Hội nghị do đồng chí Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo về dữ liệu chủ trì với sự tham dự của các đồng chí Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; thành viên Ban Chỉ đạo; lãnh đạo các đơn vị thuộc và trực thuộc Viện Hàn lâm; đại diện Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) cùng các đơn vị phối hợp triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu.

Nhận diện đúng thực trạng để xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất

Tại Hội nghị, đại diện Tập đoàn VNPT đã báo cáo kết quả khảo sát hiện trạng dữ liệu của Viện Hàn lâm. Báo cáo cho thấy, trong những năm qua, nhiều đơn vị đã chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, từng bước xây dựng các kho dữ liệu điện tử và triển khai số hóa tài liệu. Tuy nhiên, dữ liệu vẫn còn phân tán, chưa thống nhất về tiêu chuẩn, thiếu khả năng kết nối và chia sẻ giữa các hệ thống, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và sử dụng trong công tác quản lý, nghiên cứu khoa học và tư vấn chính sách.

Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ số hóa của toàn Viện Hàn lâm còn thấp, trong khi khối lượng tài liệu chưa được số hóa còn rất lớn. Dữ liệu đang được lưu trữ dưới nhiều định dạng khác nhau, thiếu hệ thống quản trị tập trung và bộ tiêu chuẩn thống nhất. Đây được xác định là một trong những điểm nghẽn lớn đối với quá trình chuyển đổi số, đồng thời làm hạn chế khả năng phát huy giá trị của nguồn tư liệu khoa học xã hội và nhân văn được tích lũy qua nhiều thế hệ cán bộ nghiên cứu.

Trên cơ sở kết quả khảo sát, VNPT đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể của Viện Hàn lâm theo hướng tích hợp các hệ thống hiện có; xây dựng khung quản trị, cơ sở dữ liệu dùng chung, quy chế chia sẻ, khai thác dữ liệu và lộ trình số hóa theo từng nhóm nghiệp vụ. Mục tiêu hướng tới là hình thành kho dữ liệu tập trung, có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, nghiên cứu khoa học, đào tạo và tư vấn chính sách trong giai đoạn phát triển mới.

Thảo luận tại Hội nghị, các đại biểu tập trung phân tích những khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý, số hóa và khai thác dữ liệu; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng cơ chế phối hợp giữa các đơn vị trong toàn hệ thống. Các ý kiến thống nhất cho rằng, bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được, việc xây dựng cơ sở dữ liệu của Viện Hàn lâm vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ, từ khối lượng tài liệu cần số hóa rất lớn, dữ liệu lưu trữ phân tán ở nhiều đơn vị đến việc thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và khả năng tích hợp giữa các hệ thống phần mềm. Việc nhận diện đầy đủ thực trạng không chỉ giúp xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp, từng bước hình thành hệ thống dữ liệu tập trung, hiện đại và đồng bộ trong toàn Viện Hàn lâm.

Dữ liệu là hạ tầng chiến lược, tạo nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, GS.TS. Lê Văn Lợi đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc của Văn phòng Viện Hàn lâm, Tập đoàn VNPT và các đơn vị liên quan trong quá trình khảo sát, đánh giá hiện trạng dữ liệu của toàn hệ thống. Theo đồng chí, đây là lần đầu tiên Viện Hàn lâm có được bức tranh tương đối toàn diện về thực trạng dữ liệu, qua đó nhận diện rõ những kết quả đạt được, những hạn chế, tồn tại cũng như các nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung triển khai trong thời gian tới.

Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, dữ liệu không còn đơn thuần là sản phẩm của ứng dụng công nghệ thông tin mà đã trở thành một nguồn tài nguyên chiến lược, là "hạ tầng mềm" quyết định hiệu quả quản trị và năng lực phát triển của mỗi cơ quan, tổ chức. Đối với Viện Hàn lâm, dữ liệu chính là nền tảng để tích lũy, bảo tồn và phát huy giá trị tri thức; đồng thời tạo cơ sở nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, tăng cường năng lực tư vấn, tham mưu chính sách phục vụ Đảng và Nhà nước. Trong xu thế xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, Viện Hàn lâm cần chủ động tham gia bằng việc xây dựng hệ thống dữ liệu khoa học đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, điều quan trọng nhất hiện nay là phải tạo sự thống nhất về nhận thức trong toàn hệ thống. Công tác dữ liệu không phải là nhiệm vụ riêng của Văn phòng hay bộ phận công nghệ thông tin mà là trách nhiệm của tất cả các đơn vị, trong đó người đứng đầu giữ vai trò quyết định. Mỗi thủ trưởng đơn vị phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, nắm chắc hiện trạng dữ liệu của đơn vị mình; tổ chức rà soát, chuẩn hóa, số hóa và chịu trách nhiệm trước lãnh đạo Viện Hàn lâm về chất lượng cũng như tiến độ thực hiện. Dữ liệu phải được coi là tài sản của đơn vị, là nguồn lực phục vụ nghiên cứu, quản trị và phát triển, chứ không chỉ là hồ sơ lưu trữ hành chính.

Để tạo nền tảng triển khai đồng bộ, Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu ngay sau Hội nghị, các đơn vị khẩn trương rà soát toàn bộ dữ liệu hiện có; phân loại rõ dữ liệu đã số hóa, chưa số hóa và cần chuẩn hóa; xây dựng kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn với lộ trình cụ thể, bảo đảm việc rà soát được thực hiện thực chất, chính xác, làm cơ sở xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể của Viện Hàn lâm. Đồng thời, Văn phòng Viện Hàn lâm chủ trì, phối hợp với các đơn vị chuyên môn và Tập đoàn VNPT khẩn trương xây dựng bộ tiêu chuẩn chung về số hóa và quản trị dữ liệu, bảo đảm mọi dữ liệu được tạo lập đều có khả năng kết nối, tích hợp và khai thác trên cùng một nền tảng.

Nhấn mạnh yêu cầu phát huy tối đa nội lực, GS.TS. Lê Văn Lợi cho biết toàn hệ thống đã được đầu tư thiết bị phục vụ số hóa và cần khai thác hiệu quả năng lực hiện có, không trông chờ hoàn toàn vào việc thuê dịch vụ hoặc bố trí thêm kinh phí. Theo đồng chí, điều quan trọng nhất lúc này là chuẩn bị đầy đủ về dữ liệu, quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn nhân lực để khi có điều kiện có thể triển khai đồng bộ với quy mô lớn. Cùng với đó, toàn bộ dữ liệu sau khi được chuẩn hóa phải từng bước đưa vào quản lý tập trung trên hệ thống dùng chung của Viện Hàn lâm, bảo đảm khả năng chia sẻ, cập nhật và khai thác thống nhất, tạo nền tảng cho việc phát triển các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thời gian tới.

Kết luận Hội nghị, Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu Văn phòng Viện Hàn lâm khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch triển khai các hoạt động về dữ liệu, cụ thể hóa từng nhiệm vụ, từng sản phẩm và từng mốc thời gian trong Kế hoạch hành động cao điểm 100 ngày; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong quá trình thực hiện. Đồng chí nhấn mạnh, mặc dù trước mắt còn nhiều khó khăn về nguồn lực và hạ tầng kỹ thuật, song đây không phải là lý do để chậm trễ. Điều quan trọng là phải chuẩn bị đầy đủ về thể chế, quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và dữ liệu ban đầu để sẵn sàng triển khai đồng bộ khi các điều kiện được bảo đảm.

Hội nghị thống nhất triển khai Kế hoạch hành động cao điểm 100 ngày với mục tiêu hoàn thiện khung quản trị dữ liệu, xây dựng từ điển dữ liệu dùng chung, ban hành quy chế quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu; từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu tổng thể của Viện Hàn lâm trên các lĩnh vực quản trị, nghiên cứu khoa học, đào tạo, thư viện, tạp chí, bảo tàng và công tác đảng. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Viện Hàn lâm hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách và đóng góp hiệu quả hơn vào sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số./.