Trật tự quốc tế đang trải qua một “bước ngoặt thời đại” (Zeitenwende), được đánh dấu bằng sự xói mòn của mô hình đơn cực do phương Tây dẫn dắt và sự định hình của một cấu trúc đa cực phức tạp [1], với ba cuộc khủng hoảng nền tảng diễn ra đồng thời và tác động lẫn nhau gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược [2]. Đồng thời, các diễn đàn đa phương trở thành không gian chiến lược để các nước đang phát triển gia tăng vị thế và bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc.

Tình hữu nghị giữa Việt Nam và Ấn Độ hiện nay được vun đắp từ những năm 50 của thế kỷ trước thông qua mối quan hệ truyền thống gắn bó có nguồn gốc lịch sử từ cuộc đấu tranh chung chống thực dân, đồng thời được thể hiện qua các khuôn khổ đa phương theo tinh thần Bandung. Bài viết phân tích các văn kiện cấp cao nền tảng nhằm nhận diện sự thay đổi của diễn ngôn và cam kết về vấn đề đa phương giữa hai nước.

Tuyên bố chung năm 2016: Đặt nền tảng cho phối hợp đa phương

Tuyên bố chung nhân chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Narendra Modi ngày 03/9/2016 không chỉ xác lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện mà còn đặt nền tảng cho phối hợp đa phương trong giai đoạn mới [3]. Trước hết, hai bên nhất trí tăng cường hợp tác tại Liên hợp quốc (UN), Phong trào Không liên kết (NAM), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), ASEAN và các cơ chế liên quan như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+), Cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Á – Âu (ASEM) cùng các cơ chế tiểu vùng. Đồng thời, hai bên nhấn mạnh sự cần thiết cải tổ UN và mở rộng Hội đồng Bảo an; đồng thời ủng hộ lẫn nhau ứng cử ghế ủy viên không thường trực - Việt Nam nhiệm kỳ 2020 - 2021 và Ấn Độ nhiệm kỳ 2021 – 2022. Tuyên bố chung cũng ghi nhận vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Ấn Độ của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018 và sự hỗ trợ của Ấn Độ trong khuôn khổ Hợp tác Mekong - sông Hằng. Như vậy, phối hợp trên các diễn đàn đa phương của hai nước được triển khai đồng thời trên cả ba cấp độ toàn cầu, khu vực và tiểu vùng.

Tầm nhìn chung năm 2020: Xác lập lập trường chung

Tầm nhìn chung vì Hòa bình, Thịnh vượng và Con người, thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến ngày 21/12/2020, đánh dấu bước chuyển từ liệt kê các diễn đàn hai nước tăng cường phối hợp sang xác lập lập trường chung [4]. Tuyên bố khẳng định hai bên đồng thời tích cực thúc đẩy chủ nghĩa đa phương cải tổ nhằm làm cho các tổ chức quốc tế, bao gồm Hội đồng Bảo an, mang tính đại diện hơn. Đây là lần đầu tiên khái niệm cốt lõi trong diễn ngôn đa phương của Ấn Độ được đưa vào một văn kiện song phương với Việt Nam. Tuyên bố còn xác định thúc đẩy đồng thuận quốc tế để sớm thông qua Công ước toàn diện về chống khủng bố quốc tế; kết nối AOIP với IPOI trên cơ sở vai trò trung tâm của ASEAN; ghi nhận triển vọng Việt Nam tham gia Liên minh Năng lượng mặt trời quốc tế và Liên minh vì hạ tầng chống chịu thiên tai.

Tuyên bố chung năm 2024: Chuyển cam kết thành lộ trình

Tuyên bố chung nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Thủ tướng Phạm Minh Chính tháng 8/2024, đi kèm Chương trình hành động giai đoạn 2024 - 2028, tiếp tục khẳng định hai bên tăng cường hợp tác và ủng hộ lẫn nhau tại tất cả các diễn đàn quốc tế [5]. Ở tầng khu vực, hai bên ủng hộ tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ASEAN - Ấn Độ và hoan nghênh Tuyên bố chung ASEAN - Ấn Độ về hợp tác thực hiện AOIP, coi đây là cơ sở gắn kết Tầm nhìn này với IPOI. Điểm mới của văn kiện năm 2024 là chuyển các cam kết đa phương thành lộ trình có thời hạn, tạo cơ chế theo dõi và đánh giá kết quả.

Tuyên bố chung năm 2026: Tiếng nói chung cho khối Phương Nam toàn cầu

 

Tuyên bố chung ngày 06/5/2026 về Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường là văn kiện có hàm lượng đa phương cao nhất từ trước tới nay [6]. Hai bên nhấn mạnh sự gia tăng tương đồng chiến lược nhằm thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế và kêu gọi tăng cường tiếng nói, vai trò của khối phương Nam toàn cầu trong quản trị toàn cầu; đồng thời ủng hộ mạnh mẽ cải tổ các tổ chức quốc tế, trong đó có Hội đồng Bảo an. Đặc biệt, nhóm BRICS lần đầu tiên được đưa vào Tuyên bố chung song phương, trong đó Việt Nam hoan nghênh nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS 2026 của Ấn Độ, còn Ấn Độ ủng hộ vai trò Nước đối tác BRICS của Việt Nam. BRICS hiện là cơ chế tập hợp lực lượng tiêu biểu của khối Phương Nam toàn cầu trong tái cấu trúc quản trị kinh tế - tài chính quốc tế.

