Cơ cấu ứng cử

Một số đảng phái và chính trị gia đang được đặc biệt chú ý trong cuộc bầu cử. Nổi bật là ông Balendra Shah, cựu thị trưởng 35 tuổi của Kathmandu và từng làmột rapper. Ông đang tranh cử tại khu vực Jhapa-5, nơi vốn được xem là “thành trì” của cựu Thủ tướng KP Sharma Oli, người vừatừ chức vào tháng 9 năm ngoái trước làn sóng bất mãn của công chúng liên quan đến tham nhũng và bất bình đẳng xã hội.

Ông Shah đại diện cho Đảng Rastriya Swatantra (RSP), đảng đứng thứ tư trong tổng tuyển cử năm 2022 nhưng được nhiều nhà phân tích dự đoán sẽ cải thiện đáng kể vị thế trong lần bầu cử này;đồng thời, ông được xemlà ứng cử viên tiềm năngcủa RSP cho vị trí thủ tướng. Bên cạnh đó, Đảng Quốc đại Nepal đã bầu ông Gagan Thapa (49 tuổi) làm lãnh đạo thay cho cựu Thủ tướng Sher Bahadur Deuba, và được đánh giá là một đối thủ đáng gờm. Các lực lượng chính trị lớn khác bao gồm Đảng Cộng sản Nepal- Thống nhất Marxist Leninist (CPN -UML) doKP Sharma Oli lãnh đạo,đảng giành nhiều ghế nhất trong kỳ bầu cử trước, và Đảng Cộng sản Nepal- Trung tâm Maoist (CPN - Maoist Centre) do cựu lãnh đạo Maoist Prachanda đứng đầu.

Cuộc bầu cử diễn ra theo hệ thống bầu cử hỗn hợp được quy định trong Hiến pháp năm 2015, gồm hai hình thức bỏ phiếu. Thứ nhất là hệ thống đa số tương đối (FPTP), trong đó ứng cử viên có số phiếu cao nhất sẽ thắng; 165 ghế quốc hội được bầu theo cách này. Thứ hai là hệ thống đại diện theo tỷ lệ (PR), phân bổ 110 ghế dựa trên tỷ lệ phiếu bầu của các đảng. Sự kết hợpgiữahai hệ thốngnàynhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi trong xã hội, nhưng cũng khiến một đảng khó giành đa số tuyệt đối, do đó chính phủ sau bầu cử nhiều khả năng phải hình thành liên minh cầm quyền.

Các vấn đề trọng tâm

Trong cuộc bầu cử này, người dân Nepal có xu hướng đánh giá ứng cử viên dựa trên các phẩm chất cá nhân như năng lực lãnh đạo, trình độ, sự trung thực, tầm nhìn phát triển hơn là các yếu tố về đảng phái hay hệ tư tưởng chính trị. Nhiều cử tri mong muốn một nhà lãnh đạo đáng tin cậy, có khả năng ra quyết định, chịu trách nhiệm và cải thiện đời sống người dân thông qua phát triển hạ tầng cơ bản như đường sá, nước sạch và các dịch vụ công thiết yếu. Đồng thời, họ kỳ vọng các ứng cử viên đưa ra tầm nhìn dài hạn, giải pháp thực tiễn cho các vấn đề của đất nước và xây dựng chiến lược phát triển tổng thể thay vì chỉ tập trung vào các dự án nhỏ lẻ. Việc lắng nghe người dân, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, bảo đảm cung cấp dịch vụ minh bạch và bình đẳng cũng là những yêu cầu quan trọng từ cử tri. Trong cương lĩnh tranh cử, hầu hết các đảng chính trị đều nhấn mạnh cải thiện quản trị, chống tham nhũng và giảm thất nghiệp.

Vấn đề bảo đảm an ninh bầu cử được các cơ quan chức năng Nepal chú trọng từ sớm, trong bối cảnh tồn tại nhiều rủi ro như xung đột giữa người ủng hộ các đảng phái, bất ổn cộng đồng, căng thẳng tôn giáo và hoạt động tẩy chay bầu cử. Các cơ quan an ninh đã tiến hành đánh giá và xác định hàng chục thách thức và xây dựng các phương án ứng phó phù hợp nhằm bảo đảm quá trình bầu cử diễn ra an toàn và trật tự. Ủy ban Bầu cử Nepal đã thành lập 23.112 trung tâm bỏ phiếu và 10.967 điểm bỏ phiếu, tăng so với cuộc bầu cử năm 2022. Công tác bảo đảm an ninh bầu cử được triển khai với sự tham gia của nhiều lực lượng, bao gồm Quân đội Nepal, Cảnh sát Nepal, Lực lượng Cảnh sát vũ trang và cảnh sát bầu cử với 339.000 nhân sự triển khai trên toàn quốc.

