Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ Photogrammetry trong số hóa Di sản Văn hóa
05/10/2026
Thực hiện mục tiêu chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực di sản văn hóa, Trung tâm nghiên cứu Lịch sử và Khảo cổ (Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ quan trắc ảnh (photogrammetry) để số hóa các di tích và hiện vật khảo cổ. Đây là giải pháp sử dụng máy ảnh kỹ thuật số kết hợp với các thuật toán để tạo ra mô hình 3D chân thực, có độ sai số nhỏ phù hợp với các di tích và hiện vật khảo cổ.
So với phương
pháp quét laser truyền thống đắt tiền, photogrammetry nổi bật nhờ chi phí đầu
tư thấp, tính linh hoạt cao và đặc biệt an toàn do không cần tiếp xúc trực tiếp
với các hiện vật dễ vỡ. Hơn nữa, công nghệ này còn có ưu thế trong việc tái hiện
màu sắc và chi tiết bề mặt của hiện vật.
Thời gian qua,
Trung tâm Khảo cổ học thuộc Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ đang tiến tới áp dụng
phương pháp này như một quy chuẩn bắt buộc tại các công trường khai quật. Bên cạnh
các phương pháp thu thập, ghi nhận thông tin từ hiện trường khai quật truyền thống
(đo, vẽ, khảo tả, chụp ảnh…) thì phương pháp tạo mô hình số hóa 3D hiện trạng
các hố khai quật, các lớp văn hóa, các hiện tượng đặc biệt, xuất lộ trong tầng
văn hóa là một phương tiện hiệu quả, có độ tin cậy cao, góp phần bổ sung thêm một
lớp dữ liệu để phục vụ nghiên cứu và lưu trữ quá khứ.
Công nghệ này đã
được ứng dụng thành công tại nhiều dự án tiêu biểu như số hóa khu di tích tôn
giáo Cát Tiên (Lâm Đồng), di tích Trường Lũy (Bình Định) và các khu mộ táng thời
đại Đồ Sắt tại Gò Đất Nại, Gò Nần (TP. Hồ Chí Minh), số hóa hiện vật bảo tàng.
Từ các dữ liệu 3D đã được số hóa, các nhà nghiên cứu có thể trích xuất bản vẽ kỹ
thuật mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt một cách chính xác và có thể chia sẻ dữ liệu,
tiến hành nghiên cứu, đo đạc từ xa.
Chương trình tập huấn số hóa di sản văn hóa bằng Photogrammmetry do ACCU (Nhật Bản) phối hợp với Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ tổ chức (năm 2024)
Kết quả này có
được nhờ chương trình hợp tác giữa Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ với Trung
tâm văn hóa châu Á Thái Bình Dương của UNESCO (ACCU - Nhật Bản) qua việc tổ chức
các khóa tập huấn công nghệ này cho đội ngũ cán bộ quản lý di sản tại phía Nam
vào các năm 2022 và 2024. Việc đẩy mạnh số hóa tạo ra bản sao kỹ thuật số không
chỉ cung cấp nguồn tư liệu gốc vô giá cho công tác bảo tồn, phục dựng trước tác
động của biến đổi khí hậu ở Nam Bộ, mà còn mở ra tiềm năng phát triển các bảo
tàng ảo và ứng dụng thực tế ảo, thực tế tăng cường (AR/VR) để đưa di sản đến gần
hơn với công chúng.
Mô hình 3D mộ táng thời đại Đồ Sắt tại di tích khảo cổ Gò Nần (xã Đất Đỏ, TP. HCM)
Mô hình 3D kiến trúc 2C tại khu di tích khảo cổ Cát Tiên (tỉnh Lâm Đồng)
Hai hiện vật sư tử Tháp Mẫm và rắn Naga Tháp Dương Long (Bảo tàng Gia Lai)
Nguồn bài viết: Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