Tỉnh Đắk Nông được thành lập vào ngày 01/01/2004 theo Nghị quyết số 22/2003/QH11 ban hành ngày 26/11/2003 của Quốc Hội trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của tỉnh Đắk Lắk. Đây là tỉnh nằm ở cửa ngõ phía tây nam của vùng Tây Nguyên, nơi có vị thế địa chiến lược quan trọng về quốc phòng và an ninh của cả nước và có chung đường biên giới với Campuchia với 40 thành phần dân tộc cùng sinh sống đã tạo nên nền văn hóa, phong phú, đa dạng mang đậm nét đặc trưng văn hóa Tây Nguyên.

Trong giai đoạn hiện tại, vấn đề quản lý và sử dụng đất nông nghiệp tỉnh Đắk Nông không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần quan trọng vào việc ổn định an ninh, chính trị và bảo vệ lãnh thổ quốc gia, dân tộc. Để có thêm tư liệu nghiên cứu về vấn đề này, tháng 9/2024, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội (nay là Nhà Xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội) đã phát hành cuốn sách “Quản lý sử dụng đất nông nghiệp tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2020” do TS. Trương Thị Hạnh, Viện Khoa học xã hội vùng Tây Nguyên làm chủ biên. Cuốn sách là kết quả của đề tài cấp Bộ cùng tên do TS. Trương Thị Hạnh làm chủ nhiệm, Viện Khoa học xã hội vùng Tây Nguyên chủ trì.

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung cuốn sách được cấu trúc thành các chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý sử dụng đất nông nghiệp

Chương 2: Thực trạng quản lý sử dụng đất nông nghiệp tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2020

Chương 3: Định hướng và một số giải pháp kiến nghị về quản lý sử dụng đất nông nghiệp tỉnh Đắk Nông

Thông qua các nội dung trình bày nhóm tác giả cho rằng: Trong xu thế hiện nay, quản lý sử dụng đất nông nghiệp nói chung chịu nhiều yếu tố tác động, tạo nên sức ép rất lớn đối với đất đai. Ngoài các yếu tố chung như quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước dẫn đến tình trạng một phần diện tích đất nông nghiệp sẽ chuyển thành đất phi nông nghiệp. Vấn đề dân số ngày càng gia tăng trong điều kiện đất có giới hạn về mặt không gian diện tích hay việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất tự phát theo nhu cầu của người dân không theo quy hoạch của chính quyền địa phương; nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm của xã hội ngày càng gia tăng trong điều kiện nguồn lực để đáp ứng những nhu cầu đó thì không phải là vô hạn,… thì tỉnh Đắk Nông còn chịu tác động bởi các yếu tố đặc thù như quan niệm về sở hữu và quản lý sử dụng đất đai truyền thống của các dân tộc tại chỗ; mặt trái của chính sách quốc hữu hóa đất lâm nghiệp và tập thể hóa đất nông nghiệp; sự phát triển quá đà của cây công nghiệp, thủy điện, khai thác khoáng sản; nhận thức của một nhóm người dân đối với Luật Đất đai,…

Mặc dù chịu sự tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan gây nên những bất lợi không đáng có nhưng nhìn chung, công tác quản lý sử dụng đất nông nghiệp ở Đắk Nông giai đoạn 2004-2020 đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần vào việc quản lý đất đai chặt chẽ, thúc đẩy an ninh, kinh tế, chính trị. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng vẫn còn phải đối mặt với nhiều hạn chế có liên quan đến tình trạng chuyển mục đích sử dụng đất tùy tiện, tình trạng quy hoạch đất của các công ty nông, lâm nghiệp còn chồng lấn lên đất canh tác, đất ở của người dân; tình trạng công ty nắm giữ diện tích lớn sử dụng không hết hoặc không hiệu quả trong khi người dân thiếu đất canh tác dẫn đến hiện tượng (nhất là ở đồng bào dân tộc thiểu số) xâm canh sản xuất trên đất của các công ty; tình trạng người dân các dân tộc tại chỗ đòi lại đất cũ của cha ông dẫn đến khiếu kiện, tranh chấp tập thể, hình thành các điểm nóng tại địa phương; tình trạng mua bán đất đai viết tay không thông qua chính quyền; tình trạng đầu cơ tích trữ đất của một số nhóm người giàu từ nơi khác về; tình trạng sai lệch giữa quy hoạch sử dụng đất với hiện trạng sử dụng đất…

Những hạn chế và bất cập đó không những ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, ổn định an ninh, quốc phòng mà còn tác động tiêu cực đến đời sống, tâm lý người dân. Đồng thời, tạo nên những kẽ hở để các thế lực phản động lợi dụng, tuyên truyền, xuyên tạc và kích động chống phá cách mạng, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc,… Những hệ lụy đó đã cho thấy việc giải quyết những tồn tại, hạn chế, bất cập trong việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh Đắk Nông được đặt ra như là một nhu cầu cấp thiết hiện nay.

Để quản lý sử dụng đất nông nghiệp đạt kết quả tốt hơn, nhóm nghiên cứu cho rằng cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắk Nông và các ban ngành liên quan; Cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền để các nhóm đối tượng sử dụng đất hiểu về quyền và nghĩa vụ của mình theo đúng Luật pháp; Công tác lập bản đồ quy hoạch sử dụng đất phải được lập chi tiết đến từng thửa đất và có tính dự báo, xác định lộ trình thực hiện; Khi giao, cho thuê đất cần đánh giá điều tra hiện trạng kĩ càng và năng lực sử dụng đất của từng đối tượng nhận đất; Xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và giám sát việc thực hiện sử dụng đất chặt chẽ, rõ ràng; Khi phát hiện sai phạm cần phải xử lý dứt điểm, đúng pháp luật…Mặt khác, cần có sự chỉ đạo, hỗ trợ từ Trung ương và các bộ ngành cho tỉnh Đắk Nông về cơ chế đặc thù, về kinh phí, nhất là kinh phí đo đạc, lập bản đồ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai ở địa phương, hỗ trợ về nhân lực, trang thiết bị máy móc, cơ sở vật chất, chế độ tiền lương cho cán bộ quản lý đất; giải quyết những tồn đọng trong quá trình sử dụng đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng trên địa bàn tỉnh Đắk Nông…

Có thể khẳng định cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu nghiêm túc được tác giả tham khảo, phân tích và tổng hợp dựa các nguồn tư liệu uy tín. Với những nội dung được phân tích sắc sảo, hy vọng cuốn sách sẽ cung cấp nguồn thông tin tham khảo bổ ích cho độc giả, những người quan tâm tới vấn đề này.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc./.

Phạm Vĩnh Hà