Tọa đàm được tổ chức trong khuôn khổ Nhiệm vụ khoa học cấp cơ sở “Cam kết và động lực học tập của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Hà Nội” do TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh làm chủ nhiệm, nhằm trao đổi một số kết quả nghiên cứu bước đầu, đồng thời mong muốn tạo không gian để các nhà nghiên cứu, viên chức trong và ngoài Viện cùng trao đổi, chia sẻ những góc nhìn và ý kiến góp ý liên quan đến chủ đề. Tọa đàm do TS. Nguyễn Đình Tuấn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới chủ trì, với sự tham gia của đại diện Trường dạy trẻ câm điếc Hà Nội, đại diện Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Hòa nhập (RCI), Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế đại diện sinh viên khiếm thị và đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia và viên chức trong Viện.

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Đình Tuấn nhấn mạnh ý nghĩa của việc nghiên cứu hành vi học tập của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. TS Nguyễn Đình Tuấn cho rằng, bên cạnh những yếu tố thuộc về năng lực và đặc điểm cá nhân, hành vi học tập của nhóm trẻ này còn chịu sự tác động của các yếu tố liên quan gia đình, nhà trường, môi trường xã hội. Do đó, việc nhận diện các đặc điểm, động lực cũng như những rào cản trong quá trình học tập của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện nghiên cứu và thực tiễn. 

Mở đầu, tham luận “Từ hiện diện đến tham gia: Động lực và rào cản học tập của học sinh khiếm thị tại Hà Nội” do TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh trình bày, tập trung phân tích động lực, những rào cản trong quá trình học tập và các yếu tố hỗ trợ học sinh khiếm thị thông qua phỏng vấn sâu 7 học sinh khiếm thị. Kết quả cho thấy, các em có động lực hướng tới sự tự lập và được công nhận, song vẫn gặp nhiều rào cản về học liệu, phương pháp giảng dạy, đánh giá, quan hệ bạn bè và sự đồng hành của gia đình; từ đó đặt ra yêu cầu thúc đẩy hòa nhập thực chất, để học sinh khiếm thị không chỉ có mặt tại trường mà thực sự được học tập, tham gia và phát triển.

Chủ nhiệm đề tài TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh trình bày tham luận (Ảnh: TH)

Tiếp đó, tham luận “Hành vi học tập của trẻ em khuyết tật từ góc nhìn quyền tiếp cận giáo dục và công tác xã hội: Một số vấn đề đặt ra” do ThS. Bùi Quang Dũng – Khoa Xã hội học và Công tác xã hội (XHH&CTXH), Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế trình bày trực tuyến, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa hành vi học tập của trẻ em khuyết tật và môi trường giáo dục. Tham luận nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ việc nhìn nhận hạn chế của trẻ sang nhận diện, tháo gỡ các rào cản về môi trường, phương pháp dạy học, cơ sở vật chất và hệ thống hỗ trợ, bao gồm khung pháp luật về quyền giáo dục trẻ em khuyết tật và góc nhìn của công tác xã hội, hướng tới bảo đảm sự tham gia và hòa nhập thực chất của trẻ em khuyết tật trong giáo dục. 

Tham luận “Giáo dục hòa nhập đối với học sinh khuyết tật: Từ chính sách đến thực tiễn và kinh nghiệm triển khai của RCI” do bà Nguyễn Thanh Thủy, đại diện RCI trình bày, tập trung làm rõ quyền tiếp cận giáo dục hòa nhập của học sinh khuyết tật thông qua bốn mô hình gồm mô hình từ thiện, mô hình y tế, mô hình xã hội và mô hình dựa trên quyền) và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn triển khai. Từ kinh nghiệm của RCI, tham luận nhấn mạnh sự cần thiết của việc cải thiện môi trường và phương pháp giáo dục, nâng cao năng lực giáo viên và tăng cường tính tự chủ, tiếng nói của học sinh khuyết tật, hướng tới bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng và hòa nhập thực chất.

Bà Nguyễn Thanh Thủy - Đại diện Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Hòa nhập (RCI) trình bày tham luận (Ảnh: TH)

Cuối cùng là tham luận “Rào cản trong học tập của trẻ em khuyết tật: Thực trạng và những vấn đề đặt ra” do ông Nguyễn Lê Tùng Lâm đại diện nhóm nghiên cứu trình bày, tập trung nhận diện các rào cản ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận, tham gia và duy trì việc học tập của trẻ em khuyết tật. Kết quả tổng quan cho thấy các rào cản chủ yếu đến từ điều kiện và khả năng hỗ trợ của gia đình, cơ sở vật chất và học liệu, tổ chức dạy học và hỗ trợ chuyên môn, cùng với quan hệ xã hội và định kiến. Tham luận đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết nghiên cứu hành vi học tập gắn với hoàn cảnh và trải nghiệm của trẻ, trong đó cần tăng cường tiếng nói trực tiếp của trẻ em khuyết tật trong quá trình nghiên cứu và xây dựng các giải pháp hỗ trợ.

Ông Nguyễn Lê Tùng Lâm đại diện nhóm nghiên cứu trình bày tham luận (Ảnh: TH)

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi, phản biện và đóng góp của các đại biểu. Các ý kiến tập trung làm rõ vấn đề chính sách, quyền con người và thực tiễn giảng dạy trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại các cơ sở giáo dục , đồng thời trao đổi về khả năng vận dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Đại diện Trường dạy trẻ câm điếc Hà Nội trao đổi trong Tọa đàm (Ảnh: TH)

Sinh viên khiếm thị Đỗ Nam Khánh chia sẻ trong Tọa đàm (Ảnh: TH)

Kết luận Tọa đàm, chủ trì TS. Nguyễn Đình Tuấn đánh giá cao các báo cáo tham luận và những ý kiến trao đổi của các đại biểu. Những kết quả được trình bày tại Tọa đàm là nguồn tư liệu có giá trị, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc tiếp tục nghiên cứu các vấn đề về trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trong thời gian tới.

Tọa đàm cũng là dịp tăng cường trao đổi chuyên môn, kết nối các nhà nghiên cứu và thúc đẩy chia sẻ tri thức giữa các đơn vị, qua đó góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và cung cấp thêm những luận cứ khoa học phục vụ hoạch định, thực hiện và đánh giá chính sách trong lĩnh vực giáo dục, học tập của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.