Về phía các chuyên gia, có sự tham gia của GS.TS Hoàng Khắc Nam, Chủ nhiệm chương trình KX.06/21-30; Thiếu tướng, PGS. TS. Lê Văn Cương, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Bộ Công An; Đại sứ Nguyễn Đăng Quang, Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Indonesia, chuyên gia tại Quỹ Hoà Bình và Phát triển Việt Nam; Ông Nguyễn Cảnh Cường, Nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại các nước nước Châu Âu; TS. Nguyễn Đình Luân, Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu quốc tế  cùng với đông đảo các quý vị, nhà khoa học, quý thầy cô đến từ Học Viện Ngoại giao, Trường Đại học Sư phạm TP. HCM,Viện Nghiên cứu Chiến lược Bộ Quốc phòng.

Về phía các viện nghiên cứu, có sự tham gia của TS. Nguyễn Xuân Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương; TS. Lê Phương Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương; PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Nam Á – Tây Á và Châu Phi; TS. Kiều Thanh Nga, Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Nam Á – Tây Á và Châu Phi;  TS. Nguyễn Duy Dũng, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á và PGS. TS. Trần Khánh, Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á.

Về phía đơn vị tổ chức, có sự tham gia của PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ;  PGS. TS. Đặng Minh Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; PGS.TS. Bùi Hải Đăng, Chủ nhiệm Nhiệm vụ KX.06.02/21-30 cùng các thành viên nhiệm vụ khoa học, đông đảo cán bộ nghiên cứu đến từ Khối các Viện quốc tế và quý thầy cô đến từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM.

Toàn cảnh Hội thảo

Phát biểu chào mừng Hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Chiến Thắng, đại diện đơn vị chủ trì – Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ nhấn mạnh rằng từ năm 2014 và nhất là trong những năm gần đây, Nga đã có những điều chỉnh đáng chú ý về đối tác, địa bàn, công cụ và phương thức tập hợp lực lượng, không chỉ thể hiện trên phương diện chính trị - an ninh, quốc phòng mà còn gắn với kinh tế, năng lượng, thương mại, công nghệ và phối hợp tại các thể chế quốc tế. Trên cơ sở đó, Hội thảo sẽ góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn, đặc điểm, bản chất, động lực và phương thức tập hợp lực lượng của Nga, nhận diện các xu hướng vận động đến năm 2030, đồng thời đánh giá khách quan những tác động đối với thế giới, khu vực và Việt Nam.

PGS. TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ phát biểu chào mừng Hội thảo

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Bùi Hải Đăng khẳng định lể từ năm 2014, và đặc biệt từ sau năm 2022, môi trường chiến lược xung quanh nước Nga đã có những biến đổi sâu sắc. Cạnh tranh giữa các nước lớn gia tăng; xung đột Nga – Ukraine kéo dài; quan hệ giữa Nga với Mỹ và phương Tây suy giảm nghiêm trọng; trong khi quan hệ Nga – Trung Quốc, hợp tác trong BRICS và các cơ chế phi phương Tây ngày càng được chú ý. Qua đó, ba vấn đề lớn được gợi mở để các đại biểu trao đổi trong Hội thảo, bao gồm làm rõ bản chất và những đặc điểm mới trong tập hợp lực lượng của Nga, đánh giá tập hợp lực lượng của Nga trong mối quan hệ với sự chuyển dịch của trật tự quốc tế và tác động và hàm ý đối với Việt Nam.

PGS. TS. Bùi Hải Đăng, Chủ nhiệm Nhiệm vụ KX.06.02/21-30  phát biểu đề dẫn Hội thảo

Trong phiên tham luận, PGS. TS. Trần Nam Tiến phân tích chiến lược tập hợp lực lượng của Trung Quốc và Liên bang Nga thông qua cơ chế BRICS+ trong bối cảnh trật tự thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang đa cực. Trong khi Nga định vị BRICS như một mặt trận chống phương Tây nhằm phá vỡ thế cô lập ngoại giao, Trung Quốc lại hướng tới việc lãnh đạo Nam Bán cầu và tiệm tiến định hình lại luật chơi của quản trị toàn cầu. Qua đó, bằng việc kiên định nghệ thuật "cân bằng động" với tư cách một nước đối tác của BRICS, Việt Nam có thể tối ưu hóa không gian tự chủ kinh tế, khéo léo điều hướng các rủi ro địa chính trị, và bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

