Trong suốt thế kỷ XX, đặc biệt là giai đoạn Chiến tranh Lạnh, hoạt động buôn bán vũ khí toàn cầu chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai siêu cường Hoa Kỳ và Liên Xô, vũ khí trở thành công cụ quan trọng để mở rộng ảnh hưởng chính trị và củng cố các liên minh quân sự. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, thị trường vũ khí thế giới trải qua giai đoạn tái cơ cấu, về phía Hoa Kỳ dần khẳng định vị thế của một nhà cung cấp vũ khí hàng đầu nhờ năng lực công nghệ và quy mô công nghiệp quốc phòng. Bước sang thế kỷ XXI, hoạt động buôn bán vũ khí toàn cầu tiếp tục phát triển mạnh, trong đó Hoa Kỳ duy trì và củng cố vị thế là quốc gia xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới. Cùng với việc mở rộng thị trường, Hoa Kỳ không ngừng điều chỉnh chính sách xuất khẩu vũ khí nhằm đáp ứng các mục tiêu kinh tế, quân sự và đối ngoại. Những thay đổi trong chính sách này đã tạo ra nhiều tác động đáng chú ý đối với các mối quan hệ song phương và môi trường an ninh khu vực.

Trên cơ sở đó, cuốn sách “Xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI”, do TS. Nguyễn Lan Hương chủ biên, được biên soạn và xuất bản năm 2019 nhằm phân tích thực trạng xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ, hệ thống pháp luật và cơ chế kiểm soát xuất khẩu, sự điều chỉnh chính sách qua các đời tổng thống Mỹ, đồng thời đánh giá tác động của các chính sách này đối với quan hệ quốc tế và Việt Nam.

Cuốn sách được kết cấu thành 8 chương, triển khai từ bối cảnh chung của thị trường vũ khí thế giới đến các vấn đề cụ thể liên quan đến chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ.

Chương 1: Thực trạng xuất khẩu vũ khí toàn cầu đầu thế kỷ XXI": trình bày tình hình xuất khẩu vũ khí trên thế giới, các thị trường cung cấp vũ khí chủ yếu, xu hướng dịch chuyển của các dòng vũ khí và những nhân tố thúc đẩy sự gia tăng xuất khẩu vũ khí toàn cầu.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI: tập trung giới thiệu vị thế dẫn đầu của Hoa Kỳ trên thị trường vũ khí quốc tế, cơ cấu thị trường xuất khẩu và đặc điểm các khu vực nhập khẩu vũ khí chủ yếu của Hoa Kỳ.

Chương 3: Ngành công nghiệp quốc phòng của Hoa Kỳ: nêu vai trò, lịch sử phát triển và hoạt động của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ, đồng thời đề cập đến những khó khăn và thách thức mà ngành này đang phải đối mặt.

Chương 4: Luật và quy định kiểm soát xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ: hệ thống hóa quá trình hình thành hệ thống pháp luật, các nguyên tắc cơ bản, cơ quan quản lý và quy trình kiểm soát hoạt động xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ.

Chương 5: Hoa Kỳ và các quy định kiểm soát xuất khẩu vũ khí quốc tế: phân tích các cơ chế kiểm soát xuất khẩu vũ khí đa phương, Hiệp ước Buôn bán Vũ khí (ATT) và vai trò của Hoa Kỳ trong các nỗ lực kiểm soát buôn bán vũ khí trên phạm vi quốc tế.

Chương 6: Chính sách xuất khẩu vũ khí của các chính quyền Hoa Kỳ: chỉ ragiới thiệu những thay đổi trong chính sách xuất khẩu vũ khí dưới các đời tổng thống Hoa Kỳ, từ Cchính quyền Tổng thống Clinton, Obama đến Trump, cùng một số trường hợp điển hình trong thực tiễn triển khai chính sách.

Chương 7: Chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đối với Việt Nam: Trình bày quá trình thay đổi chính sách của Hoa Kỳ đối với Việt Nam, đồng thời khái quát những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam trong việc tiếp cận nguồn vũ khí từ Hoa Kỳ.

Chương 8: Triển vọng chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ: Đánh giá tổng thể về chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ, các nhân tố tác động đến quá trình hoạch định chính sách và những xu hướng phát triển trong tương lai.

Đáng chú ý, cuốn sách dành một chương để nghiên cứu chính sách xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ đối với Việt Nam nhằm cung cấp những đánh giá cụ thể về quá trình thay đổi chính sách của Hoa Kỳ cũng như ý nghĩa của hợp tác an ninh - quốc phòng trong quan hệ song phương hiện nay. Có thể nói, với cách tiếp cận có hệ thống và nội dung toàn diện, đây là tài liệu giúp độc giả có thêm cơ sở để nhận diện rõ hơn mối liên hệ giữa chính sách xuất khẩu vũ khí với các mục tiêu chiến lược đối ngoại và an ninh của Hoa Kỳ trên trường quốc tế./.