Bài viết giới thiệu về các cơ chế nền tảng quan trọng cho sự hình thành thị trường carbon trong nước tại Ấn Độ, bao gồm cơ chế Phát triển sạch (CDM), cơ chế Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và cơ chế Thực hiện, đạt được và giao dịch (PAT). Thông qua việc thúc đẩy giảm phát thải, phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, các cơ chế này không chỉ giúp Ấn Độ tích lũy kinh nghiệm vận hành các công cụ thị trường carbon mà còn nâng cao năng lực quản lý nhà nước và khả năng tham gia của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, Ấn Độ đang từng bước chuyển sang xây dựng cơ chế thị trường carbon quốc gia (CCTS) với lộ trình triển khai theo từng giai đoạn, hướng tới hình thành một thị trường carbon hoàn chỉnh, minh bạch và phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” trong tương lai.

1. Cơ chế Phát triển sạch

Trong khuôn khổ của Nghị định thư Kyoto, Cơ chế phát triển sạch (CDM) được xây dựng nhằm giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển bền vững trên toàn cầu. CDM cho phép các quốc gia công nghiệp hóa đầu tư vào các dự án giảm phát thải tại các nước đang phát triển và nhận Chứng chỉ giảm phát thải được chứng nhận (CERs) để bù đắp cho mục tiêu cắt giảm phát thải của mình. 

Ấn Độ, một trong những quốc gia dẫn đầu về hoạt động dự án CDM và nguồn cung CERs cho thị trường quốc tế. Tính đến tháng 3 năm 2022, Ấn Độ có 1.685 dự án được đăng ký theo CDM và đã phát hành 276 triệu CERs, đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Ấn Độ bắt đầu tham gia vào CDM với việc thành lập Cơ quan Cơ chế phát triển sạch quốc gia (NCDMA), trực thuộc Bộ Môi trường và Rừng (MoEF), nay là Bộ Môi trường, Rừng và Biến đổi khí hậu (MoEFCC) vào năm 2003. NCDMA chịu trách nhiệm hỗ trợ và giám sát các hoạt động của thị trường carbon tại Ấn Độ, bao gồm việc cung cấp hướng dẫn và phê duyệt cho các dự án CDM, đồng thời các Cơ quan đầu mối quốc gia được chỉ định (DNA) cũng được bổ nhiệm để điều phối các hoạt động CDM ở cấp bang.

Việc sở hữu nhiều hoạt động giảm phát thải với chi phí thấp đã giúp Ấn Độ thu hút đáng kể nguồn vốn đầu tư nước ngoài cho phát triển các giải pháp carbon thấp. Các hoạt động CDM tại Ấn Độ bao gồm triển khai năng lượng tái tạo, thu hồi khí mê-tan (CH4) và quản lý chất thải, bếp nấu sạch và các dự án nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Chẳng hạn, các hệ thống chiếu sáng tiết kiệm năng lượng, thiết bị tiết kiệm điện và cải tiến quy trình công nghiệp đã được triển khai thông qua CDM. Cơ chế này cũng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu phát triển các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời tại Ấn Độ, qua đó góp phần giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và cải thiện sinh kế cho người dân trên cả nước.

Nhìn chung, CDM có thể được xem là đã đóng góp tích cực cho tiến trình phát triển bền vững của Ấn Độ. Cơ chế này không chỉ thúc đẩy các hoạt động giảm phát thải và phát triển các giải pháp carbon thấp, mà còn góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan trong khu vực tư nhân, bao gồm các nhà phát triển dự án và các tổ chức thẩm định, xác minh CER, trong việc tiếp cận và tham gia vào thị trường carbon quốc tế.

2. Cơ chế Chứng chỉ năng lượng tái tạo

Năm 2010, Ấn Độ triển khai thực hiện cơ chế Chứng chỉ Năng lượng Tái tạo (REC) nhằm giải quyết sự chênh lệch giữa khả năng cung ứng năng lượng tái tạo của các địa phương và nghĩa vụ mua điện tái tạo của các chủ thể bắt buộc thực hiện. REC được quy định theo Luật Điện lực (EA) năm 2003 và Chính sách Biểu giá quốc gia (NTP) năm 2006. Qua đó, một REC được cấp ra tương đương với việc chủ sở hữu nó đang nắm giữ quyền đối với một megawatt giờ (MWh) điện được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo. Các doanh nghiệp sản xuất điện tái tạo sẽ được cấp REC và có thể bán các chứng chỉ này độc lập với lượng điện mà họ tạo ra. Nhờ đó, những bang hoặc doanh nghiệp chưa đáp ứng đủ tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo theo quy định có thể mua REC để hoàn thành nghĩa vụ của mình.

