Phật viện Đồng Dương được vua Indravarman II xây dựng tại kinh đô Indrapura năm 875. Sau khi xây dựng xong, Phật viện trở thành trung tâm Phật giáo Đại thừa quan trọng ở Vương quốc Champa và trong khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ X, do những biến động chính trị, chính quyền Champa đã dời kinh đô từ Indrapura về Vijaya (nay là phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai), và từ đó Phật viện Đồng Dương dần rơi vào quên lãng. Đến đầu thế kỷ XX, Phật viện Đồng Dương đã được một số nhà nghiên cứu thuộc Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp như L. Finot và H. Parmentier phát hiện, khai quật và công bố. Những giá trị to lớn về khảo cổ, lịch sử, văn hoá, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, tôn giáo, văn học của Phật Viện,... dần dần được nghiên cứu sáng tỏ.

Phật viện Đồng Dương là minh chứng sự phát triển thịnh vượng của vương triều Indrapura. Kinh đô Indrapura không chỉ là trung tâm chính trị, xã hội, văn hoá mà còn là một trung tâm Phật giáo quan trọng bậc nhất của vương quốc Champa.

Đánh giá cao những giá trị to lớn đó, ngày 22/12/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2499/QĐ-TTg xếp hạng Di tích khảo cổ Phật viện Đồng Dương là Di tích Quốc gia đặc biệt.

Thay mặt Ban tổ chức hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh – Phó chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh về mục tiêu và nhiệm vụ chính của hội thảo đã đề ra, và đề nghị các quý vị đại biểu tập trung thảo luận làm rõ và sâu sắc hơn một số nội dung cốt yếu, đó là:

Thứ nhất, về lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo Champa nói chung và Phật viện Đồng Dương nói riêng, đặc biệt là đánh giá vai trò, ảnh hưởng của Phật viện đến tư tưởng, đời sống chính trị, xã hội, văn hóa và tôn giáo của Vương quốc Champa. Trên cơ sở đó, làm sáng tỏ quá trình lan tỏa của Phật giáo từ Ấn Độ đến Vương quốc Champa, sự lan tỏa của Phật giáo Champa sang các nước trong khu vực cũng như sự tiếp biến với văn hóa và tín ngưỡng truyền thống, nhằm làm rõ lịch sử và mở ra những hướng tiếp cận mới để đưa di sản văn hóa này đến với quảng đại quần chúng nhân dân.

Thứ hai, làm sâu sắc hơn các giá trị của Phật viện Đồng Dương trong lịch sử và hiện nay, đặc biệt là giá trị tư tưởng - tinh thần, đạo đức, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và thẩm mỹ qua các công trình kiến trúc, tượng thờ, phù điêu,… nhằm khẳng định giá trị "nghệ thuật Champa" nói chung và “phong cách Đồng Dương”, “nghệ thuật Đồng Dương” nói riêng. Tiếp tục làm rõ những đặc điểm tương đồng và khác biệt của Phật giáo Champa và Phật viện Đồng Dương với các trung tâm Phật giáo đương thời; cùng với đó là đánh giá mối quan hệ và sự kết nối của Phật viện Đồng Dương với Phật giáo Champa và Phật giáo trên thế giới cũng như trong mạng lưới tôn giáo, văn hóa, thương mại rộng lớn của khu vực và quốc tế.

Thứ ba, việc thực hiện các chính sách và giải pháp bảo tồn, phát huy hiệu quả giá trị của di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương trong bối cảnh hiện nay góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong lĩnh vực giáo dục đạo đức và tinh thần, du lịch, nghiên cứu học thuật,... Trong đó, cần tập trung đề xuất những kiến nghị, giải pháp phù hợp và khả thi cho chính quyền, các cơ quan chuyên môn và Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa – di tích Quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương. Đặc biệt là xác định được không gian và định hướng quy hoạch tổng thể; những giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu số… trong phục dựng, tái hiện Phật viện Đồng Dương để bảo tồn, phát huy di sản văn hóa đặc sắc này trong môi trường số.

TT.TS. Thích Đức Thiện – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng: Bảo tồn di sản không còn chỉ dừng lại ở việc gìn giữ nguyên trạng các công trình cổ, mà cần hướng tới việc phục hồi không gian văn hóa, tái hiện giá trị tinh thần và phát huy vai trò của di sản trong đời sống đương đại. Một di sản thực sự sống khi di sản ấy tiếp tục được kết nối với cộng đồng, với giáo dục, với nghiên cứu khoa học và với sự phát triển văn hóa bền vững của đất nước. Vì thế,  bảo tồn và phát huy giá trị Phật viện Đồng Dương cần gắn với chiến lược phát triển văn hóa quốc gia, phát triển du lịch văn hóa - tâm linh bền vững, giáo dục truyền thống lịch sử và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khảo cổ học, phục dựng kỹ thuật số, lưu trữ dữ liệu di sản và trao đổi học thuật nhằm từng bước khôi phục đầy đủ hơn giá trị lịch sử của quần thể Phật viện Đồng Dương.

Có thể nói hội thảo khoa học quốc gia: “Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá Phật viện Đồng Dương” là diễn đàn để các nhà khoa học, các vị nhân sĩ, trí thức trao đổi những phát hiện mới, khai thác, đối chiếu và bổ sung cập nhật hệ thống tư liệu về lịch sử, khảo cổ, văn hóa, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, tôn giáo, văn học, ngôn ngữ, dân tộc,… nhằm đánh giá tổng thể, khách quan, toàn diện giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương trong mạch nguồn Phật giáo Champa trước đây và Phật giáo Việt Nam hiện nay phục vụ định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Kết quả của hội thảo đã cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc bảo tồn và phát huy giá trị của Phật viện Đồng Dương; nâng cao nhận thức về vai trò của Phật viện Đồng Dương; đồng thời quảng bá, gắn kết di sản với cộng đồng địa phương và xã hội rộng lớn trong nước và quốc tế; khơi dậy trách nhiệm chung trong việc giữ gìn, phát huy giá trị di sản để làm cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, là biểu tượng cho tinh thần khoan dung, hòa hợp, đạo đức, nhân văn sâu sắc của dân tộc Việt Nam trong lịch sử, hiện tại và tương lai; đáp ứng yêu cầu đổi mới, sáng tạo phục vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Một số hình ảnh tại hội thảo