Với kết cấu gồm bốn chương, cuốn sách triển khai nội dung từ việc khái quát tình hình Công giáo Việt Nam sau năm 1954 đến phân tích những chuyển biến đời sống tôn giáo trong bối cảnh đất nước bị chia cắt thành hai miền với những thể chế chính trị và điều kiện xã hội khác nhau. Các vấn đề về tổ chức, nhân sự, cơ sở tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo và đời sống cộng đồng được đặt trong mối quan hệ với những biến động của lịch sử dân tộc. Từ cách tiếp cận này, nghiên cứu nhận diện sự vận động của Công giáo Việt Nam trong mối tương tác giữa các yếu tố nội tại của đời sống tôn giáo với điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của từng miền.

Một nội dung quan trọng của cuốn sách là phân tích những chuyển biến của đời sống Công giáo Việt Nam dưới tác động của Công đồng Vatican II. Những thay đổi về tư duy thần học, phụng vụ, hoạt động mục vụ, giáo dục, tổ chức Giáo hội và quan hệ của người Công giáo với xã hội được đặt trong bối cảnh những cải cách và chuyển biến của Giáo hội Công giáo sau Công đồng Vatican II. Từ đó, cuốn sách góp phần làm rõ quá trình tiếp nhận, diễn giải và thích ứng của Công giáo Việt Nam trước những thay đổi của Giáo hội trong điều kiện lịch sử, chính trị và văn hóa đặc thù của Việt Nam.

Giai đoạn 1954 - 1975 đặt cộng đồng Công giáo Việt Nam trước một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt phức tạp. Trong bối cảnh ấy, các tổ chức tôn giáo, hàng giáo sĩ và cộng đồng tín hữu có những cách thức ứng xử, thích nghi và định hướng khác nhau trước các vấn đề về đức tin, tổ chức Giáo hội, quan hệ với chính quyền, quan hệ xã hội và trách nhiệm đối với cộng đồng dân tộc. Việc khảo sát những biểu hiện đa dạng này giúp tránh cách nhìn giản đơn, về cộng đồng Công giáo trong một giai đoạn lịch sử có nhiều phân hóa và biến động.

Một giá trị đáng ghi nhận của cuốn sách nằm ở việc tiếp cận các vấn đề lịch sử và chính trị trên cơ sở phân tích tư liệu và đặt hiện tượng tôn giáo trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Những khác biệt về nhận thức, lập trường, tâm lý xã hội và phương thức ứng xử của các nhóm Công giáo được xem xét trong mối liên hệ với hoàn cảnh chiến tranh, sự chia cắt lãnh thổ và những tác động từ môi trường quốc tế. Qua đó, đời sống Công giáo được tiếp cận như một quá trình vận động xã hội phức hợp, trong đó các yếu tố tôn giáo, chính trị, văn hóa, cộng đồng và căn tính dân tộc tương tác thường xuyên.

Ở phương diện học thuật, cuốn sách cung cấp thêm nguồn tư liệu và luận giải về lịch sử Công giáo Việt Nam hiện đại, nghiên cứu quan hệ giữa tôn giáo và chính trị, tôn giáo và nhà nước, tôn giáo và xã hội, cũng như quá trình biến đổi của các cộng đồng tôn giáo trong điều kiện chiến tranh và phân chia lãnh thổ. Những nội dung được trình bày trong sách có thể được dùng tham khảo trong các lĩnh vực lịch sử Việt Nam hiện đại, tôn giáo học, lịch sử Công giáo Việt Nam, văn hóa học, xã hội học và khoa học chính trị.

Từ phương diện nghiên cứu chính sách, việc nhận diện đầy đủ đặc điểm, tính đa dạng và những biến đổi của đời sống Công giáo góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho nghiên cứu lịch sử chính sách tôn giáo, phân tích quan hệ giữa nhà nước và các tổ chức tôn giáo, đồng thời làm rõ vai trò và biểu hiện khác nhau của nguồn lực Công giáo trong đời sống xã hội Việt Nam giai đoạn 1954-1975.

Công giáo Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975 là một nghiên cứu chuyên khảo có giá trị tham khảo để làm rõ lịch sử Công giáo Việt Nam ở thế kỷ XX. Kết quả nghiên cứu của công trình thể hiện sự nỗ lực của nhóm tác giả trong việc phục dựng và phân tích khoa học các sự kiện Công giáo trong bối cảnh chiến tranh và chia cắt.