PGS. TS. Trần Nam Tiến, Giảng viên Khoa Lịch sử & QHQT, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM trình bày tham luận

ThS. Nguyễn Thanh Lan nhận định rằng trong khuôn khổ G20, sự hợp tác giữa Nga và Trung Quốc không phải là một liên minh chính thức mà là sự phối hợp chiến lược mang tính phản ứng, nhằm đối trọng với sức ép từ phương Tây và bảo vệ lợi ích quốc gia. Đối với Việt Nam, sự tương tác này góp phần thúc đẩy một cục diện quốc tế đa cực, mở ra không gian rộng lớn hơn để thực thi chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ và đa phương hóa.

TS. Đinh Lê Hồng Giang nhân định rằng quan hệ Nga-Trung giai đoạn hiện nay nổi bật bởi mức độ thể chế hóa cao của ngoại giao nguyên thủ, với tương tác giữa tổng thống Vladimir Putin và chủ tịch Tập Cận Bình giữ vai trò hạt nhân. Các cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa hai nhà lãnh đạo không chỉ định hướng chiến lược và điều phối quan hệ song phương, mà còn củng cố lòng tin chính trị, duy trì ổn định quan hệ, thiết lập chương trình nghị sự, đồng thời tăng cường phối hợp lập trường trên các diễn đàn đa phương, qua đó tạo điều kiện cho Nga và Trung Quốc mở rộng hợp tác mà không cần hình thành một liên minh chính thức. Mặc dù vậy, ngoại giao nguyên thủ cũng có những giới hạn nhất định, khi nó không thể hoàn toàn loại bỏ những khác biệt về lợi ích và mức độ bất cân xứng quyền lực giữa hai cường quốc Á-Âu.

TS. Vũ Thụy Trang nhận định Trung Đông không phải là mặt trận phụ trong chính sách đối ngoại của Nga sau năm 2022, mà là một bộ phận quan trọng của chiến lược duy trì vị thế cường quốc, phá thế cô lập, bảo vệ lợi ích năng lượng và thúc đẩy tập hợp lực lượng hướng tới một trật tự quốc tế đa cực. Tuy nhiên, mức độ thành công của chiến lược này trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng Nga cân bằng giữa các cam kết tại Ukraine, nguồn lực kinh tế–quân sự có hạn và yêu cầu duy trì quan hệ với những đối tác Trung Đông có lợi ích ngày càng độc lập.

TS. Vũ Thụy Trang, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Nga & SNG, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ trình bày tham luận

Trong phiên bình luận, PGS. TS. Nguyễn Duy Dũng đánh giá về cách Trung Quốc và Nga sử dụng BRICS để tập hợp lực lượng, đồng thời cho rằng cần phân biệt giữa vai trò của BRICS như một diễn đàn phối hợp lập trường và như một liên minh có khả năng hành động tập thể. Theo ông, sự đa dạng lợi ích và khác biệt chiến lược giữa các thành viên, nhất là sau đợt mở rộng, vẫn là hạn chế đáng kể.TS. Nguyễn Minh Mẫn đánh giá cách Nga và Trung Quốc phối hợp lập trường trong G20, đồng thời cho rằng cần phân biệt giữa sự trùng khớp quan điểm và sự phối hợp có chủ đích, bởi hai nước có những ưu tiên khác nhau, chẳng hạn Trung Quốc chú trọng ổn định kinh tế toàn cầu còn Nga tận dụng G20 để phá thế cô lập. Về phía TS Nguyễn Tuấn Khanh cho rằng ngoại giao nguyên thủ là biến trung gian và là một động lực trong quan hệ Nga-Trung, đồng thời đề xuất một số hướng nghiên cứu mở rộng như quan hệ giữa ngoại giao nguyên thủ với chính sách hợp tác của hai nước trong quan hệ song phương và trên trường quốc tế, tín hiệu từ sự phối hợp Nga-Trung cho các nước phương Tây và trục đối tác giữa Nga với các nước khác Trung Đông bên cạnh Iran. TS. Trần Nguyên Khang cũng chia sẻ góc nhìn về vai trò của Nga và Trung Quốc trong quan hệ song phương, vai trò của hai nhà lãnh đạo trong hệ thống chính trị quốc gia và khả năng quyết định đến kết quả hợp tác trong bối cảnh chuyển đổi và cạnh tranh quốc tế, đồng thời đề xuất nghiên cứu mở rộng về tính hai chiều và các bước đi chiến lược của các nước trong quan hệ Nga - Trung Đông.

