Tạp chí Khảo cổ học số 4/2026 (số 262) giới thiệu nhiều nghiên cứu mới về khảo cổ học Việt Nam, trải rộng từ thời đại Đá, văn hóa Đông Sơn đến các di tích lịch sử ở Bắc Bộ và Nam Bộ. Đáng chú ý, số báo có sự kết hợp giữa những phương pháp nghiên cứu truyền thống với GIS, mô hình 3D và các hướng tiếp cận kỹ thuật, góp phần đa dạng hóa phương pháp nghiên cứu khảo cổ học hiện nay.

Đặc biệt, số báo dành một phần đáng chú ý cho văn hóa Đông Sơn. Bài viết của Nguyễn Thị Thanh Hiếu và Thân Thị Hằng tập trung vào sưu tập thạp đồng Đông Sơn tại Hà Nội, trong khi Nguyễn Thơ Đình đi sâu nghiên cứu quy trình đúc thạp đồng văn hóa Đông Sơn. Hai nghiên cứu bổ sung cho nhau, từ việc nhận diện, phân loại sưu tập hiện vật đến tìm hiểu kỹ thuật chế tác, qua đó góp phần làm rõ giá trị của thạp đồng – một loại hình hiện vật tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn.

Sau bài viết của Nguyễn Thơ Đình, số báo chuyển sang nhóm nghiên cứu về khảo cổ học lịch sử. Lưu Văn Hùng giới thiệu kết quả nghiên cứu “Di tích kiến trúc thời Trần (thế kỷ XIII-XIV) địa điểm Đường hầm và bãi xe ngầm tại 36 Điện Biên Phủ, Ba Đình, Hà Nội”. Đây là nguồn tư liệu đáng chú ý đối với việc tìm hiểu dấu tích cư trú, kiến trúc và không gian lịch sử khu vực trung tâm Hà Nội qua kết quả khai quật khảo cổ học.

Lê Hoàng Phong, Nguyễn Quốc Mạnh và Đặng Ngọc Kính với bài “Di tích Vòng Thành Đá Trắng (Bà Rịa - Vũng Tàu): Tư liệu lịch sử và kết quả khai quật khảo cổ học” giới thiệu một di tích thành cổ đặc biệt ở Nam Bộ. Các cuộc khảo sát, khai quật đã làm rõ hơn cấu trúc vòng thành bằng đá ong, hệ thống hào và các lớp văn hóa chồng xếp. Tư liệu khảo cổ cho thấy di tích có nhiều giai đoạn phát triển, trong đó giai đoạn xây dựng tòa thành được xác định khoảng thế kỷ XV-XVI, với những dấu ấn liên quan đến văn hóa Champa.

Ở góc độ giao thương và lịch sử hàng hải Đông Nam Á, bài viết của Bùi Văn Hiếu về “Thuyền Cù Lao Chàm và những thuyền đắm thế kỷ XV ở vùng biển Đông Nam Á” mở rộng phạm vi nghiên cứu từ một địa điểm khảo cổ dưới nước đến mạng lưới giao thương biển trong khu vực. Qua tư liệu về các con tàu đắm, nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của đường biển trong hoạt động trao đổi hàng hóa và giao lưu văn hóa thế kỷ XV.

Khép lại số báo là nghiên cứu của Lưu Văn Phú và Trịnh Hoàng Hiệp về di tích chùa Yên Mã (Bắc Ninh) qua tư liệu khai quật khảo cổ học, bổ sung những cứ liệu vật chất cho việc nhận diện lịch sử hình thành, biến đổi của một di tích tôn giáo trong không gian văn hóa Bắc Ninh.

Nhìn chung, Tạp chí Khảo cổ học số 4/2026 đem đến một hệ thống nghiên cứu đa dạng, từ khảo cổ học tiền sử, sơ sử đến khảo cổ học lịch sử và khảo cổ học dưới nước, đồng thời cho thấy sự phong phú của tư liệu khảo cổ trong nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam.