Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong hoạt động đối ngoại: Từ nhận thức lý luận Đại hội XIV đến thực tiễn kỷ nguyên phát triển mới
Trong bối cảnh thế giới đa cực đầy biến động, đường lối đối ngoại của Đảng ta đã trở thành ngọn hải đăng dẫn dắt dân tộc bước vào kỷ nguyên mới, đập tan mọi luận điệu xuyên tạc. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mặt trận đối ngoại chính là bảo vệ quyền tự chủ chiến lược, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Sự phát triển tư duy lý luận của Đảng và câu trả lời cho luận điệu “Mất phương hướng"

Nhìn lại hành trình 40 năm đổi mới, sự nhận thức lý luận của Đảng về đối ngoại và hội nhập không ngừng vận động. Việt Nam đã khẳng định tư thế “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng”. Sự thay đổi này bắt nguồn từ một chân lý giản đơn nhưng vô cùng sâu sắc: chính sách đối ngoại không bao giờ được tách rời mà phải xuất phát từ phục vụ trực tiếp cho nhu cầu đối nội của quốc gia. Như một quy luật tất yếu, nếu chính sách đối ngoại không phục vụ cho đối nội thì sẽ rất khó để thành công. Chúng ta cũng không thể “tự tưởng tượng ra tình hình quốc tế” để hoạch định chính sách, mà phải dựa trên những tiền đề vật chất và thực tiễn khách quan. Đây chính là nền tảng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin mà Đảng ta luôn kiên trì áp dụng: sự thống nhất biện chứng giữa đối nội và đối ngoại. Khởi đầu từ năm 1986, tư duy đối ngoại tập trung vào việc “Quốc tế hóa và tham gia phân công lao động quốc tế”, đặt nền móng cho việc mở cửa kinh tế. Đến năm 1996, khái niệm “Hội nhập” và “Hội nhập kinh tế quốc tế” chính thức được định hình, tạo tiền đề cho Nghị quyết 07-NQ/TW tháng 11/2001 là “kim chỉ nam hành động", thúc đẩy mạnh mẽ việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực. Giai đoạn từ năm 2006 đến 2011, tư duy này tiếp tục được nâng tầm với chủ trương “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế”, không chỉ dừng lại ở kinh tế mà còn mở rộng ra các lĩnh vực khác. Đặc biệt, từ năm 2016 đến nay, chủ trương hội nhập quốc tế đã được trình bày một cách hệ thống, phản ánh đầy đủ và nội dung ngày càng sâu sắc, góp phần khẳng định vị thế và uy tín của đất nước trên trường quốc tế.

Anh-tin-bai
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (1/2026)

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV thông qua Văn kiện là kết tinh trí tuệ, ý chí, tư duy đổi mới và khát vọng vươn lên. Sự phát triển vượt bậc trong nhận thức lý luận của Đảng tại Đại hội XIV về đối ngoại và hội nhập quốc tế là minh chứng đanh thép, bác bỏ hoàn toàn các luận điệu xuyên tạc. Một số thế lực thù địch thường xuyên rêu rao luận điệu cho rằng việc đẩy mạnh hội nhập sâu rộng sẽ khiến nước ta rơi vào tình trạng “mất phương hướng” chính trị hoặc dễ bị “cuốn theo” sự dẫn dắt của các nước lớn. Nội dung các văn kiện có nhiều điểm mới, đột phá, cụ thể, đối ngoại và hội nhập quốc tế được xác định là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” đặt ngang hàng với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, thực tiễn lý luận tại Đại hội XIV đã đưa ra câu trả lời đanh thép thông qua việc xác lập khung chiến lược toàn diện hơn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh địa chính trị, kinh tế toàn cầu ngày càng gay gắt. Đối ngoại trong kỷ nguyên mới là một phương thức “trọng yếu, thường xuyên” để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Ngoài ra, lực lượng đối ngoại và hội nhập quốc tế sự nghiệp của toàn dân, của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng đã khẳng định một định hướng chính trị nhất quán, vững vàng, không hề có sự chệch hướng hay lệ thuộc. Tiến trình nhận thức này là một hành trình liên tục và khoa học: từ tư duy “phá thế bị bao vây” ở giai đoạn đầu Đổi mới, đến “chủ động và tích cực hội nhập kinh tế”, và nay đã đạt đến tầm cao mới là “hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng” gắn liền với “tự chủ chiến lược”. Tư duy tổ chức đồng bộ trên cả ba trụ cột: Đối ngoại Đảng, Ngoại giao Nhà nước và Đối ngoại Nhân dân chính là sự cụ thể hóa nền tảng phương pháp luận Mác - Lênin về sự thống nhất biện chứng giữa đối nội và đối ngoại. Sự thống nhất giữa ý Đảng và lòng dân trong công tác đối ngoại chính là cái “định” để ứng phó với mọi cái “biến” của thời cuộc, khẳng định bản lĩnh độc lập và con đường đi lên đúng đắn mà dân tộc đã lựa chọn trong kỷ nguyên mới.

“Tự chủ chiến lược” – tấm khiên bảo vệ độc lập, chủ quyền trong hội nhập

Trong bối cảnh thế giới phân mảnh và cạnh tranh gay gắt, văn kiện Đại hội XIV đã xác lập tư duy “tự chủ chiến lược”. Đây là khái niệm mới, mang tầm vóc cao hơn khái niệm “độc lập, tự chủ” truyền thống. Tự chủ chiến lược tại Đại hội XIV mang hàm nghĩa chủ động kiến tạo: chúng ta chủ động lựa chọn con đường phát triển, chủ động thiết kế các mối quan hệ đối ngoại và quyết liệt làm chủ các nguồn lực, công nghệ cốt lõi như AI và bán dẫn để không bị cuốn vào vòng xoáy lệ thuộc hay bị "mắc kẹt" giữa các siêu cường. Việt Nam không chỉ thích ứng thụ động mà chủ động kiến tạo, chủ động dẫn dắt trong khả năng của mình. Chúng ta nhận thức rõ rằng, mọi sự khởi đầu và kết thúc đều bắt nguồn từ kinh tế. Khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đang định hình lại cấu trúc quyền lực toàn cầu. Vì vậy, ngoại giao hiện đại phải lấy kinh tế - công nghệ làm trọng tâm để xây dựng nội lực. Nghệ thuật ngoại giao hiện đại cũng được nâng tầm khi Đảng yêu cầu nhìn nhận linh hoạt theo phương châm “trong đối tượng có đối tác, trong đối tác có đối tượng”, lấy lợi ích quốc gia - dân tộc làm thước đo tuyệt đối để vừa hợp tác vừa đấu tranh, đảm bảo hội nhập nhưng không “hòa tan”. Chính sự hội nhập chủ động này giúp Việt Nam định vị rõ nét hơn “chỗ đứng” chiến lược trong các chuỗi liên kết toàn cầu, khẳng định bản lĩnh của một quốc gia tự cường, tự chủ và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Anh-tin-bai

Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực đối ngoại gắn liền với việc khẳng định hệ giá trị quốc gia và mục tiêu phát triển bền vững. Hoạt động ngoại giao dựa trên lợi ích quốc gia, cụ thể các quyết định ngoại giao hoàn toàn dựa trên thước đo cao nhất là lợi ích quốc gia, dân tộc. Đây là minh chứng rõ ràng nhất để bác bỏ các quan điểm sai trái về việc hội nhập làm "chệch hướng" xã hội chủ nghĩa. Thực chất, hội nhập là phương thức để chúng ta huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài, kết hợp với sức mạnh nội sinh nhằm tạo ra bước đột phá cho lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Bên cạnh đó, việc giữ vững bản sắc văn hóa và hệ giá trị con người Việt Nam trong dòng chảy toàn cầu không chỉ là yêu cầu tự thân mà còn là vũ khí sắc bén để chống lại các âm mưu "diễn biến hòa bình". Đối ngoại trong kỷ nguyên mới không chỉ là cánh cửa mở ra thế giới mà còn là “khiên chắn” bảo vệ bản sắc và tự cường dân tộc, minh chứng cho sự trưởng thành vượt bậc về tư duy lý luận và bản lĩnh chính trị của Đảng ta trước những biến động khôn lường của thời đại.

