Ảnh minh họa: Đình làng Như Phượng Hạ (xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên) nơi tôn thờ hai vị Thành hoàng làng Hồi Thiện và Đô Thống Đại vương (Nguồn ảnh: Hung Yen Tourism)

Dựa trên việc khai thác nguồn tư liệu chính tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (ký hiệu AE) và Viện Thông tin Khoa học xã hội (ký hiệu TTTS), tác giả đã tiến hành khảo sát 36 bản thần tích, xác lập hệ thống gồm 52 vị Thành hoàng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tập trung làm rõ các nhóm Thành hoàng và đặc điểm của hệ thống thần linh tại địa phương.

Kết quả cho thấy, Thành hoàng ở Hưng Yên cũ tập trung vào ba nhóm chính: thiên thần, nhân thần và sơn thần - thủy thần. Đáng chú ý, không xuất hiện loại hình Thành hoàng gắn với các yếu tố tự nhiên như đá, cây, đất. Chi tiết này cho thấy đặc điểm riêng trong đối tượng thờ phụng của địa phương.

Trên phương diện nội dung, công trạng, bài viết làm rõ một xu hướng nổi bật: phần lớn Thành hoàng là những nhân vật gắn với quá trình dựng nước và giữ nước. Nhân thần chiếm tỷ lệ lớn, gồm các anh hùng có công chống ngoại xâm, dẹp loạn, bảo vệ người dân; đồng thời bao gồm những người có công khai phá, lập làng, truyền nghề. Thiên thần chủ yếu mang tính huyền thoại, phản ánh niềm tin và trí tưởng tượng dân gian.

Với cách tiếp cận từ tư liệu thần tích cho phép tái hiện một cách có hệ thống mối quan hệ giữa tín ngưỡng và lịch sử, đây là điểm có giá trị về phương pháp và tư liệu của bài viết. Không dừng ở phạm vi khảo cứu, kết quả nghiên cứu còn góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, nhất là trong bối cảnh yêu cầu chuẩn hóa và số hóa các nguồn tư liệu Hán Nôm ngày càng đặt ra cấp thiết.

Thông tin bài viết:

- Nhan đề: Khảo cứu công trạng của Thành hoàng tỉnh Hưng Yên cũ qua tư liệu thần tích lưu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Thông tin Khoa học xã hội

- Chủ đề: Lịch sử, Văn hóa dân gian

- Tác giả: TS. Nguyễn Thị Hoàng Yến (Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)

- Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 01 năm 2026.