Châu Phi là “lục địa của tương lai”

Châu Phi thường được nhiều tổ chức quốc tế và giới nghiên cứu xem là “lục địa của tương lai”, nhờ tiềm năng tăng trưởng dài hạn và cơ cấu dân số trẻ. 

Với 54 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, châu Phi đang trở thành tâm điểm thu hút đầu tư và hợp tác quốc tế nhờ lợi thế dân số trẻ, tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng cùng nhu cầu lớn về phát triển cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và công nghệ. Với tốc độ gia tăng dân số nhanh và nhiều nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng tích cực, châu Phi được ghi nhận là khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất thế giới. Dự báo đến năm 2050, dân số châu Phi có thể tăng gấp đôi, đạt khoảng 2,5 tỷ người; dân số đô thị có thể vượt 1,3 tỷ người. Khi đó, châu Phi sẽ chiếm khoảng một phần tư dân số toàn cầu, đồng thời sở hữu lực lượng lao động trẻ lớn nhất thế giới. Một số nền kinh tế châu Phi như Ethiopia, Rwanda, Senegal, Bờ Biển Ngà,… thường xuyên nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh trong các giai đoạn gần đây, góp phần khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của lục địa này trong cấu trúc phát triển toàn cầu.

AfCFTA được triển khai không chỉ thúc đẩy thương mại nội châu Phi mà còn củng cố vị thế của lục địa trên thị trường toàn cầu, trở thành lực kéo các quốc gia đến với châu Phi. Châu Phi đang ngày càng độc lập và tự chủ trong các vấn đề nội bộ, tiến bước trên con đường hướng tới Chương trình Nghị sự 2063: “Châu Phi mà chúng ta mong muốn”. Những năm gần đây đã diễn ra một cuộc đua mạnh mẽ vào châu Phi, từ các cường quốc như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản cho đến các quốc gia vùng Vịnh hay Thổ Nhĩ Kỳ…

Châu Phi đang trở thành một trong những không gian tăng trưởng năng động của thế kỷ XXI - một lục địa của tương lai với nhiều cơ hội hợp tác mới cho Việt Nam

Nền tảng gắn kết giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi

Nền tảng gắn kết giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi bắt nguồn từ sự sẻ chia, sát cánh và ủng hộ lẫn nhau trong lịch sử đấu tranh vì độc lập, tự do và quyền phát triển, tạo nên cơ sở vững chắc của sự tin cậy chính trị giữa hai bên. Quan hệ này đã được vun đắp qua nhiều thập kỷ trên tinh thần đoàn kết Nam - Nam, hợp tác bình đẳng và cùng hướng tới phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, đến nay Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với tất cả các quốc gia châu Phi, đồng thời mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực và từng bước tăng cường sự hiện diện tại châu lục này thông qua cả kênh song phương và đa phương. Đặc biệt, năm 2023, Việt Nam và Liên minh Châu Phi (AU) đã chính thức thiết lập quan hệ và Việt Nam trở thành quan sát viên của tổ chức này, góp phần tạo thêm khuôn khổ thúc đẩy hợp tác giữa Việt Nam và châu Phi.

Hiện thực hóa giai đoạn hợp tác mới Việt Nam - châu Phi

Hợp tác Việt Nam - châu Phi thời gian qua nhìn chung vẫn còn khiêm tốn, chủ yếu dừng ở mức tiềm năng, trong khi hai bên đều có nhu cầu phát triển lớn và có tính bổ trợ cao về kinh tế - xã hội. Việt Nam có thể chia sẻ nhiều kinh nghiệm trong bảo đảm an ninh lương thực, phát triển nông nghiệp, giảm nghèo, hội nhập quốc tế và thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, qua đó tạo nền tảng quan trọng để mở rộng hợp tác sâu rộng hơn với các quốc gia châu Phi.
Trong bối cảnh châu Phi ngày càng khẳng định vai trò trong kinh tế toàn cầu và AfCFTA đang được triển khai, dư địa hợp tác giữa hai bên không chỉ giới hạn trong thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực chiến lược như nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, logistics, chuyển đổi số, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Để hiện thực hóa tiềm năng đó, hợp tác Việt Nam - châu Phi cần được đặt trên nền tảng tầm nhìn dài hạn, chiến lược tổng thể và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, giới học thuật và các chủ thể có liên quan, nhằm hình thành các chương trình và dự án hợp tác cụ thể, hiệu quả và bền vững.

Quan hệ Việt Nam - châu Phi đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi định vị rõ hơn vai trò của châu Phi trong chiến lược đối ngoại và phát triển của Việt Nam. Với cách tiếp cận chiến lược và triển khai đồng bộ, hợp tác giữa hai bên không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần củng cố hòa bình, thúc đẩy hợp tác Nam - Nam và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững trong thế kỷ XXI.

Mở rộng không gian đối thoại

Phát huy sức mạnh của văn hóa như một công cụ ngoại giao mềm góp phần thúc đẩy quan hệ Việt Nam - châu Phi phát triển toàn diện, thực chất và bền vững hơn trong bối cảnh toàn cầu hóa, nơi giá trị và bản sắc ngày càng đóng vai trò quan trọng bên cạnh yếu tố kinh tế. Những giá trị về hòa bình, độc lập và tự chủ trong đường lối phát triển của Việt Nam có thể trở thành cơ sở quan trọng để xây dựng và củng cố sức mạnh mềm của Việt Nam tại châu Phi.
Nghiên cứu châu Phi nhiều thách thức nhưng thú vị

Nghiên cứu về châu Phi là một hành trình không dễ dàng, bởi những thách thức về khoảng cách địa lý, sự đa dạng về văn hóa - ngôn ngữ, cũng như những khó khăn trong tiếp cận địa bàn khảo sát và thực địa. Tuy nhiên, chính những khó khăn đó lại tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của một lục địa năng động, đang chuyển mình mạnh mẽ với nhiều biến động và cơ hội đan xen.

Không chỉ mở rộng góc nhìn cho học thuật Việt Nam, nghiên cứu về châu Phi còn góp phần quan trọng thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - châu Phi ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn./.