Cuộc bầu cử Hạ Viện tại Nepal cũng có ý nghĩa địa chính trị đáng chú ý. Ấn Độ theo dõi sát sao diễn biến của bầu cử do từng có quan hệ căng thẳng với cựu Thủ tướng KP Sharma Oli, người được cho là thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc. Trung Quốc cũng quan tâm đến kết quả bầu cử, kỳ vọng chính phủ tương lai tiếp tục ủng hộ lợi ích của họ tại Nepal, trong đó có Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Trong khi đó, Mỹ cũng tham gia theo dõi và có nhiều điểm tương đồng với Ấn Độ về mục tiêu chiến lược duy trì ổn định và cân bằng ảnh hưởng tại khu vực Nam Á. Quan sát viên quốc tế từ các nước thuộc Khối SAARC (Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Maldives, Bhutan) cùng với Úc, Hàn Quốc, Nga, Indonesia, Malaysia, Nhật Bản và các đại diện của Liên Hợp Quốc, các phái đoàn ngoại giao tại Kathmandu cũng được mời tham gia giám sát nhằm bảo đảm tính minh bạch và khách quan của quá trình bầu cử.

Kết quả

Theo kết quả do Ủy ban Bầu cử Nepal công bố, Đảng Rastriya Swatantra (RSP), hay Đảng Độc lập Quốc gia, được thành lập chỉ 4 năm trước, đã đạt được kết quả nổi bật khi giành 103 trong số 165 ghế được bầu trực tiếp và dẫn đầu ở 21 khu vực bầu cử khác. RSP có hơn 50% số phiếu ủng hộ; và cần sự ủng hộ của một nửa tổng số thành viên trong Hạ viện của Quốc hội để thành lập Chính phủ. Chiến thắng của chính trị gia Balendra Shah trước cựu Thủ tướng Khadga Prasad Oli, và sự thăng tiến của ông từ Thị trưởng thủ đô Kathmandu lên vị trí Thủ tướng tiềm năng, đánh dấu một trong những kết quả kịch tính nhất trong chính trường Nepal gần đây.

Trong khi đó, đảng Quốc hội Nepal, đảng lớn nhất trong chính phủ liên minh trước đây, chỉ giành được 17 ghế. Tuy nhiên, lãnh đạo mới của đảng, ông Gagan Thapa, đã bị ứng cử viên của RSP đánh bại. Đảng Cộng sản Nepal-Thống nhất Marxist Leninist (CPN-UML) do cựu Thủ tướng Khadga Prasad Oli lãnh đạo xếp sau với 7 ghế.

Tài liệu tham khảo

1. Anil Giri (2026).Security agencies say country is ready for March 5 polls.https://kathmandupost.com/national/2026/02/25/security-agencies-say-country-is-ready-for-march-5-polls.

2. Ayeshea Perera.(2026). Nepal election 2026: When is the vote and who are the main candidates?. https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo

3. Centre for Social Innovation and Foreign Policy.(2026).Nepal Election 2026 Federal Parliament Data Visualization Suite. https://cesif-election.vercel.app/

4. Rajesh Mishra. (2026).Election Commission dispatches ballot papers to all constituencies for March 5 vote.https://kathmandupost.com/national/2026/02/26/election-commission-ballot-papers-to-all-constituencies-for-march-5-vote

5. The Associated Press. (2026). A new Nepali party, led by an ex-rapper, is set for a landslide win in parliamentary election. https://www.npr.org/2026/03/08/nx-s1-5741598/nepali-party-rapper-win-parliamentary-election

6. TheKathmandu Post. (2026).People’s pulse 2026: Voters look beyond manifestos, prioritise delivery and candidate competence.https://kathmandupost.com/national/2026/02/26/people-s-pulse-2026-voters-look-beyond-manifestos-prioritise-delivery-and-candidate-competence