Hướng tới chào mừng kỉ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, trọng tâm của số Tạp chí này là cụm bài chuyên đề “Phụ nữ qua nhãn quan đa chiều: Lí thuyết, tác giả và diễn ngôn”. Đây không chỉ là một tập hợp các nghiên cứu về nữ giới, mà là một nỗ lực chất vấn các cấu trúc quyền lực và sự kiến tạo căn tính chủ thể trong những bối cảnh lịch sử - xã hội cụ thể.

Chuyên đề mở đầu bằng một cái nhìn ngược dòng lịch sử về Việt Nam đầu thế kỉ XX qua nghiên cứu của Đặng Thị Thái Hà. Tác giả chỉ ra cách các cây bút nữ giai đoạn này tham gia vào cuộc tranh luận về tình yêu và hôn nhân, cho thấy một sự thương thỏa đầy tinh tế: vừa kế thừa các mô thức tự sự cũ, vừa đề xuất những quan điểm mới mang tính cách mạng và giàu tinh thần nữ quyền. Tiếp nối mạch nguồn về lịch sử và quyền lực, bài viết của Vũ Thị Kiều Chinh và Nguyễn Thị Hoài Phương vận dụng lí thuyết của Michel Foucault để bóc tách cách thức nhà tù thực dân biến tù nhân nữ thành những “cơ thể dễ bảo”, đồng thời khẳng định khả năng kháng cự mạnh mẽ của họ ngay cả trong tình trạng bị giam cầm.

Sự đa chiều của chuyên đề còn được thể hiện qua việc khảo sát các motif nhân vật nữ từ điểm nhìn nam giới. Đỗ Thị Thu Huyền đã đọc lại các tác phẩm hiện đại về dân tộc thiểu số để thấy sự biến đổi của các “mẫu gốc” dân gian khi được đặt trong chiều kích của ngôn ngữ sân khấu và lí thuyết giới đương đại. Trong khi đó, Nguyễn Phương Khánh lại mang đến một hướng tiếp cận hiện sinh và điện ảnh khi phân tích diễn ngôn về cái nhìn từ văn chương Nguyễn Ngọc Tư đến phim của Bùi Thạc Chuyên. Nghiên cứu này chỉ ra sự chuyển dịch quan trọng: người nữ không còn là đối tượng bị nhìn thụ động mà đã chủ động thương thảo vị thế để tái định nghĩa quyền năng chủ thể.

Đặc biệt, không dừng lại ở những thảo luận về giới, số tạp chí này còn là một cuộc đối thoại liên ngành và xuyên quốc gia. Nếu tác giả Trần Đình Sử thảo luận về phạm trù “văn học hiện đại” bằng nguyên tắc “tính khả thể” và sự xuất hiện của con người cá nhân tự chủ thì Đoàn Ánh Dương tập trung vào sự vận động của trường văn học Việt Nam trong giai đoạn 1930-1945, làm sáng tỏ vai trò của các nhóm phái trong việc thúc đẩy sự trưởng thành của ý thức nghệ thuật. Bài viết của Nguyễn Mạnh Tiến về tên gọi “ma cà rồng” sẽ khiến độc giả bất ngờ khi biết rằng đây vốn là một sản phẩm văn hóa bản địa của người vùng cao Việt Nam, thay vì là một sự vay mượn từ phương Tây như chúng ta vẫn thường nghĩ. Ở một biên độ khác, Lê Thị Hiền mang đến một cách đọc mới về sử thi Ẳm ệt bằng việc xem các hình ảnh tự nhiên trong tác phẩm như những mã tri thức sinh thái phản ánh thế giới quan và kinh nghiệm thích ứng môi trường của người Thái.

Điểm nhấn không thể bỏ qua trong số này là khảo sát của Pierre Kaser về các bản dịch bằng tiếng Pháp của một số tiểu thuyết sắc tình thời Minh - Thanh. Không chỉ cho thấy số phận của loại văn học này khi chúng “viễn chinh” sang nước Pháp, tác giả còn hé lộ rằng cuộc va chạm thẩm mĩ ở phương Tây đồng thời là hành trình tái định vị giá trị của văn chương phương Đông trong một không gian văn hóa mới vừa cởi mở nhưng cũng vừa thách thức.

Khép lại bằng những thảo luận của Nguyễn Thị Năm Hoàng về tiềm năng của việc vận dụng quy trình Tư duy thiết kế trong giảng dạy văn học và đánh giá của nhà nghiên cứu Vũ Thanh về cuốn sách Rubik đa chiều: Chiến tranh trong văn học và điện ảnh Việt Nam, số tạp chí này hi vọng sẽ là một diễn đàn học thuật sống động với sự phong phú về cả phương pháp luận lẫn đối tượng khảo sát. Chúng tôi tin rằng mỗi bài viết là một cửa sổ mở ra những khả năng tư duy mới, giúp chúng ta không chỉ đọc văn bản mà còn quan sát cả những chuyển động sâu sắc của văn hóa và xã hội.

Trân trọng giới thiệu cùng độc giả!