Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đặt việc gìn giữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa và kết nối với thế hệ trẻ trong định hướng chung đối với cộng đồng. Vì vậy, duy trì tiếng Việt trong các gia đình Việt - Hàn không chỉ là lựa chọn giáo dục của phụ huynh, mà còn cần được xem xét trong mối quan hệ giữa gia đình, cộng đồng và chính sách hỗ trợ.

1. Tiếng Việt trong gia đình Việt - Hàn

Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn góp phần duy trì các mối quan hệ gia đình và truyền tải kinh nghiệm văn hóa giữa các thế hệ. Đối với trẻ em trong gia đình Việt - Hàn, tiếng Việt có thể giúp các em trò chuyện với ông bà, họ hàng tại Việt Nam, hiểu những câu chuyện gia đình và tiếp cận các giá trị văn hóa được truyền lại qua đời sống thường ngày.

Tuy nhiên, việc duy trì ngôn ngữ di sản , tức ngôn ngữ gắn với nguồn gốc gia đình nhưng không nhất thiết là ngôn ngữ chủ đạo của môi trường sống phụ thuộc vào nhiều điều kiện. Trẻ cần có cơ hội sử dụng tiếng Việt thường xuyên, được tiếp cận tài liệu phù hợp và nhận được sự hỗ trợ từ các thành viên trong gia đình. Nếu tiếng Việt chỉ xuất hiện trong những tình huống giao tiếp hạn chế, khả năng nghe, nói, đọc và viết của trẻ có thể phát triển không đồng đều.

Việc giáo dục tiếng Việt liên quan đến nhiều yếu tố: sự chủ động của người mẹ là người Việt, sự ủng hộ của người cha và gia đình bên phía Hàn Quốc, thái độ học tập của trẻ, cũng như sự hiện diện của các lớp tiếng Việt trong cộng đồng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của sự hỗ trợ từ cộng đồng và chính sách xã hội đối với việc duy trì song ngữ. [1] Kết quả trên cho thấy không nên xem việc duy trì tiếng Việt là trách nhiệm riêng của người mẹ hoặc một thành viên trong gia đình. Khả năng sử dụng ngôn ngữ của trẻ còn chịu ảnh hưởng từ môi trường giao tiếp, quan điểm của cha mẹ và cơ hội thực hành ngoài gia đình.

Bên cạnh đó, cần tránh đồng nhất năng lực ngôn ngữ với bản sắc văn hóa. Một đứa trẻ chưa thành thạo tiếng Việt không nhất thiết mất đi sự gắn bó với Việt Nam; ngược lại, việc biết tiếng Việt cũng không tự động bảo đảm trẻ có hiểu biết sâu sắc về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Điều quan trọng là tạo điều kiện để ngôn ngữ trở thành phương tiện giao tiếp có ý nghĩa, thay vì chỉ là một môn học bổ sung.

2. Từ Nghị quyết 23-NQ/TW đến chính sách hỗ trợ tiếng Việt cho thế hệ trẻ

Nghị quyết 23-NQ/TW tiếp tục khẳng định vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời nhấn mạnh việc phát huy nguồn lực cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa và tăng cường kết nối với thế hệ trẻ. Đối với vấn đề tiếng Việt tại Hàn Quốc, những định hướng này gợi mở yêu cầu chuyển từ việc khuyến khích các gia đình tự duy trì ngôn ngữ sang xây dựng môi trường hỗ trợ có sự tham gia của nhiều chủ thể. [2]

Về phía Việt Nam, Quyết định số 1373/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030” đã đề cập đến trách nhiệm phối hợp tổ chức lớp học tiếng Việt cho các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài. [3] Đây là một cơ sở chính sách quan trọng để xem xét việc phát triển các hoạt động dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng tại Hàn Quốc.

Ở phía Hàn Quốc, chính sách hỗ trợ gia đình đa văn hóa cũng cung cấp kinh nghiệm thực tiễn đáng tham khảo. Bộ Bình đẳng giới và Gia đình Hàn Quốc (MOGEF) xác định việc xây dựng môi trường song ngữ trong gia đình là một nội dung hỗ trợ, hướng tới việc sử dụng tự nhiên tiếng Hàn và ngôn ngữ mẹ đẻ trong đời sống gia đình. Các chương trình liên quan bao gồm hỗ trợ phát triển ngôn ngữ cho trẻ em và cung cấp thông tin, tư vấn cho gia đình đa văn hóa. [4]