Trong phiên thảo luận mở, Thiếu tướng, PGS. TS. Lê Văn Cương làm rõ hơn về điều kiện chủ quan và khách quan để ngoại giao nguyên thủ phát huy tác dụng. Về chủ quan, hai nhà lãnh đạo Nga-Trung có sự tương đồng về tính cách và phong cách lãnh đạo. Về khách quan, chính sách của các nước lớn như Mỹ đóng vai trò như một tác nhân bên ngoài thúc đẩy hai nước lại gần nhau. Ông cũng bổ sung thêm quan điểm về nhiều khía cạnh khác như vấn đề tập hợp lực lượng của Nga tại Trung Đông, làm rõ mục tiêu của Nga và Trung Quốc trong tập hợp BRICS và bản chất của cạnh tranh nước lớn.

TS. Nguyễn Đình Luân đề xuất bổ sung lý thuyết ổn định bá quyền và lý thuyết vùng đất trung tâm để giải thích và dự báo kết quả cuối cùng của tập hợp lực lượng của Nga trong các xu hướng mới trên thế giới, đồng thời so sánh với các trường hợp của Hoa Kỳ, Châu Âu - Đại Tây Dương. Ông cũng đưa ra thêm một số quan điểm về vùng lợi ích đặc quyền của Nga, lợi ích cốt lõi của Trung Quốc và văn hóa chiến lược của hai nước. Ý kiến của PGS. TS. Trần Khánh nhận định rằng hợp tác Nga-Trung luôn có hai mặt, bao gồm mặt kết nối chiến lược và mặt quyền lực, đồng thời bổ sung một số quan điểm về chủ nghĩa Á-Âu trong cách thức đối ngoại của Nga. Ông cũng đề xuất xây dựng một cơ sở lý thuyết và hệ tiêu chí riêng để đánh giá về tập hợp lực lượng. TS. Nghiêm Tuấn Hùng chia sẻ chung quan điểm với PGS. TS. Trần Khánh về cơ sở để đánh giá tập hợp lực lượng, đề xuất làm rõ động lực trong tập hợp lực lượng của Nga với các đối tác tại Trung Đông và xu hướng phi đô la hóa, đồng thời đặt ra câu hỏi về việc liệu xu hướng phi phương Tây có phải là một dạng tập hợp lực lượng hay không.

Ông Nguyễn Cảnh Cường đặt câu hỏi về khả năng thành công của Nga trong quá trình tập hợp lực lượng hiện nay, chiến lược của Nga trong biến động với phương Tây, cùng với một số khái niệm như liên minh, đồng minh và vai trò của Triều Tiên, Belarus và Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Nga. TS. Kiều Thanh Nga nhận định về tình hình tập hợp lực lượng của Nga tại Trung Đông và châu Phi thông qua sự tái cấu trúc sự hiện diện, đồng thời nhận định về cơ sở, lợi thế và những vấn đề đặt ra với Nga so với Trung Quốc và Mỹ trong khía cạnh tập hợp lực lượng và khai thác lợi thế tại những khu vực này.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, PGS. TS. Bùi Hải Đăng cảm ơn đơn vị tổ chức, các diễn giả và sự tham gia của đông đảo nhà khoa học đã làm nên sự thành công của Hội thảo. Các tham luận và trao đổi tại Hội thảo đã bổ sung nhận định và đặt ra các vấn đề cần phải lưu ý về lý luân và thực tiễn của tập hợp lực lượng của Nga trong bối cảnh mới. Ban Chủ nhiệm sẽ thu nhận được nhiều ý kiến sâu sắc, giàu giá trị khoa học và thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác tham mưu chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia trong giai đoạn mới./.