Theo báo cáo nhanh của của Sở Dân tộc và Tôn giáo, đến hết năm 2025, tỉnh Điện Biên có trên 667.000 người, gồm 19 dân tộc cùng sinh sống; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 83% dân số. Là tỉnh miền núi có đường biên giới tiếp giáp Lào và Trung Quốc, Điện Biên có nhiều địa bàn dân cư phân tán, giao thông khó khăn. Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu gắn nghiên cứu di cư với điều kiện sinh kế, khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội và công tác quản lý dân cư vùng biên giới.

Từ thực tiễn quản lý địa bàn, đại diện Công an tỉnh cho biết nhu cầu tìm kiếm sinh kế và đất canh tác là những động lực đáng chú ý của di cư. Bên cạnh các luồng di cư đến Tây Nguyên, địa phương còn ghi nhận người dân di cư sang Lào, Thái Lan và Myanmar. Công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn và phòng ngừa việc lợi dụng di cư vào các hoạt động vi phạm pháp luật gặp khó khăn do đường biên giới dài, địa hình hiểm trở. Những thông tin này được trao đổi cùng với yêu cầu phân tích tác động của di cư đối với đời sống người dân và an ninh, trật tự tại địa phương.

Vấn đề tạo sinh kế và hỗ trợ sản xuất được đoàn công tác cũng như đại diện các sở, ban, ngành dành nhiều sự quan tâm. Đại diện lĩnh vực nông nghiệp cho biết khó khăn không chỉ nằm ở điều kiện đất đai mà còn ở việc hỗ trợ người dân phát triển sản xuất sau định cư. Tỉnh đang chú trọng phát triển các cây lâu năm như cà phê, mắc ca nhằm tạo nguồn thu nhập ổn định. Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo, năm 2025, toàn tỉnh tạo việc làm mới cho 10.360 lao động, trong đó có 8.080 lao động là người dân tộc thiểu số; có 213 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó 194 người là đồng bào dân tộc thiểu số

Đại diện Ngân hàng Chính sách xã hội cho biết đơn vị đang triển khai 22 chương trình tín dụng, tổng dư nợ trên 5.800 tỷ đồng. Cùng với việc cung cấp vốn ưu đãi phục vụ sản xuất và đời sống, ngân hàng gặp khó khăn trong xử lý nợ đối với 171 hộ di cư biệt tích. Thông tin này cho thấy một vướng mắc cụ thể trong quá trình thực hiện chính sách tín dụng tại địa bàn có người dân di cư.

Những trao đổi tại buổi làm việc cũng đề cập đến việc học tập, chăm sóc sức khỏe và giải quyết giấy tờ cho các gia đình có người di cư. Đại diện ngành giáo dục và đào tạo chia sẻ về hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú cùng các chính sách hỗ trợ ăn ở, đi lại cho học sinh, nhằm duy trì việc học và hạn chế tình trạng bỏ học khi cha mẹ di cư. Ngành y tế tiếp tục duy trì, hỗ trợ mạng lưới cô đỡ thôn bản, nhất là ở vùng sâu, vùng đồng bào Hmông. Với những trường hợp theo cha mẹ di cư trở về, ngành tư pháp phối hợp với công an xác minh quốc tịch, giải quyết đăng ký khai sinh cho trẻ em.

Ở lĩnh vực văn hóa, vấn đề được nêu là khó khăn trong trao truyền di sản khi nhiều thanh niên đi làm xa. Sự thiếu vắng lực lượng trẻ ảnh hưởng đến việc tiếp nối các thực hành văn hóa tại cộng đồng. Đây cũng là nội dung đoàn nghiên cứu quan tâm khi xem xét tác động của di cư đối với đời sống xã hội. Về giải pháp, các sở, ngành thống nhất cần tập trung giải quyết bài toán kinh tế tại chỗ. Những hướng được đề cập gồm đa dạng hóa ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu cây trồng sang cây công nghiệp dài ngày gắn với chế biến, kết hợp đào tạo nghề và hỗ trợ vốn ưu đãi. Mục tiêu là giúp người dân có thể ổn định cuộc sống bằng sản xuất nông nghiệp và nguồn lực từ rừng.

Trên cơ sở trao đổi, đoàn công tác và địa phương thống nhất lựa chọn xã Mường Pồn và xã Núa Ngam làm hai điểm khảo sát thực địa. Những thông tin do các sở, ngành cung cấp sẽ được đoàn công tác tiếp tục tìm hiểu tại các hộ gia đình và cộng đồng, phục vụ nghiên cứu thực trạng, nguyên nhân, tác động của di cư lao động và xây dựng khuyến nghị chính sách phù hợp với điều kiện vùng dân tộc thiểu số, biên giới.

Một số hình ảnh tại buổi làm việc với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Điện Biên