Từ luận án tiến sĩ đến công trình học thuật quy mô

Cuốn sách được hoàn chỉnh từ Luận án Tiến sĩ Ngữ văn Nghiên cứu văn bản Lĩnh Nam chích quái, bảo vệ thành công năm 2005 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội dưới sự hướng dẫn của GS.TS. Nguyễn Ngọc San và cố PGS. Đặng Đức Siêu. Sau cột mốc học thuật này, tác giả không dừng lại, mà tiếp tục công bố nhiều nghiên cứu liên quan trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước.

Ngay cả sau khi nghỉ công tác tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (năm 2018) và chuyển về Viện Nghiên cứu Nhận thức - Giáo dục Thăng Long (Đại học Thăng Long), bà vẫn tiếp tục theo đuổi mục tiêu hoàn thiện bản dịch và nghiên cứu. Thành quả cuối cùng là một công trình đồ sộ được xuất bản bởi Nxb. Khoa học xã hội phối hợp với Công ty Sách và Truyền thông.

Cấu trúc khoa học - tiếp cận toàn diện

Ngoài lời cảm ơn và hai bài giới thiệu của GS. Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đình Chú và GS. Komine Kazuaki (Đại học Rikkyo, Nhật Bản), cuốn sách được chia thành ba phần chính. Phần thứ nhất là nghiên cứu văn bản với năm chương, đi từ những vấn đề văn bản học Hán Nôm, quá trình truyền bản, đặc điểm ngôn ngữ, địa danh cho đến nội dung tư tưởng của tác phẩm. Phần thứ hai là phụ lục, bao gồm dịch nghĩa, khảo dị, chú thích bản Lĩnh Nam chích quái liệt truyện A.2914 cùng hệ thống thống kê địa danh và nhân danh. Phần thứ ba công bố toàn văn bản chữ Hán A.2914 hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Đây là lần đầu tiên bản A.2914 được xử lý toàn diện dưới góc độ văn bản học hiện đại.

Giá trị đặc biệt của bản A.2914

Công trình làm rõ những điểm độc đáo của bản A.2914 so với các dị bản còn lại. Đây là bản biên soạn có niên đại cổ nhất hiện còn (1554), dựa trên bản của Vũ Quỳnh năm 1492. Đồng thời, đây cũng là bản sao chép cổ thuộc thời Hậu Lê - Tây Sơn, không mang dấu kỵ húy triều Nguyễn và phù hợp với mô tả của Lê Quý Đôn và Phan Huy Chú trong các thư tịch cổ. Văn bản này còn lưu giữ dấu vết ngôn ngữ Hán văn thời Lý - Trần như hiện tượng Hán xen Nôm, tá âm, đảo trật tự cú pháp, cũng như các địa danh thời Lê và nhiều mô-típ cổ phản ánh tín ngưỡng mẫu hệ, tinh thần nhân đạo và ý thức độc lập dân tộc. Đặc biệt, nghiên cứu ngôn ngữ cho thấy văn bản không phải “thuần Hán văn” mà mang tính “biến thể Hán văn Việt Nam”, qua đó góp phần nhận diện bản sắc trí thức bản địa trong truyền thống chữ Hán.

Lần đầu dịch trọn vẹn 39 truyện

So với các bản dịch trước, công trình này có nhiều điểm mới. Tác giả đã tiến hành phiên chân chữ Hán thảo và hiệu khám với ba nhóm dị bản, đồng thời dịch sát nguyên văn bản A.2914. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên toàn bộ 39 truyện của ba quyển Thượng, Trung và Hạ được chuyển ngữ đầy đủ; trong đó 22 truyện đầu được cho là từ sách cổ do Vũ Quỳnh biên soạn, còn 17 truyện cuối do Đoàn Vĩnh Phúc tuyển chọn từ Việt điện u linh. Những chỗ cần diễn giải đều được chú thích riêng, giúp độc giả tiếp cận văn bản một cách chính xác mà vẫn hiểu rõ bối cảnh.

Sự ghi nhận cho học thuật Hán Nôm - Cuốn sách đạt Giải B Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII

Lĩnh Nam chích quái (Khảo luận - Dịch chú - Nguyên bản chữ Hán) đã được trao Giải B Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII, một trong những giải thưởng uy tín nhằm tôn vinh những tác phẩm có giá trị nổi bật về học thuật, tư tưởng và đóng góp cho đời sống tri thức. Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII là sự kiện quan trọng của ngành xuất bản Việt Nam, được tổ chức theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hội Xuất bản Việt Nam thực hiện. Từ khi ra đời năm 2018, giải thưởng đã trở thành một hoạt động văn hóa có uy tín, nhằm phát hiện và tôn vinh những cuốn sách, bộ sách có giá trị nổi bật về tư tưởng, khoa học, học thuật và thẩm mỹ, đồng thời góp phần định hướng bạn đọc và thúc đẩy phát triển văn hóa đọc trong xã hội.

Việc công trình được vinh danh mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh các nghiên cứu Hán Nôm vốn kén độc giả, đòi hỏi chuyên môn sâu cùng quá trình lao động học thuật bền bỉ và lâu dài. Sự ghi nhận này không chỉ dành cho nỗ lực nghiên cứu, dịch thuật của PGS.TS. Nguyễn Thị Oanh sau gần 25 năm theo đuổi đề tài, mà còn là sự tôn vinh đối với những người làm công tác dịch thuật, biên tập và xuất bản trong lĩnh vực di sản Hán Nôm, góp phần khẳng định giá trị của việc bảo tồn và khai thác kho tàng thư tịch cổ của dân tộc.

Về tác giả

PGS.TS. Nguyễn Thị Oanh (sinh năm 1956) nguyên cán bộ nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, đồng thời từng là nghiên cứu viên tại nhiều cơ sở học thuật quốc tế như Đại học Tokyo, Nichibunken, Đại học Rikkyo, Đại học Waseda… Hiện bà là Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nhận thức - Giáo dục Thăng Long. Các hướng nghiên cứu chính của bà gồm văn bản học Hán Nôm, văn học so sánh Đông Á, Hán văn Việt Nam và thư chí học. Bà đã công bố hàng trăm bài nghiên cứu bằng nhiều ngôn ngữ trên các tạp chí trong và ngoài nước.

Với chiều sâu học thuật và giá trị tư liệu độc bản, Lĩnh Nam chích quái (Khảo luận - Dịch chú - Nguyên bản chữ Hán) không chỉ góp phần phục dựng một văn bản cổ, mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới đối với lịch sử tư tưởng và văn hóa Việt Nam trong không gian Đông Á. Đây là một công trình xứng đáng được xem như chiếc cầu nối giữa di sản quá khứ và tri thức hiện đại.

Nhà xuất bản Khoa học xã hội trân trọng giới thiệu đến bạn đọc.