Nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS của Ấn Độ
         Tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Rio de Jainero tháng 7 năm 2025, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tuyên bố rằng Ấn Độ sẽ mang đến một “hình thức mới” cho nhóm BRICS trong nhiệm kỳ chủ tịch của mình. Ấn Độ đảm nhận vị trí chủ tịch luân phiên của BRICS trong bối cảnh sự phân cực giữa các trục Đông – Tây và Bắc Nam đang diễn ra mạnh mẽ kể từ khi Tổng thống Mỹ D. Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1 năm 2025. Những rạn nứt trong quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương giữa châu Âu và Mỹ, cũng như trong NATO, đã làm gia tăng đáng kể sự bất ổn và khó lường trong các vấn đề toàn cầu. Ngoài ra, những căng thẳng trong quan hệ toàn cầu, đặc biệt là về an ninh và kinh tế những năm gần đây đã chứng kiến sự mở rộng thành viên của BRICS. Sự đa dạng trong hoạt động của khối BRICS mở rộng cũng tạo ra những thách thức trong việc đạt được sự đồng thuận về một số vấn đề chính trị, kinh tế và chiến lược quan trọng.
         Từ ngày 01/01/2026, Ấn Độ chính thức đảm nhận chức Chủ tịch BRICS và đề ra tầm nhìn cho BRICS dựa trên bốn trụ cột chính gồm Khả năng phục hồi (chuỗi cung ứng, y tế), Đổi mới (cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính), Hợp tác (chủ nghĩa đa phương được cải cách, tăng cường quan hệ đối tác) và Phát triển bền vững (tài chính xanh, chuyển đổi năng lượng), đồng thời nhấn mạnh phát triển lấy con người làm trung tâm và cách tiếp cận “nhân loại là trên hết” trong quản trị toàn cầu. Nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS của Ấn Độ sẽ hướng đến việc tập hợp tiềm năng của các nước BRICS vì lợi ích toàn cầu lớn hơn. Mặc dù bối cảnh quản trị toàn cầu suy yếu, các chính sách bảo hộ và sự bất ổn gia tăng, Ấn Độ vẫn có thể mang đến những hy vọng và kỳ vọng mới về sự hợp tác, quản trị và thực hiện các mục tiêu đề ra dựa trên các trụ cột chính.
Cơ hội và thách thức của Ấn Độ
Ấn Độ đề xuất định nghĩa lại BRICS là “xây dựng khả năng phục hồi và đổi mới vì hợp tác và phát triển bền vững”.
Về xây dựng khả năng phục hồi,
Trong thập kỷ qua, thế giới đã đối mặt với những tổn thất nặng nề từ đại dịch, an ninh lương thực bất ổn, biến đổi khí hậu và các xung đột địa chính trị phức tạp. Trước bối cảnh đó, các phiên thảo luận của BRICS dưới sự điều phối của Ấn Độ cần đặt trọng tâm vào việc xây dựng khả năng phục hồi toàn diện cho các nền kinh tế thành viên và đối tác. Tăng trưởng kinh tế cần đảm bảo song hành với chiến lược phát triển phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu, cải thiện chỉ số phát triển con người, bảo vệ hòa bình toàn cầu và thiết lập các chính sách thương mại ổn định cùng chuỗi cung ứng minh bạch. BRICS nên đóng vai trò là một nền tảng chung để hấp thụ và giảm thiểu các cú sốc quốc tế.
Ngoài ra, khả năng tự cường của chuỗi cung ứng đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, khoáng sản thiết yếu và dược phẩm phải được ưu tiên hàng đầu. Một số quốc gia áp đặt các lệnh kiểm soát xuất khẩu khoáng sản và công nghệ quan trọng gần đây đang đe dọa trực tiếp đến sự hội nhập của khối và tính ổn định toàn cầu. Để khắc phục điểm yếu này, các quốc gia BRICS cần tăng cường sự phụ thuộc lẫn nhau về thương mại, đặc biệt là trong cung ứng nguyên liệu thô và các sản phẩm trung gian.
Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) đã điều chỉnh Chiến lược tổng thể 2022-2026 phân bổ 40% nguồn vốn cho các dự án khí hậu, nhưng thực tế triển khai vẫn còn nhiều bất cập. Trong số 45 dự án được phê duyệt từ năm 2022 đến năm 2025, chỉ có 7 dự án đề cập đến năng lượng sạch và hiệu quả năng lượng và 3 dự án liên quan đến bảo vệ môi trường. Khoảng cách giữa tham vọng đã nêu và việc thực hiện cần được thu hẹp dưới sự chủ trì của Ấn Độ.
Sự đổi mới
Sự đổi mới trong khối BRICS cần được định hướng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành, thích ứng và mở rộng các giải pháp thực tiễn, phù hợp với đặc thù phát triển của từng quốc gia thành viên. Mặc dù sở hữu những thế mạnh bổ trợ lẫn nhau trên nhiều lĩnh vực như cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số (DPI), sản xuất công nghệ sinh học đến công nghệ xanh, các nước trong khối hiện vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt sự kết nối về mặt thể chế và quy định. Trong bối cảnh đó, mô hình triển khai ứng dụng DPI thành công của Ấn Độ, với các trụ cột như định danh điện tử (Aadhaar), hệ thống thanh toán (UPI) và lưu trữ số hóa (DigiLocker), có thể đóng vai trò là khung tham chiếu hữu ích cho các thành viên khác. Việc ứng dụng DPI không chỉ thúc đẩy hiệu quả quản trị mà còn tạo cơ hội hòa nhập cho các hộ gia đình nghèo tại những vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, sự hội nhập sâu rộng hơn có thể đạt được thông qua việc chia sẻ tri thức và hợp tác nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới nổi khác.
Mạng lưới Đổi mới BRICS chính thức được thiết lập với sự kết nối chặt chẽ giữa khu vực tư nhân và các tổ chức học thuật, là thực sự cần thiết. Thông qua các cơ chế tài trợ nghiên cứu và phát triển (R&D) chuyên biệt cùng các giao thức chuyển giao công nghệ chuẩn hóa, mạng lưới này sẽ giúp chuyển đổi những tiềm lực riêng lẻ thành một kiến trúc đổi mới thống nhất trên toàn khối. Đồng thời, việc cùng nhau xây dựng một Khung quản trị Trí tuệ Nhân tạo toàn diện sẽ tạo nền tảng pháp lý và đạo đức vững chắc, đảm bảo sự phát triển bền vững và đồng bộ của BRICS trong kỷ nguyên số.
Sự hợp tác
Về bản chất, BRICS hiện đang vận hành chủ yếu như một diễn đàn phối hợp chính trị hơn là một thực thể hội nhập kinh tế sâu rộng. Do đó, dưới sự chủ trì của Ấn Độ, định hướng hợp tác cần chuyển dịch sang mô hình liên kết thực dụng. Thay vì theo đuổi các thỏa thuận thương mại chính thức phức tạp, khối nên tập trung vào các sáng kiến thiết thực như: đồng bộ hóa thủ tục hải quan, công nhận lẫn nhau đối với các thương nhân uy tín, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư vào các lĩnh vực phi nhạy cảm và thiết lập đối thoại về quy định trong các ngành công nghiệp mới nổi. Những nỗ lực này sẽ củng cố các mối liên kết kinh tế nội khối một cách hiệu quả. Đồng thời, các cuộc thảo luận chiến lược cần thúc đẩy lộ trình có thời hạn cụ thể về tài chính phát triển, tạo thuận lợi thương mại và nâng cao khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, song song với việc xây dựng lập trường chung tại các định chế đa phương như IMF, Ngân hàng Thế giới và WTO.
Tuy nhiên, tiến trình hợp tác bền vững đòi hỏi một nền tảng hành vi thương mại trách nhiệm. Việc áp đặt đột ngột các hạn chế xuất khẩu nông sản hiện nay đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh lương thực của các quốc gia thành viên và đối tác. Vì vậy, BRICS cần thiết chế hóa một nghị định thư thương mại nông sản dựa trên các nguyên tắc: dự báo được, minh bạch và thông báo trước. Việc thông qua một Nghị định thư về Hành vi Thương mại Nông sản BRICS không chỉ giúp bảo vệ chuỗi cung ứng lương thực nội khối trước các cú sốc chính sách đơn phương mà còn đảm bảo an ninh lương thực chung mà không làm phương hại đến quyền tự chủ chiến lược của mỗi quốc gia.
