Từ điển giải thích thuật ngữ báo chí do TS. Quách Thị Gấm chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội phát hành năm 2026. Sách dày 420 trang, khổ 14,5 × 20,5 cm, chỉ số ISBN: 978-604-364-958-1. Đây là cuốn từ điển giải thích thuật ngữ báo chí đầu tiên được xuất bản chính thức ở Việt Nam, tập hợp và giải thích có hệ thống các thuật ngữ thuộc lĩnh vực báo chí, nhằm phục vụ nhu cầu tra cứu, nghiên cứu, giảng dạy, học tập và hoạt động nghề nghiệp.

Sự ra đời của cuốn từ điển gắn với thực tế hệ thống thuật ngữ báo chí những năm gần đây phát triển khá nhanh. Bên cạnh những thuật ngữ đã được sử dụng ổn định, nhiều khái niệm mới xuất hiện cùng với những thay đổi về công nghệ, phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Không ít thuật ngữ được tiếp nhận từ nước ngoài, có trường hợp tồn tại những cách gọi hoặc cách hiểu chưa thật thống nhất. Trong khi đó, việc tra cứu thuật ngữ báo chí trước đây chủ yếu dựa vào giáo trình, chuyên khảo hoặc những tài liệu thuộc các lĩnh vực có liên quan. Vì vậy, việc có một công trình tra cứu chuyên biệt về thuật ngữ báo chí là cần thiết.

Một vấn đề quan trọng của việc biên soạn từ điển thuật ngữ chuyên ngành là xây dựng bảng từ. Thuật ngữ báo chí không phải là một hệ thống hoàn toàn khép kín mà có sự giao thoa với nhiều lĩnh vực, nhất là truyền thông, công nghệ thông tin, quan hệ công chúng, quảng cáo... Do đó, việc lựa chọn mục từ vừa phải bảo đảm phản ánh được những khái niệm cơ bản của báo chí, vừa phải tính đến những thuật ngữ mới đang được sử dụng trong nghiên cứu và hoạt động nghề nghiệp. Vì thế, bảng từ của từ điển điển này không chỉ bao quát lớp thuật ngữ tương đối ổn định mà còn phản ánh phần nào sự vận động của báo chí trong bối cảnh hiện nay.

Nếu bảng từ cho thấy phạm vi tri thức mà cuốn từ điển hướng tới thì lời giải thích là phần trực tiếp giúp người đọc tiếp cận nội dung của từng thuật ngữ. Với từ điển chuyên ngành, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải thích đúng mà còn phải xác định được những nét cơ bản, đủ để nhận diện khái niệm và phân biệt với những khái niệm có liên quan. Có những thuật ngữ đã được sử dụng khá phổ biến nhưng cách hiểu chưa thật thống nhất; lại có những thuật ngữ mới được tiếp nhận, nội hàm vẫn đang tiếp tục được xác lập trong thực tiễn. Việc tập hợp và giải thích các thuật ngữ trong một công trình tra cứu vì vậy có ý nghĩa thiết thực đối với việc xác định và sử dụng khái niệm chuyên môn.

Cuốn từ điển còn có ý nghĩa trong việc góp phần hướng tới sự thống nhất trong sử dụng thuật ngữ báo chí. Thuật ngữ là phương tiện biểu đạt khái niệm chuyên môn; một thuật ngữ được hiểu khác nhau có thể dẫn đến những cách diễn giải khác nhau về cùng một vấn đề. Việc tập hợp, xác định nội dung khái niệm và đưa ra lời giải thích trong một công trình chuyên biệt vì thế không chỉ đáp ứng nhu cầu tra cứu mà còn tạo cơ sở tham chiếu cho việc sử dụng thuật ngữ trong nghiên cứu và đào tạo.

Ở phương diện từ điển học, sự xuất hiện của Từ điển giải thích thuật ngữ báo chí đã bổ sung thêm một công trình tra cứu vào hệ thống từ điển chuyên ngành ở Việt Nam. Nhiều lĩnh vực khoa học đã có những từ điển thuật ngữ riêng; tuy nhiên, đối với báo chí, đây là lần đầu tiên hệ thống thuật ngữ của ngành được tập hợp và giải thích trong một cuốn từ điển chuyên biệt được xuất bản chính thức. Điều này vừa cho thấy nhu cầu của bản thân ngành báo chí, vừa phản ánh xu hướng chuyên sâu hóa trong hoạt động biên soạn từ điển.

Là cuốn từ điển giải thích thuật ngữ báo chí đầu tiên ở Việt Nam, công trình tạo ra một cơ sở ban đầu để hệ thống thuật ngữ của lĩnh vực này tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện. Báo chí và truyền thông vẫn đang vận động nhanh; cùng với sự phát triển của công nghệ và những hình thức truyền thông mới, chắc chắn sẽ còn xuất hiện thêm nhiều thuật ngữ và cách hiểu mới. Bởi vậy, công trình không chỉ đáp ứng nhu cầu tra cứu trước mắt mà còn có thể trở thành điểm tham chiếu cho những nghiên cứu và lần bổ sung tiếp theo.

Với những nội dung trên, Từ điển giải thích thuật ngữ báo chí là tài liệu tra cứu hữu ích đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên, học viên thuộc lĩnh vực báo chí – truyền thông, những người trực tiếp hoạt động báo chí và bạn đọc quan tâm. Việc xuất bản cuốn từ điển giải thích thuật ngữ báo chí đầu tiên ở Việt Nam đã bổ sung một công cụ tra cứu chuyên ngành còn thiếu, đồng thời góp phần hệ thống hóa, giải thích và từng bước thống nhất cách sử dụng thuật ngữ báo chí trong nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn nghề nghiệp.