Trong khi đó, Ấn Độ cũng đưa ra quy định về việc các doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ mua điện tái tạo (RPOs), là tỷ lệ tối thiểu điện năng mà các bang phải mua từ các nguồn năng lượng tái tạo. Cơ chế REC tạo ra sự linh hoạt về không gian trong sản xuất và tiêu dùng điện xanh, cho phép các bang thiếu nguồn năng lượng tái tạo hoặc không đạt chỉ tiêu RPO có thể mua REC từ những bang có dư thừa điện tái tạo.

Năm 2021, Ấn Độ đã có sự điểu chỉnh mới sau gần một năm hoạt động giao dịch REC bị đình chỉ do tranh chấp pháp lý liên quan đến quyết định của Ủy ban Điều tiết Điện lực Trung ương Ấn Độ (CERC) khi điều chỉnh giá sàn REC xuống bằng 0. Sự điều chỉnh mới bao gồm: (i) Quy định mức giá sàn và giá trần đối với REC nhằm đảm bảo ổn định giá cả và củng cố niềm tin của nhà đầu tư; (ii) Áp dụng hệ số nhân chứng chỉ đối với một số công nghệ hoặc khu vực nhất định, theo đó mỗi MWh điện tái tạo có thể được cấp nhiều hơn một REC nhằm khuyến khích phát triển các công nghệ hoặc khu vực ưu tiên; (iii) Áp dụng hệ số nhân theo “niên hạn” đối với các REC cũ, tức là giá trị của REC sẽ được điều chỉnh tùy theo thời gian phát hành nhằm giải quyết lượng REC tồn kho chưa bán được và bảo vệ lợi ích của các đơn vị phát điện; (iv) Quy định thời hạn hiệu lực 365 ngày đối với các REC mới phát hành và nếu không được giao dịch trong vòng một năm thì  REC sẽ hết hiệu lực để nhằm hạn chế tình trạng tích lũy chứng chỉ và duy trì tính thanh khoản của thị trường.

Bảng 2.1. Các loại hình năng lượng tái tạo được áp dụng cấp số nhân REC

Đến năm 2022, Ấn Độ tiếp tục có những điều chỉnh đối với REC nhằm phù hợp với thực tế thị trường. Theo quy định mới, hệ số nhân REC được áp dụng cho nhiều loại hình năng lượng tái tạo khác nhau, bao gồm cả thủy điện (bảng 2.1). Đồng thời, giá REC sẽ được xác định theo kết quả giao dịch trên các sàn giao dịch điện hoặc theo thỏa thuận giữa các chủ thể đủ điều kiện và các đơn vị kinh doanh điện, thay vì áp dụng cơ chế giá sàn và giá trần như trước đây. Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế bảo đảm tốt hơn cho các nhà phát triển năng lượng tái tạo và góp phần phục hồi thị trường REC tại Ấn Độ. Tuy nhiên, bên cạnh đó, các nỗ lực chính sách cũng cần tập trung vào việc gia tăng nhu cầu sử dụng điện từ năng lượng tái tạo, đồng thời tăng cường thực thi nghiêm túc các nghĩa vụ mua điện tái tạo (RPO) trên phạm vi cả nước.

3. Cơ chế Thực hiện, đạt được và giao dịch

Cơ chế Thực hiện, đạt được và giao dịch (PAT) được Ấn Độ thiết lập theo cơ chế thị trường do Cục Hiệu quả Năng lượng Ấn Độ (BEE) triển khai từ năm 2012, trong khuôn khổ của Sứ mệnh quốc gia về tăng cường hiệu quả năng lượng (NMEEE). Mục tiêu của việc thực hiện PAT là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng thông qua việc thúc đẩy áp dụng nhanh các công nghệ hiệu quả và phát thải carbon thấp, từ đó góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Theo đó, các đơn vị tiêu thụ năng lượng trọng điểm được chỉ định (DCs) sẽ được giao các chỉ tiêu bắt buộc về mức tiêu thụ năng lượng riêng (SEC), được tính theo số tấn dầu quy đổi trên một đơn vị sản phẩm. Các chỉ tiêu này được xác định dựa trên mức độ hiệu quả năng lượng của từng doanh nghiệp so với mặt bằng chung của ngành.

Để đạt được các mục tiêu đề ra, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các công nghệ và biện pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Nếu doanh nghiệp thực hiện vượt mức mục tiêu đề ra, họ sẽ được cấp Chứng chỉ Tiết kiệm Năng lượng (ESCs). Các chứng chỉ này có thể được mua bán trên thị trường cho những doanh nghiệp không đạt chỉ tiêu tiết kiệm năng lượng. Mặc dù thị trường ESC vẫn tồn tại tình trạng biến động giá và nhu cầu còn hạn chế, nhưng cơ chế PAT đã góp phần nâng cao nhận thức về các công cụ chính sách khí hậu dựa trên thị trường, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển công nghệ carbon thấp và mang lại nguồn doanh thu đáng kể. PAT đã góp phần tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải đáng kể trong ngành công nghiệp của Ấn Độ. Thêm vào đó, PAT đã khuyến khích các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng áp dụng các công nghệ, phương pháp và quy trình tiết kiệm năng lượng. Cơ chế này đã được mở rộng định kỳ để bao gồm thêm các lĩnh vực và nhằm mục đích thúc đẩy cải tiến liên tục về hiệu quả năng lượng trong các ngành công nghiệp.

4.  Chuyển dịch sang cơ chế thị trường carbon quốc gia tại Ấn Độ

Trên nền tảng của các cơ chế đã và dang thực hiện, Ấn Độ tiếp tục thúc đẩy quá trình xây dựng cơ chế thị trường carbon quốc gia (CCTS) vào tháng 10 năm 2021. Cục Hiệu quả Năng lượng Ấn Độ (BEE) được giao chủ trì công bố dự thảo khung thị trường carbon quốc gia để lấy ý kiến các bên liên quan. Tiếp đó, tháng 8 năm 2022, Dự luật sửa đổi Luật Bảo tồn năng lượng năm 2001 được trình lên Hạ viện Ấn Độ (Lok Sabha). Theo Điều 14 của dự luật, Chính phủ trung ương được trao quyền xây dựng cơ chế giao dịch tín chỉ carbon. Cũng trong thời gian này, Dự luật đã được Hạ viện thông qua và tiếp tục được Thượng viện (Rajya Sabha) phê duyệt vào tháng 12 năm 2022, chính thức trở thành đạo luật có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2023. Điều này cho thấy Ấn Độ đang nhanh chóng tiến tới thiết lập một cơ chế thị trường carbon mới, bao gồm việc phát triển thị trường carbon tự nguyện, từng bước chuyển sang thị trường tuân thủ. 

CCTS được thiết kế theo cách tiếp cận từng bước nhằm giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện thích ứng cho các chủ thể tham gia thị trường. Giai đoạn đầu tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng hệ thống Giám sát, báo cáo, thẩm tra (MRV), tiếp đó là triển khai thí điểm đối với các ngành phát thải lớn như điện, thép và xi măng, trước khi mở rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Cách tiếp cận này cho phép doanh nghiệp Ấn Độ có khả năng thích ứng tương đối tốt với cơ chế giao dịch tín chỉ carbon, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin và nhận thức về thị trường.

Tài liệu tham khảo

1. BEE. (2022). Policy paper on Indian Carbon Market (ICM). Government of India. https://cer.iitk.ac.in/odf_assets/upload_files/blog/Draft_Carbon_Market_Policy_DocumentFor_Stakeholder_Consultation.pdf.

2. Gopinath, K. A. et al. (2025). Voluntary Carbon Market in Indian Agriculture: Status, Challenges and Way Forward. National Innovations in Climate Resilient Agriculture. https://www.icar-crida.res.in/assets_c/img/Policypapers/VCM-Policy_paper-2025.pdf.

3. ICAP. (2026). India notifies emission intensity targets for nine sectors under Carbon Credit Trading Scheme. International Carbon Action Partnership. https://icapcarbonaction.com/en/news/india-notifies-emission-intensity-targets-nine-sectors-under-carbon-credit-trading-scheme.

4. IETA. (2023). Developing an Effective Carbon Market Framework towards the Achievement of Net-Zero in India: The Role of Article 6, Emissions Trading and Voluntary Markets. International Emissions Trading Association. https://www.ieta.org/uploads/wp-content/Resources/Position-and-policy-papers/IETA_AdvancingCarbonMarketsinIndia_2023.pdf.

5. Su Min Park. (n.d). Underlining framework to support competitiveness in industry via energy efficiency: Highlighting India’s Performance, Achieve, Trade (PAT) scheme. https://www.sciencespo.fr/chair-sustainable-development/news/underlining-framework-to-support-competitiveness-in-industry-via-energy-efficiency-highlighting-indias-performance-achieve-trade-pat-scheme/.