Tính bền vững
Tính bền vững trong khuôn khổ BRICS đòi hỏi một trách nhiệm kép: vừa duy trì đà tăng trưởng kinh tế, vừa đảm bảo khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và cân bằng các mục tiêu phát triển. Trước bối cảnh áp lực khí hậu gia tăng và sự phổ biến của các rào cản thương mại liên quan đến carbon, tính bền vững cần được hiện thực hóa thông qua các phản ứng đa phương phối hợp thay vì các chiến lược quốc gia rời rạc. Dưới sự dẫn dắt của Ấn Độ, khối có thể thúc đẩy đối thoại sâu rộng về trái phiếu xanh, nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu, các chính sách công nghiệp xanh, cơ sở hạ tầng cảng kiên cường và thiết lập các nguyên tắc chung về kế toán carbon. Đặc biệt, lộ trình chuyển đổi công bằng từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo cần được ưu tiên. Bằng cách hài hòa hóa các mục tiêu bền vững với năng lực cạnh tranh kinh tế, Ấn Độ có thể định hướng khối BRICS tiệm cận với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, việc tối ưu hóa thế mạnh đặc thù của từng quốc gia thành viên là yếu tố then chốt. Sự kết hợp giữa hệ sinh thái nhiên liệu sinh học tiên tiến của Brazil, vị thế dẫn đầu trong sản xuất xe điện và tấm pin mặt trời của Trung Quốc, cùng năng lực năng lượng mặt trời đang phát triển mạnh mẽ của Ấn Độ sẽ tạo nên một nền tảng vững chắc cho nền kinh tế xanh. Nếu được điều phối chặt chẽ, sự cộng hưởng này không chỉ nâng cao hiệu quả nội khối mà còn định hình lại vị thế của BRICS trong chuỗi giá trị năng lượng sạch toàn cầu. Trên cơ sở đó, Ấn Độ có thể đề xuất thiết lập Khung Kinh tế Xanh BRICS như một cơ chế có cấu trúc nhằm chuyển đổi các lợi thế riêng lẻ thành sức mạnh tập thể, thúc đẩy sự thịnh vượng bền vững cho toàn khối.
Ấn Độ với vai trò là người xây dựng cầu nối
Ảnh hưởng toàn cầu của Ấn Độ tăng lên trong thập kỷ qua nhờ duy trì sự ổn định chính trị, đảm bảo nền dân chủ vững mạnh cùng với nền kinh tế đang phát triển. Ấn Độ hiện là nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Ngoài ra, chính sách đối ngoại tự chủ chiến lược và đa liên kết đã nâng cao uy tín và vị thế của Ấn Độ. Về phía Ấn Độ, nước này tự định vị mình là “người xây cầu nối” (bridge builder) – là mắt xích chính liên kết trật tự phương Tây ở Bắc bán cầu với các cường quốc đang trỗi dậy và các quốc gia đang phát triển ở Nam bán cầu. Triết lý chính sách đối ngoại của Ấn Độ về “Vasudhaiva Kutumbakam” (Thế giới là một gia đình), vốn là nền tảng cho khẩu hiệu “Một Trái đất, một Gia đình, một Tương lai” của Ấn Độ trong nhiệm kỳ Chủ tịch G20 năm 2023, đã giúp Ấn Độ nổi lên như một “Vishwamitra” (Người bạn của Thế giới). Thông qua các chính sách, sáng kiến và hành động của mình, Ấn Độ đã giành được lòng tin của thế giới. Sự lãnh đạo mạnh mẽ, quyết đoán và có tầm nhìn của Thủ tướng Modi đã đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao uy tín và vị thế của Ấn Độ trên trường quốc tế. Năm 2023, trong tuyên bố đảm nhiệm cương vị Chủ tịch G20, Thủ tưởng Ấn Độ - Narendra Modi đã công bố một biểu tượng của sự hòa nhập và bao trùm (“symbol of inclusion”)[1]. Ấn Độ đã định hướng lại trọng tâm của G20, hướng tới các vấn đề lấy con người làm trung tâm, đặc biệt tại Nam bán cầu; đồng thời quảng bá hình ảnh của quốc gia đa dạng về văn hóa và triết lý về sự hòa nhập. Trong bối cảnh này, Ấn Độ chắc chắn đang ở vị thế thuận lợi để khôi phục Hợp tác Nam – Nam trong đó mang đến cho Ấn Độ cơ hội xây dựng tình đoàn kết, lòng tin và hành động tập thể ở Nam Bán cầu. Kể từ khi Ấn Độ đảm nhiệm chức Chủ tịch G20 năm 2023, các nước phát triển cũng đã nhận ra sự cần thiết phải hợp tác với các nước đang phát triển trên cơ sở bình đẳng.