Tuyên bố cũng ghi nhận Việt Nam tham gia IPOI, thúc đẩy sự tương hỗ giữa Sáng kiến này với AOIP và hợp tác trong Năm hợp tác biển ASEAN - Ấn Độ 2026; xác định Việt Nam là một trụ cột trong Chính sách Hành động hướng Đông, tầm nhìn MAHASAGAR và tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Ấn Độ. Sự phối hợp tại các diễn đàn đa phương còn mở rộng sang lĩnh vực kỹ thuật và liên nghị viện: đồng chủ trì Nhóm chuyên gia về an ninh mạng của Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng chu kỳ 2027 - 2030; phối hợp tại Liên minh Nghị viện thế giới và Hội đồng Liên nghị viện ASEAN.
Ba xu hướng trong phối hợp đa phương giai đoạn 2016 – 2026

Trong giai đoạn 2016 – 2026, thông qua sự phối hợp tại các diễn đàn đa phương được nêu trong các Tuyên bố chung có ba xu hướng. Trước hết, sự dịch chuyển về diễn ngôn từ vai trò của “các nước đang phát triển” (2016) sang “phương Nam toàn cầu” (2026). Ngoài ra, hai nước có sự điều chỉnh trong hình thức phối hợp từ ủng hộ lẫn nhau trong ứng cử vị trí tại UN sang xây dựng lập trường chung, rồi đến đồng chủ trì và đồng triển khai sáng kiến. Cuối cùng, hai nước nỗ lực mở rộng không gian từ UN và ASEAN sang các cơ chế tiểu đa phương và các liên minh chức năng về năng lượng, khí hậu, hạ tầng và an ninh mạng.

Kết luận

Thông qua tuyên bố chung Việt Nam – Ấn Độ giai đoạn 2016 – 2026, hợp tác đa phương theo thời gian đã trở thành một trụ cột có nội hàm chính trị rõ ràng, gắn với mục tiêu chiến lược của hai quốc gia. Tuyên bố chung năm 2026 chính thức đưa mệnh đề “tăng cường tiếng nói và vai trò của khối Phương Nam toàn cầu” vào một văn kiện song phương, cùng với việc lần đầu ghi nhận hợp tác trong khuôn khổ BRICS, phản ánh sự trưởng thành trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường. Tuy nhiên, tiếng nói chung giữa hai nước vẫn đang trong quá trình định hình. Sự bất đối xứng về quy mô và tham vọng giữa hai nước, cùng thực tế phần lớn nội dung phối hợp mới dừng ở cam kết chính trị mà chưa có cơ chế triển khai thường xuyên, khiến tiềm năng hợp tác chưa được khai thác tương xứng.


Tài liệu tham khảo

[1] Rewizorski, M., & Cooper, A. F. (2025). Global governance and the political South: Continuity and change in and beyond the BRICS. Routledge.

[2] Tô Lâm. (2026). Toàn văn bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 [Bài phát biểu]. Học viện Chính trị Công an nhân dân. https://hvctcand.bocongan.gov.vn/toan-van-bai-phat-bieu-dan-de-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tai-doi-thoai-shangri-la-lan-thu-23-8647

[3] Ministry of External Affairs, Government of India. (2016). Joint statement between India and Vietnam during the visit of Prime Minister Narendra Modi to Vietnam (September 3, 2016). https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/27362/Joint_Statement_between_India_and_Vietnam_during_the_visit_of_Prime_Minister_to_Vietnam

[4] Ministry of External Affairs, Government of India. (2020). India - Vietnam Joint Vision for Peace, Prosperity and People (December 21, 2020). https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/33324/India__Vietnam_Joint_Vision_for_Peace_Prosperity_and_People

[5] Ministry of External Affairs, Government of India. (2024). Joint statement on strengthening the Comprehensive Strategic Partnership between India and Viet Nam (August 1, 2024). https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/38069/Joint_Statement_on_Strengthening_of_the_Comprehensive_Strategic_Partnership_Between_the_Republic_of_India_and_the_Socialist_Republic_of_Viet_Nam

[6] Ministry of External Affairs, Government of India. (2026). Joint Statement on Enhanced Comprehensive Strategic Partnership between the Republic of India and the Socialist Republic of Vietnam (May 06, 2026). https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/41108/Joint_Statement_on_Enhanced_Comprehensive_Strategic_Partnership_between_the_Republic_of_India_and_the_Socialist_Republic_of_Vietnam_May_06_2026