Việc triển khai các lớp học tiếng Việt tại một số Family Center cũng cho thấy hỗ trợ song ngữ đã được đưa vào hoạt động cộng đồng. Chẳng hạn, cổng thông tin Danuri đăng tải các chương trình học tiếng Việt dành cho trẻ em thuộc gia đình đa văn hóa tại một số địa phương của Hàn Quốc. Tuy nhiên, những ví dụ này chỉ phản ánh hoạt động tại các trung tâm cụ thể, không đồng nghĩa mọi địa phương đều có chương trình hoặc mức độ hỗ trợ như nhau. [5] Đây là cơ sở thực tiễn cho thấy các thiết chế hỗ trợ gia đình có thể trở thành cầu nối giữa nhu cầu duy trì tiếng Việt trong mỗi gia đình với các hoạt động giáo dục được tổ chức tại cộng đồng. Tuy nhiên, sự hiện diện của các chương trình riêng lẻ chưa đủ để khẳng định cơ hội tiếp cận tiếng Việt đã đồng đều giữa các địa phương. Vì vậy, cần tiếp tục khảo sát nhu cầu của các gia đình, khả năng tiếp cận các lớp học và những khó khăn trong quá trình duy trì tiếng Việt của trẻ em thuộc các nhóm gia đình khác nhau.

Trên cơ sở đó, việc hỗ trợ tiếng Việt cho thế hệ trẻ trong các gia đình Việt–Hàn cần được triển khai theo hướng phối hợp giữa gia đình, cộng đồng và các cơ quan, tổ chức liên quan. Trước hết, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan đại diện Việt Nam, hội đoàn người Việt và các Family Center nhằm chia sẻ thông tin, học liệu và kinh nghiệm tổ chức hoạt động giáo dục tiếng Việt. Đồng thời, nội dung giảng dạy cần phù hợp với đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ em lớn lên trong môi trường song ngữ, kết hợp rèn luyện kỹ năng giao tiếp với truyện kể, văn học thiếu nhi và các hoạt động tìm hiểu văn hóa Việt Nam. Bên cạnh đó, việc khảo sát nhu cầu và điều kiện thực tế của từng nhóm gia đình là cần thiết để lựa chọn mô hình hỗ trợ phù hợp, thay vì áp dụng một phương thức thống nhất cho mọi đối tượng. Như vậy, định hướng chính sách chỉ có thể chuyển hóa thành hiệu quả thực tế khi được cụ thể hóa bằng các hình thức hỗ trợ thiết thực, có khả năng tiếp cận và đáp ứng nhu cầu đa dạng của cộng đồng. Duy trì tiếng Việt vì thế không nên chỉ được xem là trách nhiệm riêng của từng gia đình, mà cần được đặt trong một cơ chế hỗ trợ cộng đồng nhằm góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và củng cố mối liên hệ giữa thế hệ trẻ gốc Việt với Việt Nam.

3. Xây dựng môi trường tiếng Việt bền vững

Từ những định hướng chính sách và thực tiễn hỗ trợ đã nêu, vấn đề đặt ra là làm thế nào để chuyển các chủ trương khuyến khích duy trì tiếng Việt thành những hoạt động thiết thực, phù hợp với đời sống của các gia đình Việt–Hàn tại Hàn Quốc. Điều này đòi hỏi xây dựng môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên, trong đó gia đình giữ vai trò nền tảng, còn cộng đồng và các nguồn lực hỗ trợ khác tạo điều kiện để trẻ thực hành, phát triển và duy trì ngôn ngữ lâu dài.

Trong gia đình, cha mẹ có thể tạo cơ hội để trẻ tiếp xúc với tiếng Việt thông qua trò chuyện hằng ngày, đọc sách, kể chuyện và liên lạc thường xuyên với ông bà, họ hàng tại Việt Nam. Đáng chú ý, việc duy trì tiếng Việt không nên được xem là trách nhiệm riêng của người mẹ, mà cần có sự tham gia của người cha và các thành viên khác trong gia đình. Khi tiếng Việt được sử dụng và tôn trọng trong đời sống chung, trẻ sẽ có thêm cơ hội tiếp nhận ngôn ngữ này như một phần tự nhiên trong các mối quan hệ gia đình, thay vì chỉ coi đó là một môn học hoặc yêu cầu từ phía cha mẹ.

Trên nền tảng gia đình, các hội đoàn người Việt và lớp học tiếng Việt có thể mở rộng không gian thực hành ngôn ngữ cho trẻ. Những hoạt động như đọc sách, kể chuyện dân gian, trò chơi ngôn ngữ, biểu diễn nghệ thuật và giao lưu giữa các thế hệ vừa tạo cơ hội sử dụng tiếng Việt, vừa giúp trẻ tiếp cận văn hóa Việt Nam thông qua trải nghiệm cụ thể. Để đạt hiệu quả, nội dung và phương thức tổ chức cần phù hợp với độ tuổi, trình độ tiếng Việt và nhu cầu của từng nhóm trẻ, đồng thời khuyến khích các em chủ động giao tiếp thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.

Bên cạnh hình thức trực tiếp, công nghệ số có thể góp phần duy trì sự tiếp xúc với tiếng Việt thông qua học liệu trực tuyến, thư viện sách điện tử, video giáo dục và các hoạt động kết nối từ xa với người thân tại Việt Nam. Những công cụ này đặc biệt hữu ích khi gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận lớp học hoặc tài liệu phù hợp. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi nội dung có chất lượng, phù hợp với đặc điểm của người học và được kết hợp với tương tác thực tế. Do đó, việc phát triển học liệu số cần hướng tới hỗ trợ quá trình sử dụng ngôn ngữ trong đời sống, thay vì chỉ tăng thời lượng trẻ tiếp xúc với màn hình.

Để các hình thức hỗ trợ đáp ứng đúng nhu cầu, cần chú trọng thu thập thông tin và đánh giá hiệu quả triển khai. Khảo sát phụ huynh, giáo viên và trẻ em có thể giúp xác định những khó khăn trong việc học tiếng Việt, mức độ tiếp cận các lớp học, nhu cầu về học liệu và sự khác biệt giữa các nhóm gia đình. Trên cơ sở đó, các tổ chức liên quan có thể điều chỉnh nội dung, phương thức tổ chức và nguồn lực hỗ trợ cho phù hợp. Việc đánh giá cũng nên xem xét khả năng sử dụng tiếng Việt trong các tình huống thực tế, mức độ tham gia của trẻ và tính liên tục của hoạt động học tập, thay vì chỉ dựa vào số lượng lớp học hoặc số người đăng ký.

Cuối cùng, mọi nỗ lực duy trì tiếng Việt cần tôn trọng sự đa dạng trong lựa chọn ngôn ngữ và quá trình hình thành bản sắc của trẻ em trong các gia đình Việt–Hàn. Giáo dục song ngữ không nên đặt ra yêu cầu trẻ phải thể hiện bản sắc theo một khuôn mẫu cố định, mà cần mở rộng năng lực giao tiếp, tạo điều kiện để các em hiểu biết cả hai môi trường văn hóa và tự xây dựng mối liên hệ với mỗi bên gia đình. Xét từ góc độ này, duy trì tiếng Việt không chỉ là bảo tồn một ngôn ngữ, mà còn là tạo thêm nguồn lực để thế hệ trẻ kết nối với gia đình, di sản văn hóa và xã hội Việt Nam, đồng thời phát triển bản sắc đa văn hóa theo cách riêng của mình.

Kết luận

Giữ gìn tiếng Việt trong các gia đình Việt - Hàn tại Hàn Quốc là vấn đề giao thoa giữa giáo dục, văn hóa và chính sách cộng đồng. Tiếng Việt có thể giúp thế hệ trẻ duy trì quan hệ với gia đình, tiếp cận di sản văn hóa và mở rộng khả năng kết nối với Việt Nam. Tuy nhiên, việc duy trì ngôn ngữ không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng của từng gia đình, mà cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng và các thiết chế liên quan.

Nghị quyết 23-NQ/TW tạo cơ sở để đặt vấn đề này trong định hướng rộng hơn về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó việc gìn giữ tiếng Việt và tăng cường kết nối với thế hệ trẻ có ý nghĩa quan trọng. Kinh nghiệm từ chính sách hỗ trợ song ngữ của Hàn Quốc cho thấy vai trò của môi trường gia đình, các trung tâm hỗ trợ và chương trình cộng đồng trong việc tạo cơ hội sử dụng ngôn ngữ.

Trong thời gian tới, việc tăng cường phối hợp Việt Nam - Hàn Quốc, phát triển học liệu phù hợp và khảo sát nhu cầu thực tế của cộng đồng có thể là những hướng đi cần được nghiên cứu và thúc đẩy. Khi tiếng Việt được duy trì bằng những trải nghiệm giao tiếp có ý nghĩa, ngôn ngữ không chỉ kết nối các thế hệ trong gia đình mà còn góp phần nuôi dưỡng quan hệ văn hóa giữa cộng đồng người Việt tại Hàn Quốc với quê hương. 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Jiyoung Oh, Haejeon Kim, Wooyong Jeun (2018), A case study on the bilingual education of the Korean-Vietnamese multicultural families: Focusing on the necessary factors for Vietnamese education. Multicultural Education Studies, 11(4), 55–85. https://doi.org/10.14328/MES.2018.12.31.55

[2] [X] Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, Hệ thống tư liệu Văn kiện Đảng, https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-23-nq-tw-ngay-02-8-2026-cua-bo-chinh-tri-ve-cong-tac-nguoi-viet-nam-o-nuoc-ngoai.html?categoryId=102000092 

[3] Thủ tướng Chính phủ (2021), Quyết định số 1373/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021–2030”, Thư viện Pháp luật, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Quyet-dinh-1373-QD-TTg-2021-De-an-Xay-dung-xa-hoi-hoc-tap-2021-2030-483017.aspx

[4] Ministry of Gender Equality and Family, Republic of Korea, Policies for Multicultural Families; https://www.mogef.go.kr/eng/pc/eng_pc_f006.do

[5] Cổng thông tin Danuri, hệ thống thông tin hỗ trợ gia đình đa văn hóa Hàn Quốc, Chương trình học song ngữ tại các Family Center; https://www.liveinkorea.kr/VNM/index.do