứu một cách hệ thống về xây dựng và vận hành hệ giá trị quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Những khảo sát xã hội học về biến đổi giá trị trong các nhóm xã hội như thanh niên, doanh nhân, trí thức và cán bộ công chức sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc hoạch định chính sách văn hóa. Trên cơ sở đó, cần làm rõ cách thức các giá trị văn hóa tích cực như tinh thần trách nhiệm xã hội, ý thức cộng đồng, đạo đức nghề nghiệp và khát vọng sáng tạo có thể trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.

Thứ ba, lĩnh vực công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo cần được nghiên cứu từ góc độ liên ngành, kết hợp giữa kinh tế học, văn hóa học và quản trị sáng tạo. Việc đánh giá tiềm năng của các ngành như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế sáng tạo, nội dung số và truyền thông mới sẽ góp phần xây dựng các chính sách phát triển phù hợp, qua đó biến văn hóa thành một ngành kinh tế quan trọng, đóng góp vào tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ tư, cần chú trọng nghiên cứu văn hóa trong quản trị quốc gia. Văn hóa công vụ, đạo đức công chức và trách nhiệm giải trình có mối liên hệ trực tiếp với niềm tin xã hội, một chỉ số quan trọng của phát triển bền vững. Việc xây dựng văn hóa tổ chức trong khu vực công không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước mà còn tạo dựng môi trường xã hội minh bạch, trách nhiệm và hướng tới phục vụ người dân.

Cuối cùng, trong bối cảnh không gian mạng trở thành môi trường sống thứ hai của con người, nghiên cứu về văn hóa số và an ninh văn hóa cần được đặc biệt quan tâm. Cần làm rõ cách thức hình thành các giá trị, chuẩn mực và bản sắc trong môi trường trực tuyến; đồng thời đề xuất các cơ chế bảo vệ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc trong không gian số, qua đó tạo nền tảng văn hóa lành mạnh cho sự phát triển bền vững của xã hội trong kỷ nguyên số.

Kết luận

Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là sự tiếp nối nhất quán tư duy phát triển dựa trên con người và văn hóa của Đảng, mà còn thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức chiến lược về mô hình phát triển bền vững của Việt Nam trong thời đại mới. Việc đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển không chỉ phản ánh tầm nhìn dài hạn của Đảng trong hoạch định đường lối phát triển đất nước, mà còn khẳng định rõ hơn vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của tiến trình phát triển bền vững.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, các quốc gia ngày càng nhận thức rõ rằng sức mạnh của phát triển không chỉ nằm ở tiềm lực kinh tế hay công nghệ, mà còn ở nền tảng giá trị văn hóa, chất lượng con người và sự gắn kết xã hội, một trong những động lực mới, quan trọng của phát triển bền vững. Khi hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và các chuẩn mực con người Việt Nam được xây dựng và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống xã hội, chúng sẽ tạo nên một nền tảng tinh thần vững chắc, định hướng cho sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Trong tiến trình hướng tới mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI, việc phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam càng có ý nghĩa chiến lược. Không chỉ góp phần củng cố bản sắc dân tộc và tăng cường sức mạnh mềm quốc gia, văn hóa còn tạo nên nguồn năng lượng tinh thần to lớn, khơi dậy khát vọng phát triển và tinh thần cống hiến của toàn xã hội.Do đó, triển khai hiệu quả Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ của riêng lĩnh vực văn hóa, mà cần được xem là một định hướng chiến lược xuyên suốt trong toàn bộ quá trình phát triển đất nước. Khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là động lực nội sinh của phát triển, mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam sẽ có được nền tảng giá trị vững chắc, tạo tiền đề để đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tài liệu tham khảo:

Đảng Cộng sản Việt Nam. 2021. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, Tập 1, Tập 2

Đảng Cộng sản Việt Nam . 2026. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam