Tham gia trưng bày cùng Nhà Xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, không gian trưng bày của Viện Nam Bộ không chỉ nhìn lại chặng đường phát triển của một đơn vị nghiên cứu mà còn phản ánh tư duy đổi mới của Viện trong việc kết nối nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển vùng, đưa tri thức hàn lâm đến gần hơn với công chúng và từng bước hình thành hệ sinh thái tri thức số phục vụ xã hội.

Khẳng định vai trò của một trung tâm nghiên cứu liên ngành về Nam Bộ

Trong hệ thống các viện nghiên cứu chuyên ngành của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm), Viện Nam Bộ đảm nhiệm một sứ mệnh riêng: nghiên cứu toàn diện vùng Nam Bộ dưới góc nhìn liên ngành. Đây là khu vực có vị trí đặc biệt về kinh tế, văn hóa, lịch sử, đối ngoại và hội nhập, đồng thời cũng là nơi đang đặt ra nhiều vấn đề mới về phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, đô thị hóa, bảo tồn di sản và chuyển dịch xã hội.

Xuất phát từ đặc thù đó, hoạt động nghiên cứu của Viện không chỉ hướng tới làm sáng tỏ các giá trị lịch sử, văn hóa và con người Nam Bộ, mà còn tập trung cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển vùng. Hàng nghìn công trình nghiên cứu, hàng trăm đầu sách, tạp chí khoa học cùng nhiều kết quả tư vấn chính sách được tích lũy trong hơn 51 năm qua đã góp phần khẳng định vị thế của Viện như một trung tâm nghiên cứu liên ngành có uy tín trong hệ thống Viện Hàn lâm.

Chính vì vậy, thông điệp đầu tiên mà không gian trưng bày muốn truyền tải không nằm ở những con số thành tích, mà ở việc khẳng định vai trò của khoa học xã hội trong nhận diện tiềm năng, giải quyết các vấn đề phát triển và đồng hành cùng sự phát triển bền vững của vùng Nam Bộ.

Mỗi cụm trưng bày phản ánh một định hướng phát triển

Khác với cách trưng bày theo trình tự thời gian hay theo thành tích, Viện Khoa Nam Bộ lựa chọn tổ chức không gian theo các nhóm nội dung phản ánh định hướng phát triển của đơn vị.

Cụm “51 năm hình thành và phát triển” không chỉ kể câu chuyện lịch sử của Viện mà còn khẳng định sự kế thừa liên tục của các thế hệ nhà khoa học trong xây dựng nền tảng tri thức về Nam Bộ.

Cụm “Tri thức - Khoa học - Sáng tạo” giới thiệu cơ cấu tổ chức, hệ thống thư viện, tạp chí khoa học và các nguồn lực nghiên cứu. Đây là thông điệp về việc đầu tư cho hạ tầng tri thức - yếu tố cốt lõi để hình thành các sản phẩm khoa học có chất lượng và tạo dựng môi trường học thuật hiện đại.

Các cụm chuyên đề về khảo cổ học, lịch sử, di sản văn hóa, nghiên cứu dân tộc thiểu số và phát triển vùng cho thấy cách tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu khoa học xã hội. Những hiện vật khảo cổ, bản đồ, tư liệu, hình ảnh khảo sát và công trình nghiên cứu được giới thiệu không chỉ phản ánh thành tựu nghiên cứu mà còn minh chứng cho quá trình chuyển hóa tri thức thành các luận cứ khoa học phục vụ bảo tồn di sản, phát huy bản sắc văn hóa và hoạch định chính sách phát triển.

Đặc biệt, khu vực giới thiệu các xuất bản phẩm khoa học, tạp chí chuyên ngành và những công trình nghiên cứu tiêu biểu thể hiện rõ quan điểm của Viện: giá trị của nghiên cứu khoa học không chỉ được đo bằng số lượng công bố mà còn ở khả năng lan tỏa tri thức đến cộng đồng, góp phần nâng cao nhận thức xã hội và hỗ trợ quá trình ra quyết định của các cấp quản lý.

Từ trưng bày đến hệ sinh thái tri thức số

Nếu trước đây, các kết quả nghiên cứu chủ yếu hiện diện trong các báo cáo khoa học hoặc các thư viện chuyên ngành, thì hôm nay, Viện Nam Bộ đang từng bước thay đổi cách thức truyền tải tri thức.

Việc đưa hiện vật, tư liệu, sách, tạp chí và dữ liệu nghiên cứu vào cùng một không gian mở cho thấy định hướng phát triển mới của Viện: biến các kết quả nghiên cứu thành nguồn tài nguyên tri thức có thể tiếp cận, khai thác và chia sẻ rộng rãi.

Đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng chuyển đổi số của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trong đó dữ liệu khoa học, di sản tư liệu và các sản phẩm nghiên cứu sẽ từng bước được số hóa, kết nối và tích hợp thành các cơ sở dữ liệu dùng chung, phục vụ hiệu quả hơn cho nghiên cứu, quản lý, giáo dục và truyền thông khoa học.

Ở góc độ đó, "Dòng chảy tri thức - Kiến tạo tương lai" không chỉ là một cuộc trưng bày mà còn là tuyên ngôn về cách tiếp cận mới của Nam Bộ đối với hoạt động nghiên cứu khoa học: lấy thực tiễn phát triển vùng làm đối tượng nghiên cứu, lấy tri thức làm nền tảng tư vấn chính sách, lấy chuyển đổi số làm động lực đổi mới và lấy việc lan tỏa giá trị khoa học đến cộng đồng làm một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá hiệu quả hoạt động của đơn vị.

Hơn cả việc giới thiệu những thành tựu đã đạt được, không gian trưng bày thể hiện quyết tâm của Viện Nam Bộ trong việc tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm nghiên cứu liên ngành hàng đầu về Nam Bộ, đồng hành cùng Viện Hàn lâm xây dựng hệ sinh thái tri thức mở, góp phần phát huy giá trị của khoa học xã hội và nhân văn trong sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững của đất nước./.