Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là “đột phá quan trọng hàng đầu”, đồng thời khẳng định “người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực chính” của quá trình này (Bộ Chính trị, 2024). Cùng với việc phát triển hạ tầng và các nền tảng số, Việc nâng cao kỹ năng số cho người dân là cơ sở và là nền tảng để thực hiện chuyển đổi số thành công và thực hiện công việc.

Theo Quyết định số 23-QĐ/TW ngày 17 tháng 8 năm 2026 của Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng về việc ban hành Bộ chỉ số đánh giá năng lực số. Năng lực số được đánh giá thông qua những kiến thức, kỹ năng và khả năng cần thiết để mỗi cá nhân sử dụng công nghệ số một cách hiệu quả, an toàn và phù hợp với yêu cầu công việc. Như vậy, muốn thực hiện công việc một cách hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu của công việc thì ngoài việc đảm bảo cơ sở hạ tầng, nền tảng thì yếu tố con người vô cùng quan trọng, đó chính là kỹ năng số.

Kỹ năng số bao gồm các kỹ năng cần thiết để sử dụng thiết bị kỹ thuật số, các ứng dụng, nền tảng, môi trường số, ứng dụng số và mạng kết nối để truy cập, quản lý và phân tích thông tin trong kỷ nguyên công nghệ. Kỹ năng số giúp con người tạo lập, chia sẻ nội dung số, giao tiếp và hợp tác, đồng thời, hỗ trợ con người giải quyết vấn đề, từ đó phát triển bản thân một cách hiệu quả và sáng tạo trong cuộc sống, học tập, công việc và các hoạt động xã hội.

Người có kỹ năng số không chỉ biết sử dụng máy tính, điện thoại thông minh hay các thiết bị kỹ thuật số mà còn phải biết khai thác thông tin, giao tiếp và làm việc trên môi trường số, bảo đảm an toàn thông tin, xử lý các vấn đề phát sinh và chủ động thích ứng với sự thay đổi của công nghệ. Kỹ năng số giúp con người chủ động tham gia vào đời sống số, tiếp cận cơ hội và dịch vụ, tự bảo vệ mình trước rủi ro, đồng thời không bị gạt ra ngoài trước các đòi hỏi của hoạt động xã hội đang ngày càng số hoá. Để đạt được mục tiêu này, kỹ năng số cần đảm bảo được phát triển cùng với hạ tầng phù hợp, dịch vụ dễ tiếp cận, môi trường trực số an toàn và có sự hỗ trợ từ những người có kiến thức, chuyên môn, nhất là với những nhóm yếu thế như: người cao tuổi, người khuyết tật và người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Từ cách tiếp cận trên, mỗi cá nhân để thích nghi tốt với môi trường số cần thiết phải có những kỹ năng số nào. Để từng bước nâng cao năng lực số, mỗi cá nhân cần chú trọng rèn luyện một số nhóm kỹ năng cơ bản sau:

1. Kỹ năng sử dụng thiết bị và phần mềm số

Ngày nay, cùng với sự phát triển của chính phủ số và xã hội số, sự phát trienr này đã tạo điều kiện để người dân thực hiện thủ tục hành chính, tiếp cận thông tin và các dịch vụ xã hội trên nền tảng trực tuyến. Để tận dụng những tiện ích này, người dân cần biết cách sủ dụng các thiết bị công nghệ hỗ trợ, biết cách tìm kiếm, xác định nguồn thông tin, chuẩn bị hồ sơ điện tử và thực hiện các thao tác cần thiết. Những thao tác thành thục giúp giảm thời gian, chi phí đi lại và tạo thuận lợi khi tiếp cận dịch vụ xa nơi ở của mình. Sự phát triển của khoa học công nghệ, hạ tầng, các nền tảng kéo theo các trang thiết bị luôn thay đổi cả về hình thức lẫn các tính năng. Người dân phải học cách sử dụng máy tính, điện thoại thông minh và các thiết bị kỹ thuật số; cài đặt, sử dụng các phần mềm, ứng dụng cần thiết; quản lý tệp tin, dữ liệu và thực hiện các thao tác trên môi trường số. Chính vì thế kỹ năng sử dụng thiết bị và phần mềm cần phải cập nhật và thao tác để trở nên ngày một thành thạo.

2. Kỹ năng khai thác và xử lý thông tin số

Hoạt động khai thác và xử lý thông tin số là biết tìm kiếm, tiếp nhận, chọn lọc, đánh giá và sử dụng thông tin trên các nền tảng mạng, trên các ứng dụng và Internet một cách có trách nhiệm. Người có kỹ năng là người luôn có thói quen kiểm tra nguồn thông tin, nhận định tính xác thực của thông tin, hạn chế chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng.