Nhận diện và đấu tranh với các thách thức trong kỷ nguyên mới 

Trong thế giới đa cực đầy biến động, hoạt động đối ngoại không tồn tại ở trạng thái tĩnh hay rạch ròi đen trắng, mà đòi hỏi khả năng xử lý khéo léo mối quan hệ giữa đối tác – đối tượng, chiến lược – sách lược và sức mạnh dân tộc – sức mạnh thời đại. Hơn nữa, hội nhập quốc tế sâu rộng mang lại cơ hội to lớn nhưng cũng đặt ra những thách thức sống còn về việc giữ gìn bản sắc dân tộc và định vị vị thế chiến lược tránh nguy cơ tụt hậu hay bị kẹt trong cạnh tranh nước lớn. Sự thành bại của đối ngoại trong kỉ nguyên mới được quyết định bởi tư duy kết hợp linh hoạt và năng lực duy trì tự chủ chiến lược 

Anh-tin-bai
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại kỳ họp lần thứ 81 Đại hội đồng Liên hợp quốc (9/2026)

Trong kỷ nguyên phát triển mới, việc nhận diện và đấu tranh với các thách thức trong hội nhập quốc tế không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là bài thử nghiệm bản lĩnh chính trị của Đảng ta. Thách thức lớn nhất hiện nay là sự biến động khó lường của thế giới đa cực và sự cạnh tranh gay gắt giữa các siêu cường, đòi hỏi chúng ta phải từ bỏ tư duy nhị nguyên cứng nhắc để vận dụng linh hoạt phương châm “trong đối tượng có đối tác, trong đối tác có đối tượng”. Đây là nghệ thuật ngoại giao hiện đại nhằm bảo vệ tối cao lợi ích quốc gia - dân tộc, giúp Việt Nam vừa hợp tác để phát triển, vừa kiên quyết đấu tranh để không bị “mắc kẹt” hay buộc phải “chọn bên” trong các vòng xoáy địa chính trị. Bên cạnh đó, hội nhập sâu rộng cũng đặt ra nguy cơ về sự tụt hậu và xâm lăng văn hóa nếu nội lực không đủ mạnh. Để hóa giải thách thức này, Đảng ta xác định khoa học - công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, phải trở thành trung tâm của ngoại giao hiện đại để xây dựng sức mạnh nội sinh. Việc khẳng định bản sắc quốc gia trong thời đại này không còn bó hẹp ở các giá trị truyền thống, mà chính là sự khẳng định vị thế một đối tác tin cậy, có trách nhiệm và có “chỗ đứng” vững chắc trong các chuỗi liên kết toàn cầu. Bằng cách kiên trì mục tiêu “tự chủ chiến lược”, Việt Nam chủ động kiến tạo các luật chơi trong khả năng của mình, biến những áp lực từ hội nhập thành động lực để bứt phá, đảm bảo rằng chúng ta hòa nhập sâu sắc nhưng không bao giờ hòa tan, vươn ra biển lớn nhưng vẫn giữ vững tay lái độc lập, tự chủ.

Các quốc gia muốn bứt phá không thể đứng ngoài thời cuộc mà phải chủ động hội nhập toàn diện ở một “tầm cao mới”, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng nội lực trong những khoảng lặng của thời bình để đối phó với những biến động khó lường. Một quốc gia tự cường trong kỷ nguyên mới phải là một quốc gia làm chủ được vận mệnh của mình thông qua khả năng “tự chủ chiến lược”, không chỉ trong chính trị, an ninh mà cả trong kinh tế và công nghệ.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa 40 năm qua ở Việt Nam.https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/upload/2006988/fck/phuongdt/Baocaotongket.pdf

ThS. Trần Ngọc Diễm
Nguồn bài viết: Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi
Ý kiến bạn đọc
Họ tên no image
Nội dung no image
Mã kiểm tra no image
Tin xem nhiều
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1