Trong nhiệm kỳ chủ tịch năm 2026, Ấn Độ có khả năng thực thi vai trò của một tác nhân cân bằng hiệu quả và là tiếng nói ôn hòa nhằm tiết chế các luận điệu đối đầu với phương Tây. Bằng cách phát huy nguyên tắc tự chủ chiến lược, New Delhi có thể thúc đẩy một trật tự đa cực tập trung vào hợp tác kinh tế và các ưu tiên của khu vực Nam bán cầu (Global South). Chiến lược này đòi hỏi việc duy trì quan điểm trung lập trong các vấn đề địa chính trị gây chia rẽ như cuộc xung đột tại Ukraine để tạo không gian cho đối thoại, đồng thời ngăn chặn xu hướng hội nhập lấy Trung Quốc làm trung tâm. Đặc biệt, Ấn Độ thể hiện hướng trọng tâm vào việc kêu gọi cải cách các định chế quản trị toàn cầu hiện hữu thay vì thiết lập một đồng tiền chung.
Về mặt thực tiễn, Ấn Độ có thể dẫn dắt các sáng kiến với triết lý "Nhân loại là trên hết", tập trung vào các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số và xây dựng sự đồng thuận với các đối tác chung quan điểm như Brazil và Nam Phi. Việc ưu tiên nguồn vốn từ Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) cho các dự án bền vững và củng cố mạng lưới liên kết đa chiều tiêu biểu là sự song hành giữa hoạt động trong BRICS và nhóm QUAD sẽ giúp nâng cao uy tín quốc tế của khối mà không gây tổn hại đến mối quan hệ với phương Tây.
Ấn Độ đang tích cực đối trọng với nỗ lực của Trung Quốc và Nga trong việc biến BRICS thành một nền tảng thay thế đối đầu với cấu trúc quản trị do phương Tây dẫn dắt. Bằng cách bác bỏ các đề xuất tiền tệ cực đoan và ưu tiên các chương trình nghị sự dựa trên sự đồng thuận bao gồm chống khủng bố, an ninh lương thực và năng lượng, công nghệ thông tin, và phát triển bao trùm, Ấn Độ đang định hướng BRICS trở thành một thực thể hợp tác thực dụng, tránh xa các lập trường chống phương Tây cũng như xu hướng bá quyền khu vực.
Để thành công trên cương vị Chủ tịch BRICS năm 2026, Ấn Độ cần giữ cho chương trình nghị sự đi đúng quỹ đạo hợp tác dựa trên các trụ cột chính từ tài chính khí hậu đến cải cách đa phương thay vì biến tổ chức thành đấu trường ý thức hệ. Vai trò “trung dung khôn ngoan” sẽ là chìa khóa để Ấn Độ duy trì vị thế quốc gia thiết yếu đối với cả hai khối Bắc và Nam bán cầu. Những kinh nghiệm quý báu từ G20 chính là bệ phóng vững chắc, tiếp thêm quyết tâm để Ấn Độ khẳng định tầm vóc trong một nhiệm kỳ BRICS trong năm 2026.