3. Kỹ năng giao tiếp và làm việc trên môi trường số

Giao tiếp trên không gian mạng là loại hình giao tiếp mở nhưng thể hiện trình độ nhận thức, hiểu biết và kỹ năng của người dùng. Việc sử dụng ngôn ngữ qua điện tử, các nền tảng họp trực tuyến, hệ thống quản lý công việc và các công cụ trao đổi, phối hợp trên môi trường số thể hiện kỹ năng giao tiếp của cá nhân. Do đó, khi giao tiếp trực tuyến cần bảo đảm tính chuyên nghiệp, văn minh và tuân thủ các quy định văn hóa công sở, văn hóa của tổ chức.

4. Kỹ năng bảo đảm an toàn, an ninh số

Sử dụng mạng xã hội luôn tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn. Do đó, người sử dụng cần chủ động bảo vệ tài khoản, mật khẩu và dữ liệu cá nhân; sử dụng mật khẩu đủ mạnh, xác thực nhiều lớp; có kỹ năng phân tích, phán đó các tình huống, nhận biết các hình thức lừa đảo, các liên kết hoặc các tệp tin đáng ngờ, chứa mã độc. Không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân, thông tin nội bộ hoặc dữ liệu quan trọng trên môi trường mạng.

5. Kỹ năng tạo lập và sử dụng nội dung, kho lưu trữ số

Việc tạo lập và sử dụng kho lưu trữ một cách khoa học giúp cá nhân thuận tiện trong việc tra cứu, tìm kiếm tài liệu. Kho lưu trữ chính là thư viện sống, tiện lợi, có thể tra cứu mọi nơi, mọi lúc. Ngưởi sử có kỹ năng là người biết tạo, chỉnh sửa, lưu trữ và chia sẻ các tài liệu, hình ảnh, video hoặc nội dung số phục vụ công việc; đồng thời tôn trọng bản quyền, bảo vệ dữ liệu và sử dụng nội dung trên môi trường mạng đúng quy định. Mỗi cá nhân cần xây dựng cho mình một kho lưu trữ và sắp xếp một cách khoa học, có thư mục tra cứu thuận lợi sẽ giúp chúng ta chủ động trong mọi tình huống, tránh mất thời gian khi cần tìm kiếm tư liệu.

6. Kỹ năng giải quyết vấn đề và thích ứng với công nghệ

Trong môi trường mạng luôn có những tình huống bất ngờ, thể hiện trong các thao tác, cập nhật phần mềm mới, cách thức sử dụng các nền tảng ứng dụng khác nhau. Khi gặp khó khăn trong quá trình sử dụng thiết bị, phần mềm hoặc nền tảng số, cần chủ động tìm hiểu, học hỏi và lựa chọn giải pháp phù hợp. Mỗi cá nhân luôn có tâm thế sẵn sàng cập nhật kiến thức mới, thích ứng với những thay đổi của thiết bị, công nghệ và phương thức làm việc số.

7. Chủ động nâng cao kỹ năng số

Chuyển đổi số không chỉ là việc đầu tư thiết bị, xây dựng phần mềm hay tạo lập hồ sơ trên môi trường mạng và nền tảng số. Người có kỹ năng số là người sử dụng công nghệ thực sự thành thạo và phát huy tối đa hiệu quả của thiết bị và công nghệ.

Mỗi cá nhân cần chủ động tự học, tự rèn luyện và thường xuyên thực hành các kỹ năng số, cập nhật các tính năng mới phục vụ cho công việc. Phải bắt đầu từ những thao tác đơn giản như sử dụng thư điện tử, quản lý tài liệu điện tử, khai thác thông tin trực tuyến đến việc sử dụng các hệ thống, nền tảng số phục vụ chuyên môn. Mỗi cá nhân nhận thấy mình tiến bộ, có thêm các kỹ năng số mỗi ngày bằng cách thao tác thành thạo từ thiết bị đến các nền tảng sẽ góp phần tạo nên môi trường làm việc hiện đại, hiệu quả.

Xây dựng kỹ năng số và ý thức số hóa an toàn, sử dụng công nghệ đúng mục đích, bảo vệ thông tin, dữ liệu và tuân thủ các quy định về bảo đảm an toàn, an ninh mạng là đòi hỏi cấp thiết trong thực hiện công việc hiện nay. Hãy bắt đầu từ những kỹ năng số thiết thực nhất trong công việc hằng ngày, cùng nhau hình thành đội ngũ có năng lực số, góp phần xây dựng cơ quan, đơn vị hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và an toàn trên môi trường số.