Diễn biến xung đột lan rộng và kéo dài đang làm khan hiếm nguồn cung năng lượng khi Iran phong toả cản trở các tàu hàng không thể đi qua Eo biển Hormuz. Đây được xem là tuyến vận tài huyết mạch lưu thông khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới tới châu Á. Tình trạng tê liệt đã khiến giá dầu thô tăng vọt lên trên 100 USD/thùng,gia tăng rủi ro đối với các nền kinh tế Đông Nam Á vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh.

Trước áp lực nguồn cung nhiên liệu khan hiếm đẩy giá tăng cao, một số quốc gia ASEAN đã triển khai các biện pháp cụ thể để ứng phó với tác động từ cuộc khủng hoảng Trung Đông. Philippines đã rút ngắn tuần làm việc của khu vực nhà nước nhằm tiết kiệm nhiên liệu, và Tổng thống nước này đã đề nghị Quốc hội trao quyền tạm ngừng thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu để giúp ổn định chi phí. Tại Việt Nam, giá bán lẻ nhiên liệu đã được điều chỉnh giảm sau khi giá dầu thô thế giới hạ nhiệt so với mức đỉnh trước đó, tuy nhiên Chính phủ cảnh báo giá cả vẫn sẽ biến động mạnh và có thể xảy ra thêm các gián đoạn nguồn cung. Trong khi đó, Thái Lan cũng đã ngừng xuất khẩu năng lượng sang tất cả các nước, ngoại trừ Lào và Myanmar vào đầu tháng 3.Các quan chức Đông Nam Ábày tỏ quan ngại sâu sắc trước những hệ lụy kinh tế ngày càng rõ rệt, bao gồm áp lực lạm phát và nguy cơ suygiảm việc làm.

Trong khi đó, diễn biến xung đột tại Trung Đông và khủng hoảng nguồn cung năng lượng đã trở thành nội dung trọng tâm trong các cuộc họp của ASEAN, bao gồm hội nghị hẹp của các Bộ trưởng Kinh tế và cuộc họp trực tuyến của các Bộ trưởng Ngoại giao. Trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm nay, Philippines chủ trì các cuộc họp này nhằm đánh giá tác động và biện pháp ứng phó trước việc giá dầu tăng vọt, cũng như những gián đoạn đối với vận tải biển, logistics và dòng chảy thương mại trong các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của khu vực.

Trong cuộc họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ngày 4/3/2026, ASEAN đã kêu gọi chấm dứt ngay các hành động thù địch tại Trung Đông,đồng thời thể hiện sự quan ngại trước những tổn thất đối với tính mạng và an toàn của người dân, cũng như hòa bình và ổn định ở khu vực và trên toàn cầu. Các Bộ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc; kêu gọi các bên liên quan kiềm chế tối đa, tránh làm gia tăng căng thẳng và giải quyết bất đồng thông qua đối thoại, ngoại giao và các biện pháp hòa bình. Đồng thời, các Bộ trưởng tái khẳng định nghĩa vụ tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, cũng như bảo vệ thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự trong các xung đột vũ trang, phù hợp với luật pháp quốc tế và các nghị quyết liên quan của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Các Bộ trưởng cũng tái khẳng định cam kết chung trong việc hỗ trợ khẩn cấp cho công dân các nước thành viên, đặc biệt trong các tình huống khủng hoảng.

Sau đó, cuộc họp đặc biệt của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ngày 13/3/2026 được triệu tập trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là các diễn biến liên quan đến Iran và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Đây là một trong những sự kiện đối ngoại quan trọng nhất của ASEAN trong quý I/2026, phản ánh mức độ nhạy cảm của khu vực trước các cú sốc năng lượng bên ngoài. Trọng tâm của cuộc họp hướng vào hai nội dung chính. Thứ nhất,đánh giá toàn diện rủi ro năng lượng đối với khu vực, bao gồm tác động của biến động giá dầu, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và hệ quả lan tỏa tới lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.Thứ hai, ASEAN thúc đẩy phối hợp chính sách khu vực nhằm tăng cường khả năng ứng phó, bao gồm chia sẻ thông tin, điều chỉnh chính sách năng lượng và xem xét các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu.

Các Bộ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường an ninh năng lượng, nâng cao khả năng chống chịu kinh tế, củng cố đoàn kết ASEAN, hội nhập kinh tế, cũng như đẩy mạnh phối hợp chính sách nhằm ứng phó hiệu quả với các cú sốc bên ngoài. Đồng thời các Bộ trưởng cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy kết nối khu vực, hợp tác trong chuẩn bị năng lượng, đa dạng hóa nguồn năng lượng, tạo thuận lợi thương mại, nâng cao kết nối logistics và củng cố khả năng chống chịu và củng cố chuỗi cung ứng để bảo đảm hàng hóa thiết yếu. Các Bộ trưởng kêu gọi tận dụng các cơ chế hiện có, trong đó có Hiệp định khung về an ninh dầu khí, Mạng lưới điện ASEAN, đường ống dẫn khí xuyên ASEAN, tăng cường phối hợp liên ngành và hợp tác trong khuôn khổ Cộng đồng Kinh tế ASEAN nhằm nâng cao năng lực ứng phó khủng hoảng và duy trì vai trò trung tâm kinh tế của khu vực. Bên cạnh đó, các Bộ trưởng tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng khu vực, đề cao luật pháp quốc tế, cũng như thúc đẩy đối thoại và ngoại giao như là các phương thức chủ đạo để giải quyết xung đột và căng thẳng. Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhất trí tiếp tục theo dõi sát tình hình Trung Đông và tăng cường phối hợp nhằm xử lý hiệu quả các tác động đối với ASEAN.

Trong bối cảnh cả khu vực đang chịu tác động tiêu cực từ khủng hoảng năng lượng và biến động địa chính trị mạnh mẽ, ASEAN đang thể hiện nỗ lực phối hợp ứng phó của khu vực trước các cú sốc toàn cầu. Điều này cho thấy một lập trường thống nhất của khu vực trước các diễn biến leo thang tại Trung Đông, đồng thời phản ánh rõ mối quan ngại về các tác động đa chiều đối với an ninh và ổn định kinh tế của toànkhối. Các nước thành viên bày tỏ quan ngại sâu sắc trước xung đột gia tăng, kêu gọi chấm dứt bạo lực, thúc đẩy đối thoại và giải pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Từ góc độ kinh tế, tuyên bố nhấn mạnh rằng khủng hoảng Trung Đông không chỉ là vấn đề địa chính trị mà còn là một cú sốc hệ thống đối với ASEAN, đặc biệt thông qua các kênh truyền dẫn như gián đoạn tuyến vận tải hàng hải, biến động giá năng lượng và áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đặt ra thách thức trực tiếp đối với ổn định kinh tế vĩ mô của khu vực, bao gồm nguy cơ gia tăng lạm phát và suy giảm tăng trưởng.Trước bối cảnh đó, ASEAN tái khẳng định nguyên tắc trung tâm (ASEAN centrality) và cam kết hành động tập thể nhằm ứng phó với các thách thức toàn cầu ngày càng phức tạp. Cách tiếp cận của ASEAN không chỉ dừng lại ở phản ứng ngoại giao mà còn hướng tới tăng cường phối hợp chính sách, chia sẻ thông tin và củng cố năng lực chống chịu của khu vực trước các cú sốc bên ngoài./.